Ταμπαχανιώτικα: Στέλιος Φουσταλιέρης / Γιάννης Μπερνιδάκης (Μπαξεβάνης)

http://wp.me/pPn6Y-l2Q

Μέσα από τους Έρωτες του Πολέμου & της Αντίστασης

για τους Έρωτες του Πολέμου & της Αντίστασης

Πονεμένη καρδιά (Σαν είχες άλλο στη καρδιά)-1940

Στέλιος Φουσταλιέρης /Γιάννης Μπαξεβάνης

+17 τραγούδια, στίχοι τραγουδιών, ιστορίες ζωής,

ιστορικά στοιχεία, 2 τηλεοπτικά αφιερώματα >>>

.
Πονεμένη καρδιά (Σαν είχες άλλο στη καρδιά)-1940  (ή 1939)
Στίχοι: Γιάννης Μπερνιδάκης (Μπαξεβάνης)
Μουσική: Στέλιος Φουσταλιεράκης
Σαν είχες άλλο στην καρδιά
τι μ’ ήθελες εμένα
να με πληγώσεις να πονώ
ώσπου να ζω για σένα.Παίζεις με τις φτωχές καρδιές
για να γλεντάς τα νιάτα
κι ύστερα τις ξελησμονάς
στου χωρισμού τη στράτα.Όσο κι αν παίζεις και γλεντάς
θα `ρθει και σε η σειρά σου
και πίκρες κι αναστεναγμοί
θα κάψουν την καρδιά σου.
*

Χαλεπιανός μανές (Τα βάσανά μου χαίρομαι / «Oύλοι μου λένε γιάιντα κλαις»)-1938

Στέλιος Φουσταλιέρης /Γιάννης Μπαξεβάνης

.

Όλοι μου λένε γιάντα κλαίς-(Τα βάσανα)-1938

Στέλιος Φουσταλιέρης /Γιάννης Μπαξεβάνης

Ταμπαχανιώτικο*

Τα βάσανα μου χαίρομαι
τσι πίκρες μου γλεντίζω
κι αν ε μου πούνε για χαρές
εγώ δεν τσι γνωρίζω.

Τα βάσανα μου χαίρομαι
τσι πίκρες μου γλεντίζω.

΄Ολοι μου λένε γιάιντα κλαίς
κι αν κλαίω ποιόν πειράζω,
στον κόσμο εγεννήθηκα
καρδιές να δοκιμάζω.

Όλοι μου λένε γιάιντα κλαις
κι αν κλαίω ποιόν πειράζω,
στον κόσμο εγεννήθηκα
καρδιές να δοκιμάζω.

GreekConcerts LiveVideos

> παραλλαγή >>>

Τα βάσανα μου χαίρομαι
βρε αμάν, αμάν
τις πίκρες μου γλεντίζω,
κι αν με ρωτάτε για χαρές
εγώ δε τσι γνωρίζω

Ωωω….
Χάρες κι αν έχει η ζωή
βρε αμάν, αμάν
εγώ δεν έχω νιώσει
μόνο καημούς και βάσανα
η ψεύτρα μού `χει δώσει

stixoi.info

*

 Όσο βαρούν τα σίδερα
Στέλιος Φουσταλιέρης /Γιάννης Μπαξεβάνης
*
 Όσο βαρούν τα σίδερα
Παραδοσιακό (M. Ασία / Ιωνία)
Πιθανόν παραδοσιακή μελωδία των αρχών του αιώνα, που πρώτος κατέγραψε στη δισκογραφία ο Στέλιος Φουσταλιεράκης, με τη φωνή του Ιωάννη Μπερνιδάκη ή Μπαξεβάνη το 1938 . Οι στίχοι περιλαμβάνουν παραλλαγές από παλαιότερο σμυρναίικο τραγούδι του προηγούμενου αιώνα, που ηχογραφήθηκε στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 1910 με τίτλο «Βαρύτερα απ’ τα σίδερα».
Το ίδιο τραγούδι τραγούδησε στις Η.Π.Α. με άλλους στίχους η Μαρίκα Παπαγκίκα.
Όσο βαρούν τα σίδερα αμάν αμάν
βαρούν τα μαύρα ρούχα
γιατί τα φόρεσα κι εγώ κόσμε ψεύτη
για μια αγάπη που ‘χα
Αμάν είχα και υστερήθηκα το μωρό μου
θυμούμαι και εστενάζω
άνοιξε γης μέσα να μπω κόσμε ψεύτη
κόσμο να μην κοιτάζω
*

Ωχ μικρό μελαχρινό (Εγείραν τα κλωνάρια μου)-Ι. Μπερνιδάκης(Μπαξεβάνης)

Λαϊκή ορχήστρα Δημήτρη Σέμση (βιολί)

.

Στέλιος Φουσταλιέρης- Συρτό-Φιλεντέμ

*

Φιλεντέμ: Ένα τραγούδι με ιστορία

Το τραγούδι ήταν η αγωνιώδης επίκληση των Χριστιανών στον Τούρκο Αγά Εντέμ, που εξόντωνε άλλοτε με δυσβάστακτη φορολογία κι άλλοτε με διωγμούς τις φαμίλιες τους. Την δεκαετία του 1930 -που Κεμάλ και Βενιζέλος πάσχιζαν να θέσουν βάσεις ελληνοτουρκικής φιλίας- το τραγούδι ακουγότανε στη Σμύρνη και στην Πόλη. Ένα πλοίο με Τούρκους ναύτες που έδεσε στο λιμάνι του Ρεθύμνου, το φερε στην Κρήτη.

.

Στέλιος Φουσταλιέρης
 .

Λίγοι ξέρουν ότι στην πραγματικότητα ο γνήσιος αρχικός στίχος δεν ήταν καν «Φιλεντέμ» αλλά «Φίλε Εντέμ».

Το τραγούδι ήταν η αγωνιώδης επίκληση των Χριστιανών στον Τούρκο Αγά Εντέμ, που εξόντωνε άλλοτε με δυσβάστακτη φορολογία κι άλλοτε με διωγμούς τις φαμίλιες τους.

Την δεκαετία του 1930 -που Κεμάλ και Βενιζέλος πάσχιζαν να θέσουν βάσεις ελληνοτουρκικής φιλίας- το τραγούδι ακουγότανε στη Σμύρνη και στην Πόλη.

Ένα πλοίο με Τούρκους ναύτες που έδεσε στο λιμάνι του Ρεθύμνου, το φερε στην Κρήτη. Ο Στέλιος Φουσταλιέρης -από τους τελευταίους πια πρωτομάστορες της κρητικής μουσικής που χάθηκαν- έπεισε τους Τούρκους ναυτικούς να το μουρμουράνε συνεχώς, μέχρι να πιάσει το σκοπό και να τον αναπαράγει με το μπουλγαρί του.

Έπειτα του φτιαξε λόγια ταιριαστά με τον Τούρκικο αμανέ:
«Μια Τουρκοπούλα στο τζαμί πάει να προσκυνήσει, γιαλελέλι, 

τοάδες κάνει στο θεό για ν’ αλλαξοπιστήσει.

Φίλε Edem , ωχ αμάν, αμάν.

Τουρκοπούλα, ο φερετζές σου κρύβει μέσα τσ’ ομορφιές σου, 

κρύβει μέσα τσ’ ομορφιές σου, Τουρκοπούλα, ο φερετζές σου.

Μια Τουρκοπούλα στο τζαμί, «Αλλάχ, Αλλάχ» φωνάζει, γιαλελέλι, 

Κι όταν θα πει το «μπιρ Αλλάχ» μεσ’ στην καρδιά με σφάζει.

Φίλε Edem , ωχ, αμάν, αμάν.

Τα νεότερα χρόνια, το τραγούδι άλλαξε μορφή με τους στίχους του Νίκου Ξυλούρη κι έγινε πια το γνωστό «Μια παντρεμένη αγαπώ…».

** Στη φωτογραφία ο Στέλιος Φουσταλιέρης, «δημιουργός» της κρητικής εκδοχής του παλιού Φίλε Εντέμ με το μπουλγαρί ανά χείρας. Το παλαιότερο νηκτό τρίχορδο της Κρήτης που μέχρι την δεκαετία του 1920 συνόδευε τη λύρα. Το λαγούτο το διαδέχτηκε και το .. αφάνισε.

Πηγή: ekriti.gr

*

μία ακόμη λεπτομέρεια-εκδοχή >

Όχι. Αντάμ ακόμα σήμερα στα τουρκικά (μπρε αντάμ) σημαίνει ‘βρε Άνθρωπε’ και χρησιμοποιείται συχνά σα ρε φίλε. Στα κρητικά προ Ανταλλαγής πληθυσμών το Φιλεντέμ ήταν μια από τις πάμπολλες ανάμεικτες λέξεις ενός ανάμεικτου και, συνήθως φιλικού μεταξύ του, κόσμου.

Διάβασε προσεκτικά τον Καζαντζάκη και τον Πρεβελάκη (όχι μπανεράκια και τσιτάτα) να δεις πως ναι, ήταν οι εξεγέρσεις, μα ήταν κι οι πολλές φιλίες. […] Στα λέω λόγω Κρητικιάς γιαγιάς που έχασε τις παιδικές της φίλες όταν έγινε η ανταλλαγή- παρότι έχω φωτογραφία προπαππού με Τούρκου ‘άρματα’ γιατί τον είχε σφάξει.(MrsKastell)

*

Στέλιος Φουσταλιέρης – Χανιώτικος Σταφιδιανός

Το κομμάτι είναι του Τουρκοκρητικού Σταφιδάκη

(ΜΕΧΜΕΤ ΜΠΕΗΣ ΣΤΑΦΙΔΑΚΗΣ).

Εγώ παθαίνω καί ξεγνοιώ

και συ που ζεις γλιτώνεις.

Κι’ αν έχω δίκιο απάνω σου

στον Άδη το πλερώνεις.

(Manos Fouk)

.

Ηχογραφήθηκε το 1938. Ερμηνεύει ο Γιάννης Μπερνιδάκης ή Μπαξεβάνης. Μπουλγαρί παίζει ο Στέλιος Φουσταλιέρης. Ο σκοπός αυτός αποδίδεται στον Τουρκοκρητικό Μεχμέτ Σταφιδάκη που πέθανε το Μάη του 1908 σε ηλικία 40 χρονών από φυματίωση, τραγουδώντας, όπως ιστορείται, το σταφιδιανό λόγω της παθολογικής του μελαγχολίας που του είχε προκαλέσει η είδηση πως η σύζυγός του τον απατούσε (Πηγή : Το Στελάκι απ’ την Κρήτη, εκδόσεις Αεράκης, Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι). Δίσκος HMV AO 2488. (pankonstantopoulos)

.

Ο χανιώτικος σταφιδιανός σκοπός ανήκει στη λεγόμενη αστική ή χωραΐτικη κρητική μουσική.

Είναι η μουσική που αναπτύχθηκε στα μεγάλα ημιαστικά κέντρα της Κρήτης [χώρες] όπως το Ρέθυμνο, την Επισκοπή, τα Χανιά κλπ. από «λαϊκούς» κυρίως ανθρώπους. Κάτι ανάλογο δηλαδή με τα ρεμπέτικα του Πειραιά και της Αθήνας.
Είναι τραγουδιστική μουσική της παρέας σε αντίθεση με τη γνωστή χορευτική μουσική της ενδοχώρας [σερτά,σούστα, πεντοζάλης σιγανός και πηδηχτός,μαλεβιζιώτης, κοντυλιές κλπ.].

Σημαντικότεροι σκοποί είναι ο βαρύς ρεθεμνιώτικος, ο βαρύς [ε]πισκοπιανός, ο χαλεπιανός και ο χανιώτικος σταφιδιανός, ενώ σημαντικότεροι εκφραστές είναι ο Φουσταλιέρης, ο Σκορδαλός, ο Μπαξεβάνης, ο Μουντάκης κα.

Οι μελωδίες είναι σαφώς επηρεασμένες από το κύμα προσφύγων που έφτασε κυρίως στο Ρέθυμνο, από τη Μικρά Ασία και την Πόλη.
Τώρα, συγκεκριμένα ο χανιώτικος σταφιδιανός αποδίδεται στον πλούσιο Χανιώτη Τουρκοκρητικό έμπορο σταφίδας Μεχμέτ Μπέης Σταφιδάκης, ο οποίος ήταν δεξιοτέχνης στο μπουλγαρί.

Λέγεται μάλιστα πως πέθανε σε σχετικά νεαρή ηλικία από φυματίωση, σε βαθειά θλίψη από ερωτική απογοήτευση, τραγουδώντας τον σταφιδιανό. Υπάρχει και η άποψη οτι προϋπήρχε του Σταφιδάκη, αλλά εκείνος τον καθιέρωσε. (Λευτέρης Θεοδωράκης)

*

Στέλιος Φουσταλιέρης – Το μερακλίδικο πουλί

.

ΟΣΟ ΣΙΜΩΝΕΙ Ο ΚΑΙΡΟΣ, 1947, ΜΠΑΞΕΒΑΝΗΣ-ΦΟΥΣΤΑΛΙΕΡΗΣ

Σύνθεση του Στέλιου Φουσταλιέρη, ερμηνεύει ο Γιάννης Μπερνιδάκης ή Μπαξεβάνης.

Δίσκος His Master’s Voice AO 2776.

.

Στέλιος Φουσταλιέρης – Στ’ αραχνιασμένο μνήμα μου

.

ΣΑ ΔΕΙΣ ΑΓΑΠΗΣ ΔΑΚΡΥΑ, 1950, ΤΖΙΜΑΚΗΣ, ΦΟΥΣΤΑΛΙΕΡΗΣ

.

Μανόλης Λαγός Λαγουδάκης – Βαρύς Ρεθεμνιώτικος (Δακρύζω με παράπονο)

Δακρύζω με παράπονο,

με πόνο συλλογούμαι,

γιατί `ναι όλα μάταια,

στον ψεύτη κόσμο απ’ ούμαι.

.

Βαρύς Πισκοπιανός-

Ι. Μπερνιδάκης(Μπαξεβάνης)

Θανάσης Σκορδαλός(λύρα)

.

ΝΕΝΕ ΜΟΥ, 1948,

ΓΙΩΡΓΗΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ, ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΤΖΙΝΕΥΡΑΚΗΣ

Σύνθεση του Γιώργη Κουτσουρέλη που παίζει και το λαούτο πιθανόν πάνω σε προϋπάρχουσα μελωδία. Ερμηνεύει ο Θεοχάρης Τζινευράκης.

Δίσκος HMV AO 2838

.
Αμάν, αμάν, ψεύτη ντουνιά θα σε γλεντώ, Νενέ μου
ώσπου να ξεψυχήσω, αμάν, αμάν

ώσπου να ξεψυχήσω

αμάν, αμάν, γιατί το ξέρω σίγουρα, Νενέ μου
πως δε θα σε κερδίσω, αμάν, αμάν

πως δε θα σε κερδίσω

έλα, έλα, έλα, σ’ αγαπώ
μα ντρέπομαι να σου το πω

αμάν, αμάν, άδικος είναι ο Θεός, Νενέ μου
κι εγώ θα τ’ αποδείξω, αμάν, αμάν

κι εγώ θα τ’ αποδείξω

αμάν, αμάν, που μας εστέλνει μια ζωή, Νενέ μου
γιάντα την παίρν’ οπίσω, αμάν, αμάν

(pankonstantopoulos-YouTube)

*

ΣΤΕΛΙΟΣ ΦΟΥΣΤΑΛΙΕΡΗΣ -ΠΑΡΕ ΚΑΡΟΤΣΑ ΚΑΙ ΕΛΑ

(ΣΠΑΝΙΑ ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ)

.

Φουσταλιέρης-Καναρίνι μου γλυκό

*

 Θα σε κάνω μενεξέ-Μπαξεβάνης (Μπερνιδάκης )

Συνθέτης: Τούντας-1939

*

Άσπρο μου περιστέρι-Ι. Μπερνιδάκης(Μπαξεβάνης)

.

Αμάν Μαριώ-Ι. Μπερνιδάκης(Μπαξεβάνης)

*

 Στέλιος Φουσταλιεράκης ή Φουσταλιέρης
Γεννήθηκε το 1911 στο Ρέθυμνο. Από τις μεγαλύτερες μορφές. Δημιούργησε τη δική του σχολή στην Κρητική μουσική αναδεικνύοντας το μπουλγαρί σε όργανο μελωδικό και σολίστικο.
Επηρεάστηκε απ΄την περίοδο παραμονής του στον Πειραιά (1933-1937) όπου και συναντά τους ρεμπέτες: Μπάτη, Βαμβακάρη, Μπαγιαντέρα, Παπαιωάννου.
Συνεργάστηκε με την Λαυρεντία Μπερνιδάκη, την πρώτη γυναίκα που τραγούδησε στην Κρητική δισκογραφία.
Ποτέ δεν σταμάτησε, μέχρι το 1992 που πέθανε, να εξασκεί και την άλλη αγαπημένη του τέχνη αυτή του ρολογά. (Prince Istar-YouTube)
*
*
Ιωάννης Μπερνιδάκης (ΜΠΑΞΕΒΑΝΗΣ)
.
.

«Ο αοιδός της Κρήτης»

 Ο Ιωάννης Μπερνιδάκης (Μπαξεβάνης) γεννήθηκε το 1910 στο Ρέθυμνο.

Καταγόταν από το χωριό Άνω Μαλάκι Ρεθύμνου.

Ο πατέρας του ήταν κηπουρός σε Τούρκικο τσιφλίκι εξ’ ου και το παρατσούκλι Μπαξεβάνης που προέρχεται από την Τούρκικη λέξη Μπαξές που σημαίνει κήπος.

Η μητέρα του Μπαξεβάνη, Στέλλα Βογιατζάκη ήταν συγχωριανή (Φρατζεσκιανά Μετόχια) της μητέρας του καλού φίλου και μόνιμου συνεργάτη του για αρκετό διάστημα, Ανδρέα Ροδινού.
Σε ηλικία δώδεκα ετών, δηλαδή το 1922, ο Μπαξεβάνης, άρχισε να παίζει μαντολίνο και μπουλγαρί, για να τον κερδίσει εν τέλει το λαούτο, το οποίο και έγινε το όργανο με το οποίο θα ακολουθήσει μια λαμπρή πορεία.
Η καταπληκτική φωνή του ήταν εκείνη που τον καταξίωσε και διόλου άδικα έχει τον τίτλο το «αηδόνι της Κρήτης».
Αξίζει να πούμε ότι την περίοδο που ξεκίνησε να παίζει λαούτο στο Ρέθυμνο ο Μπαξεβάνης υπήρχαν ελάχιστοι λαουτιέρηδες.

Άρα με λίγα λόγια αποτελεί έναν από τους πρώτους καλλιτέχνες που εισήγαγαν το όργανο αυτό στην μουσική ιστορία του Ρεθύμνου.

.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε μερικούς λαουτιέρηδες εκείνης της περιόδου από το νομό Ρεθύμνης:

ο Σταύρος Ψυλλάκης (Ψύλλος) από το χωριό Επισκοπή,

ο Κουρκουλός

και αργότερα ο Ιωάννης Μαρκογιαννάκης (Μαρκογιάννης) που είναι ακόμη ενεργός παρότι είναι ογδόντα δύο ετών σήμερα.

Η πρώτη εμφάνιση του Μπαξεβάνη στην δισκογραφία γίνεται το 1928 σε ηλικία δεκαοκτώ ετών με την ηχογράφηση ενός δίσκου του Αλέκου Καραβίτη,
ενώ ακολούθησαν συνεργασίες με το Στέλιο Φουσταλιεράκη (Φουσταλιέρη) ,τον Μανώλη Λαγουδάκη (Λαγό), τον Ανδρέα Ροδινό, τον Αντώνη Παπαδάκη (Καρεκλά) και τον Θανάση Σκορδαλό.
 Δεν είναι ψέμα ότι οι λυράρηδες της εποχής φιλονικούσαν μεταξύ τους για το ποιος θα πάρει στα πανηγύρια και στις ηχογραφήσεις των δίσκων τον εξαιρετικό αυτό τραγουδιστή…
Ανάμεσα στο 1938 και το 1955 ηχογράφησε πάνω από είκοσι τραγούδια, σε συνεργασία με τον Μανώλη Λαγουδάκη (Λαγό) ένα λυράρη που κατάγονταν από τα Περιβόλια Ρεθύμνης και με τον οποίο,
 όπως διηγούνται παλιοί μερακλήδες τους συνέδεε μια βαθειά φιλία, αλλά συγχρόνως ταίριαζαν στο παίξιμο.

Αυτή ήταν και η αρχή μιας νέας εποχής στη ζωή του που συνοδεύτηκε με την αλλαγή επαγγέλματος.
Ο Γιάννης Μπερνιδάκης άνοιξε φαρμακείο και παρά τις παρακλήσεις των φίλων του δεν επέστρεψε ξανά στην μουσική.

Χαρακτηριστικό το υπέροχο ποίημα του φίλου του Γιώργου Καλομενόπουλου με τίτλο «Γράμμα στο Μπαξε»,
που μελοποίησε το 1999 ο γνωστός μουσικοσυνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης σε ερμηνεία του Μιχάλη Τζουγανάκη και σε μια διαφορετική έκδοση του Μανώλη Λιδάκη:

Γιάννη, τα «ξύλα» τα ‘κρυψες και γίνηκες σπετσέρης
και τους γλεντζέδες τους παλιούς κάνεις πως δεν τους ξέρεις.
Γιάννη, σκίσε τις συνταγές και κάψε το κινίνο
και πιάσε στα χρυσόχερα λαούτο, μαντολίνο.
Μ’ αυτά τον πιο καλό γιατρό εσύ τον παραβγαίνεις
γιατί ανθρώπινες πληγές μ’ αυτά τα δυό τις γιαίνεις.
Κι αν τύχει κι έρθω άρρωστος, μη μου συστήσεις χάπι
μα πιάσε το λαούτο σου και μίλα μου γι’ αγάπη.
Τότε θα δεις από ψηλά δυο αστέρια να κυλήσουν
δυο πεθαμένων οι ψυχές να σε γλυκοφιλήσουν.
Ψυχές δυο φίλων που ‘φυγαν σ’ αγύριστο ταξίδι
η μία θα ‘ναι του Ροδινού κι η άλλη τα’ Αριστείδη.
Μια μαντινάδα μοναχή, Γιάννη, να πω μαζί σου
και να θαρρώ πως τα κλειδιά κρατώ του παραδείσου.
Να ίντα θα πω: «Ανάθεμα απού μπορεί κι αφήσει
τούτο το ψεύτικο ντουνιά μην τόνε γλεντήσει».

Ο δημοσιογράφος Ντίνος Κωνσταντόπουλος γράφει για τον Μπαξεβάνη…
«Μες τη μυθική φωνή» του όπως θα έλεγε και ο Ρίτσος, ένα αηδόνι, δυο περιστέρια, ένας αητός, κι ένα λιοντάρι δένουν την παντοτινή φιλία του κόσμου.
Λένε για τον Μπαξεβάνη που σφράγισε την Κρητική μουσική, με το μοναδικό θαύμα της φωνής του.

Ο αγαπητός σε όλους «Μπαξεβάνης», έφυγε από την ζωή σε ηλικία εξήντα δυο ετών τον Ιούλιο του 1972.

erotokritosxoreutiko.gr

Πηγή: rethymnoguide.gr

*

.

Οι παλιοί Περβολιανοί θυμούνται συχνά τον συγχωριανό τους λυράρη να κλείνεται πολλά βράδια με τον Μπαξεβάνη στην ταβέρνα που διατηρούσε ο Λαγόςσε μια χαρακτηριστική στροφή του χωριού που υπάρχει ακόμη… και να παίζουν μόνο για τους εαυτούς τους,

για να θρέψουν τους καλλιτεχνικούς δαίμονες –έτσι έλεγαν– που φώλιαζαν μέσα τους. Ακόμη, ο Λαγός έβαζε ένα χτένι στις χορδές της λύρας του, κάνοντας τους τόνους της λύρας του να γίνονται γλυκύτεροι.
Όσοι έτυχε να ακούσουν τους δύο καλλιτέχνες σε αυτές τις προσωπικές τους ώρες λένε ότι άκουγαν αγγελικές μελωδίες!
Στην δισκογραφία όμως ο Γιάννης Μπερνιδάκης δεν τραγούδησε μόνο Κρητικά τραγούδια αλλά και νησιώτικα, σμυρναϊκά κ.α.
Συντροφιά με τον Παναγιώτη Τούντα ηχογράφησαν στην Αθήνα το τραγούδι «Άσπρο Περιστέρι μου», το «Αμάν Μαριώ» το 1938 (δίσκος 78″ – Columbia DG6395),
το «Θε να σε κάμω μενεξέ» και το «Ωχ Μικρό Μελαχροινό» το Φλεβάρη του 1940 (δίσκος 78″ Columbia DG6520). Η αδερφή του Μπαξεβάνη Λαυρεντία Μπερνιδάκη,
επίσης ταλαντούχα στο τραγούδι ήταν η πρώτη γυναίκα που καταγράφηκε δισκογραφικά στην ιστορία της Κρητικής μουσικής.
Γύρω στο 1940 ηχογράφησαν παρέα με το Μανώλη Λαγό στη λύρα το κλασσικό συρτό: «Τη μάνα μου την αγαπώ».

Το 1947 σε ηλικία τριάντα επτά ετών το «αηδόνι της Κρήτης», παντρεύτηκε την Ελευθερία Κατσιμπράκη με την οποία απέκτησε μια κόρη.

*

*

Ταμπαχανιώτικα

Γράφει ο  οι Κώστας Βασιλάκης και ο Θεόδωρος Ρηγινιώτης.

Μια συνεργασία με το www.cretan-music.gr

Μα ο σταφιδιανός σκοπός παλιώνει μα δε λειώνει
κι απού ΄χει αγάπη στα κρυφά, αυτός τη φανερώνει.
Νά ΄μουν γιατρός αθάνατος, ποτές να μην ποθάνω,
των πληγωμένω τσι καρδιές εγώ ΄θελα τσι γιάνω…

(σταφιδιανός σκοπός)
.
Ως ταμπαχανιώτικα ή μανέδες προσδιορίζουμε τα μη χορευτικά τραγούδια των αστικών περιοχών της δυτικής Κρήτης, που αναπτύχθηκαν κυρίως (όσα έχουν διασωθεί) τον 19ο και τον 20ό αιώνα σε αλληλεπίδραση του χριστιανικού και του μουσουλμανικού στοιχείου των περιοχών αυτών, καθώς και της κρητικής αστικής μουσικής με την αντίστοιχη μουσική της Μικράς Ασίας και αργότερα με το ρεμπέτικο.
Ο όρος «ταμπαχανιώτικα» σχετίζεται με τους ταμπαχανέδες (τα βυρσοδεψεία) και με ταΤαμπάχανα, τις συνοικίες των βυρσοδεψών (π.χ. τα Ταμπάχανα της Σμύρνης, όπου και ταμπαχανιώτικα τραγούδια).
Στη δισκογραφία [που τα «έπιασε» βέβαια από τη δεκαετία του 1930 και εντεύθεν (με εξαίρεση τα ρεμπέτικα που ηχογράφησε από το 1926 ο κορυφαίος λυράρης Χαρίλαος Πιπεράκης, 1892-1981, ο οποίος όμως έδρασε και ηχογράφησε στις Η.Π.Α)] χαρακτηρίζονται επίσης «τραγούδια της ταβέρνας» και»τραγούδια μερακλίδικα».
.
«Σήμερα είναι γνωστότερα τα μικρασιατικού ύφους τραγούδια που δημιουργήθηκαν από τους ελληνικούς πληθυσμούς της Μ. Ασίας, από τα μέσα του 18ου αιώνα μέχρι και τα χρόνια της μεγάλης καταστροφής του 1922, που πέρασαν στο «κρητικό ρεπερτόριο» μέσα από διάφορες παραλλαγές των μουσικών και τραγουδιστών της Κρήτης… (όμως) είναι βέβαιο ότι η πρόωρη ανάπτυξη του Ηρακλείου, των Χανίων, και του Ρεθύμνου σε σχέση με αυτή της Σμύρνης, του κυριότερου χώρου παραγωγής ελληνικού πολιτισμού, και η εγκατάσταση πληθυσμών κρητικής προέλευσης κατά τη διάρκεια του 18ουκαι 19ου αιώνα εκεί, πρέπει να μετέφερε και τις πολιτισμικές λειτουργίες, που με το πέρασμα των χρόνων ενσωματώθηκαν στο Σμυρνέικο τραγούδι σαν κρητικό ιδίωμα» (Παναγιώτης Κουνάδης, εισαγωγή στη συναυλία του Μάνου Μουντάκη «Κρήτη-Μικρά Ασία, Μουσικοί Διάλογοι», Ρέθυμνο 26.8.98).
.
Από τα παλιά σωζόμενα κρητικά ταμπαχανιώτικα τραγούδια περίφημος είναι ο σταφιδιανός σκοπός, που αποδίδεται στον πλούσιο Χανιώτη τουρκοκρητικό σταφιδέμπορο Μεχμέτ Σταφιδάκη και ηχογραφήθηκε πρώτη φορά σε δύο δίσκους 78 στροφών από δύο κορυφαίους Ρεθεμνιώτες μουσικούς, το λυράρη Αντώνη Παπαδάκη (Καρεκλά, 1893-1980) και το λαγουθιέρη και τραγουδιστή Γιάννη Μπερνιδάκη (Μπαξεβάνη, 1910-1972), και τις δύο φορές με τη συνεργασία ενός άλλου κορυφαίου Ρεθεμνιώτη μουσικού, του Στέλιου Φουσταλιεράκη (Φουσταλιέρη, 1911-1992). Αργότερα ηχογραφήθηκε και από τον Κώστα Μουντάκη (δίσκος»Έτσι τραγουδάει η Κρήτη νο1″) και από άλλους Κρητικούς μουσικούς[1]
.
Ο Φουσταλιέρης, δεξιοτέχνης στο μπουλγαρί (είδος τρίχορδου μπουζουκιού πολύ διαδεδομένου την εποχή εκείνη), αναδείχθηκε τα τέλη της δεκαετίας του 1930, μετά και τη συνεργασία του με τους ρεμπέτες του Πειραιά (1933-37), στον κυριότερο εκπρόσωπο του κρητικού ταμπαχανιώτικου τραγουδιού.
.
Τότε ηχογραφήθηκαν πολλά από τα γνωστά και σήμερα κρητικά αυτά τραγούδια, με τη φωνή κυρίως του Μπαξεβάνη, αλλά και του Γιώργη Τζαγκαράκη (Τζιμάκη), επίσης μεγάλου τραγουδιστή της εποχής, που ζει σήμερα στα Χανιά σε μεγάλη ηλικία.
Τότε ηχογραφήθηκαν, μεταξύ άλλων, τα τραγούδια χαλεπιανός μανές (πιο γνωστό με τον τιτλο «τα βάσανά μου χαίρομαι», μελωδία διαδεδομένη στην ανατολική Μεσόγειο, ηχογρ. και από το
Θαν. Σκορδαλό με τον τίτλο «ούλοι μου λένε γιάιντα κλαις»), πονεμένη καρδιά (πιο γνωστό με τον τίτλο «σαν είχες άλλο στην καρδιά»), όσο βαρούν τα σίδερα (και από Θ. Σκορδαλό, τίτλ.»Αμανές», και από το Ν. Ξυλούρη), το μερακλίδικο πουλί (και από Θ. Σκορδαλό), όσο σιμώνει ο καιρός (διασκ. από τον Κ. Μουντάκη με τίτλο «οι πέντε μερακλήδες»), στ’ αραχνιασμένο μνήμα μου, σαν δεις αγάπης δάκρυα κ.λπ.
.
Τα τραγούδια αυτά φυσικά, όπως και όσα θα αναφέρουμε στη συνέχεια, εκτός από τους μουσικούς για τους οποίους ήδη μιλήσαμε ηχογραφήθηκαν πολλές φορές και από άλλους, σύγχρονους ή μεταγενέστερους, περισσότερο ή λιγότερο διασκευασμένα.
.
Aλλα ταμπαχανιώτικα είναι ο βαρύς ρεθεμνιώτικος [Μανώλης Λαγουδάκης (Λαγός)
– Μπαξεβάνης – και τη δεκαετία του 1970 Λεων. Κλάδος – Μαν. Κακλής και Ν. Ξυλούρης, τίτλ.»δακρύζω με παράπονο»], ο βαρύς πισκοπιανός (Θαν. Σκορδαλός – Μπαξεβάνης), το νενέ μου(Γιώργος Κουτσουρέλης, Χανιά, αργότερα και με το Ν. Ξυλούρη, δ. «Τα που θυμούμαι τραγουδώ») κ.ά., ενώ στο είδος συγκαταλέγονται και τα τραγούδια πάρε καρότσα κι έλα, καναρίνι μου γλυκό, φιλεντέμ και πλήθος άλλων, καθώς και τα τραγούδια που ηχογράφησε ο γνωστός ρεμπέτης συνθέτης Παναγιώτης Τούντας με το Γιάννη Μπαξεβάνη:
Θα σε κάνω μενεξέ, Ώχ μικρό μελαχρινό, Aσπρο περιστέρι μου, Μαριώ (από αυτά, η «καρότσα» διασκευάστηκε από τον Κ. Μουντάκη, τίτλ. «Πύργος τσ’ αγάπης», η «πονεμένη καρδιά» και το «καναρίνι» από τον Ευ. Μαρκογιαννάκη, τίτλ. «Αμέτε με στην εκκλησιά» και «νυχτοπούλι κάθ’ αργά», τραγ. Ν. Μανιάς, ενώ ο Ν. Μανιάς ηχογράφησε το «άσπρο περιστέρι μου» με τίτλο «όσα ψαράκια βόσκουνται») κ.λπ.
.
Συγκεκριμένα για το πασίγνωστο φιλεντέμ, τόσο γνωστό που ο Βρετανός πράκτορας στην Κρήτη, κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, Αξ/κός Πάτρικ Λη Φέρμορ είχε λάβει από τους Κρητικούς το παρατσούκλι «ο Φιλεντέμ», από την αγάπη του σ’ αυτό το τραγούδι (και μια αμερικανική κιν/κή ταινία με θέμα την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Κράιπε, στην οποία απαγωγή πρωταγωνίστησε ο Λη Φέρμορ, είχε μουσικό σήμα το φιλεντέμ, διασκευασμένο·
ελλ. τίτλος»Συνάντηση τα μεσάνυχτα»).
.
Για το φιλεντέμ λοιπόν ο Στέλιος Φουσταλιέρης είχε δηλώσει ότι το είχε μάθει ο ίδιος από το πλήρωμα ενός τουρκικού φορτηγού πλοίου που είχε δέσει στο λιμάνι του Ρεθύμνου. Το τραγούδι αναφερόταν στον αιμοσταγή Τούρκο πολέμαρχο Εντέμ, τον οποίο προσφωνούσε «φίλε Εντέμ» (= «φιλεντέμ») και τον καλούσε να μετριάσει τις σφαγές του κατά των χριστιανών. Ο Φουσταλιέρης διασκεύασε στιχουργικά το τραγούδι, το οποίο θεωρούσε πολύ σοβαρό, ενώ αργότερα το ηχογράφησε ο Θαν. Σκορδαλός και κατόπιν, με τους γνωστούς πλέον στίχους, ο Νίκος Ξυλούρης.
.
Από μουσικής απόψεως πρόκειται για μελωδίες άλλες πρωτότυπες και άλλες βασισμένες σε επεξεργασμένα μικρασιατικά πρότυπα, οι οποίες, όλες (το ίδιο το είδος ως όλον), ανήκουν στην οικογένεια της Βυζαντινής Μουσικής, όπως και η κρητική και γενικότερα η ελληνική παραδοσιακή μουσική στο σύνολό της.
.
Στην επόμενη γενιά Κρητικών μουσικών (την «κλασική γενιά») δημιουργήθηκαν επίσης τραγούδια στα πρότυπα των παλαιότερων ταμπαχανιώτικων, με πιο γνωστό το τραγούδι του Ευάγγ. Μαρκογιαννάκη (Μαρκοβαγγέλη) Πές μου και γιάειντα τη χτυπάς, με τραγουδιστή το Νίκο Μανιά (δ. «Κρητική Λεβεντιά»).
Aλλα τραγούδια, το «κρητικό ακρογιάλι» και το «καλύτερα στη μαύρη γη» του Θαν. Σκορδαλού, διάφορα καλαματιανά και πολλά άλλα, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα στην κρητική δισκογραφία μέχρι και σήμερα.
Ενδεικτική δισκογραφία>
Πρωτομάστορες της Κρητικής μουσικής ιστορίας
Τζιμάκης
Ακρίτες
.
[1] Σημειωτέον ότι ο μουσουλμανικός πληθυσμός της τουρκοκρατούμενης Κρήτης, εκτός από στρατιωτικούς και διοικητικούς υπαλλήλους και από κάποια δερβισικά τάγματα, αποτελούνταν στη συντριπτική του πλειοψηφία από εξισλαμισμένους Κρητικούς (συχνά εξισλαμισμένους φαινομενικά, –τουλάχιστον, στην πρώτη γενιά,– αν και αργότερα πολλοί κατέληξαν φανατικοί και αδίστακτοι μουσουλμάνοι· άλλοι, όμως, παρέμειναν κρυπτοχριστιανοί και κάποιοι απ’ αυτούς εκδηλώθηκαν σε καιρούς επαναστάσεων, όπως ο Μιχάλης Κουρμούλης και οι Τέσσερις Μάρτυρες του Ρεθύμνου).
.
Όλοι αυτοί, αν και ασπάστηκαν την ισλαμική θρησκεία, λόγω των φρικτών συνθηκών ζωής των ραγιάδων, ωστόσο δεν άλλαξαν ιδιαίτερα τη γλώσσα τους, ούτε τη στάση τους απέναντι στη ζωή, γι’΄ αυτό και οι «γνήσιοι Τούρκοι» τους αποκαλούσαν περιφρονητικά «μπουρμάδες» (=γυρισμένους, δηλ. εξωμότες).
.
Αυτό εξάλλου έγινε φανερό όταν το κύμα των Τουρκοκρητικών έφθασε στη Μικρά Ασία, με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, φέροντας τα κρητικά επώνυμα (που υποχρεώθηκαν να τα αλλάξουν) και την άπταιστη κρητική διάλεκτο, τις μαντινάδες κ.τ.λ.
βλ. Ι. Κονδυλάκη, Οι Τουρκοκρητικοί,
Π. Πρεβελάκη, Το Χρονικό μιας Πολιτείας,
Ν. Αγγελή,Τα Ενεψίζικα,
Χορωδία και Ορχήστρα Παραδ. Μουσικής Δήμου Ρεθύμνης «Παύλος Βλαστός», CD»Αστραπή Περίφημος-Αρκαδίου Έπος», Κρητ. Μουσ. Εργ. 1999 κ.λπ.
.
Aλλοι Χανιώτες Τουρκοκρητικοί με σημαντική συμβολή στην κρητική μουσική παράδοση ήταν ο Μουσταφά Καραγκιουλές (1845-1930;, συνθέτης του περίφημου συρτού καραγκιουλέ) και ο οργανοποιός Αμπντούλ Καλημεράκης.

Πηγή: pyxida.gr / www.cretan-music.gr (Κώστας Βασιλάκης & Θεόδωρος Ρηγινιώτης)

 *

Ο γάμος» της Κρητικής Μουσικής με τον Ταμπαχανιώτικο Αμανέ

Ένα πλούσιο και αρκετά ενδιαφέρον μουσικό υλικό περιέχουνοι σκοποί που συνθέτουν μια ιδιαίτερη κατηγορία Κρητικών τραγουδιών. Μια κατηγορία που χαρακτηρίζεται από παλιές μελωδίες, λυρικού κυρίως χαρακτήρα, αντιπροσωπεύοντας ένα είδος αστικών λαϊκών τραγουδιών.
.
Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκει ο σταφιδιανός σκοπός, η μελωδία του οποίου ανιχνεύεται στη λαϊκή μουσική και άλλων χωρών της Ν.Α Μεσογείου.
Για τους παλιούς μουσικούς της Κρήτης, θεωρείται «συγγενής» του Ταμπαχανιώτικου αμανέ της Σμύρνης, καθώς είναι  εμφανείς οι επηρεασμοί που έχει δεχθεί από το Μικρασιατικό στοιχείο.
.
Ο Ταμπαχανιώτικος αμανές «παντρεύτηκε» τρόπον τινά την Κρητική μουσική κι απ’ τον «γάμο» αυτό «γεννήθηκε» ένα απόλυτα μελωδικό είδος, που εξυμνεί κυρίως το πάθος και τον πόθο του έρωτα, στηλιτεύοντας παράλληλα και με πόνο την ματαιότητα της ζωής!
.
Άλλες πηγές αναφέρουν, ότι ο σταφιδιανός σκοπός πήρε τ’ όνομά του από τον Τουρκοκρητικό Μεχμέτ Μπέη Σταφιδάκη από τα Χανιά, μοναχογιό και κληρονόμο του γαιοκτήμονα Μουσταφά Μπέη Σταφιδάκη.
Το παρατσούκλι «Σταφιδάκης» το πήρε εξαιτίας του ότι, στο νομό Χανίων ήταν σχεδόν ο μόνος γαιοκτήμονας με μεγάλες εκτάσεις σταφιδάμπελων.
Λέγεται, πως ο Μεχμέτ Μπέης ζούσε μια πλούσια, ξέγνοιαστη και χαρούμενη ζωή, με συνεχή γλέντια, που ο ίδιος δημιουργούσε και χρηματοδοτούσε.
Φίλους πολλούς είχε, όχι μόνο Τούρκους, μα και Έλληνες.
Ήταν παντρεμένος με μια πλούσια και όμορφη Τουρκοκρητικιά, τη Φατμέ, από την εξέχουσα Τουρκοκρητική οικογένεια των Βεργέρηδων (απόγονων ευγενών Ενετών φεουδαρχών). 
Ο Μεχμέτ Μπέης αγαπούσε με πάθος τη γυναίκα του.
Το ερωτικό του αυτό αίσθημα τον έκαμε ικανό να δημιουργήσει και να επιβάλει έναν καινούριο σκοπό, όλο πάθος και μεράκι.
Τον σταφιδιανό σκοπό, που αγαπήθηκε από Τούρκους και Έλληνες. 
.
Ο Μεχμέτ Μπέης άρχιζε το γλέντι λέγοντας μαντινάδες, που τις περισσότερες αυτοσχεδίαζε  εκείνη στιγμή. Η πρώτη μαντινάδα που τραγουδούσε ήταν πάντα αφιερωμένη στην πολυαγαπημένη του Φατμέ:
«Ο σεμπτάς σου μ’ άναψε γιαγκίνι στην καρδιά μου…
μα να σβήσει δεν μπορεί, γκιούλ μπαξέ κυρά μου».
.
Ωστόσο, η ευτυχία του Μεχμέτ Μπέη δεν κράτησε πολύ.
Κάποιοι, τον πληροφόρησαν πως η αγαπημένη του σύζυγος τον απατούσε με τον Νουρεδδίν Νουρή Εφέντη, έναν άνδρα όμορφο και λεβέντη. Ήταν δάσκαλος στο τούρκικο σχολειό και από τα σημαντικότερα στελέχη της τουρκοκρατίας κοινωνίας της πόλης Χανίων.
Την πληροφορία αυτή, δεν μπόρεσε να επαληθεύσει, μα ούτε και να τη διαψεύσει, ο Μεχμέτ Μπέης. Στην ψυχή του φώλιασε το  σαράκι της ζήλιας και της αμφιβολίας.
Κλείστηκε στο σπίτι του, αφού προηγουμένως έδιωξε τη Φατμέ.
.
Ο χαρούμενος  άνθρωπος έγινε μέσα σε λίγες μέρες ένα ανθρώπινο ερείπιο.
Αρρώστησε από καλπάζουσα φυματίωση.
Στο χαροπάλεμά του, κάλεσε τη σύζυγο του να τη δει για τελευταία φορά.
Η Φατμέ πήγε με τους γονείς της στο σπίτι του άνδρα της.
Όταν ο Μεχμέτ Μπέης την αντίκρισε, την κοίταξε στα μάτια και της είπε το εξής τετράστιχο, που αυτοσχεδίασε εκείνη τη στιγμή:
«Εγώ παθαίνω καί ξεγνοιώ και συ που ζεις γλιτώνεις..
κι’ αν έχω δίκιο απάνω σου στον Άδη το πλερώνεις».
.
Ύστερα μάζεψε όλες του τις δυνάμεις, ανασηκώθηκε στο κρεβάτι και, μεγαλόφωνα, με τον Σταφιδιανό Σκοπό, αποχαιρέτησε τον κόσμο, τον Μάη του 1908, με το εξής τετράστιχο:
«Εσύ μωρέ Καπέ ντουνιά σε μένα μη καυχάσαι..
μα ‘γώ ‘μαι που σε γλέντησα καί τώρα μ’ άπαρνασαι».
.
Μεταγενέστερα, ο σταφιδιανός σκοπός, «έντυσε» μουσικά κι άλλους στίχους, όπως: 
«Μα ο σταφιδιανός σκοπός, παλιώνει μα δε λιώνει…
κι απού ‘χει αγάπη στα κρυφά αυτός τη φανερώνει.
Με το σταφιδιανό σκοπό, θα σου το πω μικρή μου…
πως λιώνει και μαραίνεται, για σένα το κορμί μου».
.
Κορυφαίος εκπρόσωπος του είδους υπήρξε ο Στέλιος Φουσταλιέρης (1911-1993), ρολογάς και οργανοπαίκτης από το Ρέθυμνο.
Επιμέλεια: Εύα Μαστρογιαννάκη
Πηγή: ekriti.gr
.
Σχετικοί σύνδεσμοι>
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
*
*

Αφιέρωμα στα Ταμπαχανιώτικα

από την εξαιρετική εκπομπή «Το αλάτι της Γης» 

 

*

*

Αφιέρωμα στα Ταμπαχανιώτικα

από την εξαιρετική εκπομπή «Ελλήνων Δρώμενα»

(από την ΕΤ3/ΕΡΤ της Επιτυχημένης Αντίστασης)

Στα Χανιά της Κρήτης οδήγησε το Σάββατο, 31 Μαρτίου 2012, στις 17.00 το ταξίδι της εκπομπής «Ελλήνων Δρώμενα» της ΕΤ3, για να παρουσιάσει τον ξεχωριστό μουσικό χαρακτήρα της πανέμορφης πόλης.

Ο φακός συναντά δύο σημαντικούς μουσικούς δεξιοτέχνες,

τον Στέλιο και τον Λεωνίδα Λαϊνάκη

και δύο ιδιαίτερα μουσικά όργανα:

το λαούτο και το μπουλγκαρί.

Οι δύο αυτοί μουσικοί, συνδυάζουν στη δημιουργία τους τα ιδιώματα της δυτικής Κρήτης, που εκφράζονται με το λαούτο και τα ιδιώματα της Ανατολής, που εκφράζονται με το μπουλγκαρί, το οποίο απέκτησε ξεχωριστή υπόσταση στην πόλη των Χανίων με τα ονομαστά «ταμπαχανιώτικα».

Στην περίπτωσή τους, αυτοί οι δύο μουσικοί επιδεικνύουν την άμεση συγγένεια των δύο έγχορδων οργάνων, τα οποία καθρεφτίζουν δύο διαφορετικές πολιτισμικές κοινότητες.

Το λαούτο την παραδοσιακή μουσική της υπαίθρου των Χανίων και της επαρχίας Σελίνου που κυριαρχεί σα σολιστικό όργανο και το μπουλγκαρί την ανατολίτικη λαϊκή και αστική παράδοση των πόλεων και του ρεμπέτικου.

Από την πόλη των Χανίων απέκτησε και το όνομά του το μουσικό είδος των λεγόμενων «ρεμπέτικων της Κρήτης», που είναι τα «ταμπαχανιώτικα», τα οποία άνθισαν την περίοδο της συγκατοίκησης χριστιανών και μουσουλμάνων στις αρχές του αιώνα.
Μεταδ’οθηκε: Σάββατο, 31 Μαρτίου 2012, στις 17.00
Έρευνα-σκηνοθεσία: Αντώνης Τσάβαλος
Διεύθυνση φωτογραφίας: Νίκος Κουτσουράς
Μοντάζ: Διονύσης Τσιρώνης, Γιώργος Χρυσαφάκης
Οργάνωση παραγωγής: Μαρία Τσαντέ

Κείμενο: spirosvivaz

*

*

Ίσως προστεθούν κάποια ακόμη ιστορικά κείμενα ή, και τραγούδια.

Όσοι ενδιαφέρεστε, τσεκάρετε.

Θα ειδοποιήσω στην αρχή της ανάρτησης με την ένδειξη «νέα ενημέρωση».

*

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s