Σκοτεινή Ύλη & Μαύρες Τρύπες

http://wp.me/pPn6Y-hSS

Προσομοίωση η οποία δείχνει πώς θα φαινόταν ένας γαλαξίας (κίτρινη λοξή γραμμή) ο οποίος θα περνούσε πίσω από μια μαύρη τρύπα (κυκλική μαύρη περιοχή). [ el.wikipedia ]

Μαύρη τρύπα είναι μια συγκέντρωση μάζας σημαντικά μεγάλης ώστε η δύναμη της βαρύτητας να μην επιτρέπει σε οτιδήποτε να ξεφεύγει από αυτή, παρά μόνο μέσω κβαντικής συμπεριφοράς. Το βαρυτικό πεδίο είναι τόσο δυνατό, ώστε η ταχύτητα διαφυγής κοντά του ξεπερνά την ταχύτητα του φωτός. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι τίποτα, ούτε καν το φως, δεν μπορεί να ξεφύγει από τη βαρύτητα της μαύρης τρύπας, εξ ου και η λέξη «μαύρη». Ο όρος μαύρη τρύπα (black hole) είναι ευρύτατα διαδεδομένος και επινοήθηκε το 1967 από τον Αμερικανό αστρονόμο και θεωρητικό φυσικό Τζον Γουίλερ (John Wheeler). Δεν αναφέρεται σε τρύπα με τη συνήθη έννοια (οπή), αλλά σε μια περιοχή του χώρου, από την οποία τίποτα δεν μπορεί να επιστρέψει.

.

Μία «μαύρη τρύπα» είναι το σημείο εκείνο του διαστήματος, όπου κάποτε υπήρχε ο πυρήνας ενός γιγάντιου άστρου, ένας πυρήνας που περιείχε περισσότερα υλικά από δυόμισι ηλιακές μάζες και ο οποίος στην τελική φάση της εξέλιξης του άστρου έχασε την πάλη του ενάντια στη βαρύτητα, με αποτέλεσμα τα υλικά του να καταρρεύσουν και να συμπιεστούν περισσότερο ακόμα και από τα υλικά ενός αστέρα νετρονίων.

Αν μπορούσαμε να συμπιέσουμε τη Γη μας ολόκληρη στο μέγεθος ενός κερασιού, θα την είχαμε μετατρέψει σε μία «μαύρη τρύπα». Παρομοίως, αν συμπυκνώναμε τον Ήλιο σε μια ακτίνα τριών χιλιομέτρων (στα 4 εκατομμυριοστά του τωρινού του μεγέθους), θα είχε μετατραπεί σε μαύρη τρύπα. Φυσικά, δεν υπάρχει καμία γνωστή διαδικασία που θα μπορούσε να μετατρέψει τη Γη ή ακόμα και τονΉλιο, σε «μαύρη τρύπα».

.

Εικαστική απεικόνιση μιας μαύρης τρύπας.

.

Πίνακας περιεχομένων

Σχηματισμός

Οι μαύρες τρύπες προβλέπονται από την Γενική θεωρία της Σχετικότητας, η οποία όχι μόνο αναφέρει ότι οι μαύρες τρύπες (ή αλλιώς μελανές οπές) μπορούν να υπάρξουν, αλλά προβλέπει ότι σχηματίζονται στη φύση οποτεδήποτε συγκεντρώνεται σε ένα δεδομένο χώρο επαρκής ποσότητα μάζας, μέσω της διαδικασίας που καλείται βαρυτική κατάρρευση. Όσο η μάζα μέσα σε μία συγκεκριμένη περιοχή μεγαλώνει, η δύναμη της βαρύτητας γίνεται πιο ισχυρή – ή στη γλώσσα της σχετικότητας, ο χώρος γύρω της παραμορφώνεται όλο και εντονότερα. Όταν η ταχύτητα διαφυγής σε μια συγκεκριμένη απόσταση από το κέντρο φθάσει την ταχύτητα του φωτός, σχηματίζεται ένας ορίζοντας γεγονότων μέσα στον οποίο ύλη και ενέργεια αναπόφευκτα καταρρέουν σε ένα μοναδικό σημείο, σχηματίζοντας μία μοναδικότητα.

Μια ποσοτική ανάλυση αυτής της ιδέας οδήγησε στην πρόβλεψη ότι ένας αστέρας που έχει τουλάχιστον 3 φορές την μάζα του ήλιου στο τέλος της εξέλιξής του, σχεδόν σίγουρα θα συρρικνωθεί μέχρι το κρίσιμο εκείνο μέγεθος που χρειάζεται για να υποστεί βαρυτική κατάρρευση. Μόλις αρχίσει η κατάρρευση, δεν φαίνεται να μπορεί να διακοπεί από καμία φυσική δύναμη και σχηματίζεται αστέρας νετρονίων. Αν η μάζα του είναι ακόμα πιο μεγάλη, τελικά σχηματίζεται μαύρη τρύπα.

Ιδιότητες και δομή

Σύμφωνα με την κλασική γενική σχετικότητα, ούτε ύλη ούτε πληροφορίες μπορούν να κινηθούν από το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας προς έναν εξωτερικό παρατηρητή. Για παράδειγμα, δεν μπορεί κάποιος να πάρει δείγμα του υλικού της ή να δεχτεί την ανάκλαση από μια φωτεινή πηγή (π.χ. φακό) ούτε να πάρει πληροφορίες για το υλικό από το οποίο αποτελείται η μαύρη τρύπα. Κβαντομηχανικά φαινόμενα μπορούν να επιτρέψουν σε ύλη και ενέργεια να δραπετεύσουν από μαύρες τρύπες. Εικάζεται, όμως, ότι η φύση τους δεν εξαρτάται από αυτά που έχουν εισέλθει στη μαύρη τρύπα κατά το παρελθόν. Αυτό σημαίνει ότι στις μαύρες τρύπες έχουμε απώλεια πληροφορίας σε σχέση με το είδος των σωματιδίων (τα μόνα χαρακτηριστικά που «διατηρεί στη μνήμη» η μαύρη τρύπα είναι η μάζα και το φορτίο της απορροφημένης ύλης). Επομένως, μια μαύρη τρύπα πρέπει να χαρακτηρίζεται από μια ορισμένη εντροπία.

Ορίζοντας των γεγονότων

Το καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας μαύρης τρύπας είναι η εμφάνιση ενός ορίζοντα γεγονότων σε ένα όριο στο χωροχρόνο μέσα από το οποίο η ύλη και το φως μπορεί να περάσει μόνο προς τα μέσα για τη μάζα της μαύρης τρύπας. Τίποτα, ούτε καν το φως, δεν μπορεί να δραπετεύσει από το εσωτερικό του ορίζοντα γεγονότων. Ο ορίζοντας των γεγονότων αναφέρεται ως τέτοιος, διότι αν κάτι συμβεί εντός των ορίων του, οι πληροφορίες από αυτό το γεγονός δεν μπορούν να φτάσουν σε ένα εξωτερικό παρατηρητή, καθιστώντας αδύνατο να προσδιοριστεί αν κάτι τέτοιο συνέβη.[1]

Όπως προβλέπεται από τη Γενική θεωρία της Σχετικότητας, η παρουσία μιας μεγάλης μάζας παραμορφώνει τον χωροχρόνο κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα μονοπάτια που λαμβάνονται από τα σωματίδια στρέφονται προς τη μάζα. Κατά τον ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας, η παραμόρφωση γίνεται τόσο ισχυρή που δεν υπάρχουν μονοπάτια που να οδηγούν μακριά από τη μαύρη τρύπα.[2]

Για μια μη περιστρεφόμενη (στατική) μαύρη τρύπα, η ακτίνα Schwarzschild οριοθετεί ένα σφαιρικό ορίζοντα γεγονότων. Η ακτίνα Schwarzschild ενός αντικειμένου είναι ανάλογη προς τη μάζα.[3] Οι περιστρεφόμενες μαύρες τρύπες διαθέτουν στρεβλωμένους, μη σφαιρικούς ορίζοντες γεγονότων. Δεδομένου ότι ο ορίζοντας γεγονότων δεν είναι μια επιφάνεια του υλικού, αλλά απλώς μια μαθηματική έννοια οριοθέτησης συνόρου, τίποτα δεν εμποδίζει την ύλη ή την ακτινοβολία από το να εισέρχεται σε μια μαύρη τρύπα, μόνο την έξοδό της. Η περιγραφή των μαύρων τρυπών που δίνεται από τη Γενική θεωρία της Σχετικότητας είναι γνωστό ότι είναι μια προσέγγιση, και μερικοί επιστήμονες αναμένουν ότι οι επιπτώσεις τηςκβαντικής βαρύτητας θα είναι σημαντική κοντά στην περιοχή του ορίζοντα γεγονότων.[4] Αυτό θα επιτρέψει τις παρατηρήσεις της ύλης κοντά του ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας να χρησιμοποιούνται για την έμμεση μελέτη της γενικής σχετικότητας και τις προτεινόμενες επεκτάσεις σε αυτή.

Παρατήρηση

Προσομοίωση η οποία δείχνει πώς θα φαινόταν ένας γαλαξίας (κίτρινη λοξή γραμμή) ο οποίος θα περνούσε πίσω από μια μαύρη τρύπα (κυκλική μαύρη περιοχή).

Παρατηρήσεις των λεγόμενωνδακτυλίων του Αϊνστάιν.

Θεωρητικά κανένα αντικείμενο πέρα από τον ορίζοντα γεγονότων δεν θα μπορούσε να έχει αρκετή ταχύτητα να διαφύγει από μια μαύρη τρύπα, συμπεριλαμβανομένου και του φωτός. Εξαιτίας αυτού, οι μαύρες τρύπες δεν μπορούν να εκπέμψουν κανενός είδους φως ή άλλο στοιχείο που θα μπορούσε να επιβεβαιώσει την ύπαρξή τους. Παρ’ όλα αυτά οι μαύρες τρύπες μπορούν να ανιχνευτούν με την μελέτη φαινομένων γύρω τους, όπως για παράδειγμα η βαρυτική διάθλαση και τα αστέρια που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από χώρο που δεν φαίνεται να υπάρχει εμφανής ύλη.

Τα πιο εμφανή αποτελέσματα πιστεύεται ότι προέρχονται από ύλη που πέφτει μέσα σε μια μαύρη τρύπα, η οποία προβλέπεται ότι συγκεντρώνεται σε ένα εξαιρετικά θερμό και γρήγορα περιστρεφόμενο δίσκο γύρω από τη μαύρη τρύπα, πριν εισέλθει σε αυτή. O δίσκος αυτός είναι γνωστός ως δίσκος προσαύξησης. Η τριβή ανάμεσα σε γειτονικές ζώνες αυτού του δίσκου τον θερμαίνουν τόσο, ώστε να ακτινοβολεί μεγάλη ποσότητα ακτίνων Χ. Η θέρμανση είναι εξαιρετικά αποτελεσματική και μπορεί να μετατρέψει ακόμα και το 50% της ενέργειας ενός αντικειμένου σε ακτινοβολία.

Η ύπαρξη μαύρων τρυπών στο σύμπαν υποστηρίζεται και από τις αστρονομικές παρατηρήσεις, ειδικά από τη μελέτη των σουπερνόβα και των ακτίνων Χ που εκπέμπουν ενεργοί γαλαξίες.

Παραπομπές

  1. Jump up↑ Wheeler, J. Craig (2007). Cosmic Catastrophes (2nd έκδοση). Cambridge University Press. ISBN 0-521-85714-7.
  2. Jump up↑ Anatomy of a Black Hole. Ανακτήθηκε στις 2009-03-25.
  3. Jump up↑ Black Holes. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις September 13, 2006. Ανακτήθηκε στις 2009-03-25.
  4. Jump up↑ Physical nature of the event horizon. Ανακτήθηκε στις 2009-03-25.

………………………………………………………………………………..

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Wikisource logo
Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:

(*το έχουμε περάσει στο τέλος της ανάρτησης)
………………………………………………………………………………………………………
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Videos

Πηγή: el.wikipedia

*

*

————————————————————————————————————————————————-

«Μαύρες Τρύπες» του Δ. Π. Σιμόπουλου

(*το έχουμε περάσει στο τέλος της ανάρτησης)
*μπορείτε να ξεκινήσετε κι από το άρθρο αυτό στο τέλος, που είναι μία εξαιρετική εισαγωγή.
Ή, λύνετε κάποιες πρώτες σχετικές απορίες σας στα πρώτα αυτά άρθρα & ρίχνετε στη συνέχεια μία ματιά στο τέλος, για μία βαθύτερη κατανόηση και, αν χρειαστεί, επανέρχεστε.

————————————————————————————————————————————————-

Όταν ο άνθρωπος «είδε» τη μαύρη τρύπα

Κολοσσιαία έκρηξη στον Τοξότη Α* φώτισε τον Γαλαξία και η λάμψη έφθασε στη Γη
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  25/09/2013 13:44
Οταν ο άνθρωπος «είδε» τη μαύρη τρύπα
Καλλιτεχνική απεικόνιση μιας γιγάντιας δέσμης ακτινοβολίας που εκτοξεύεται από μια μελανή οπή. Πριν από δύο εκ. έτη μια έκρηξη στη μαύρη τρύπα του Γαλαξία έγινε ορατή και στη Γη. Credit: ASA/Dana Berry/SkyWorks Digital
.

Σίδνεϊ, Αυστραλία

Η γιγάντια μελανή οπή στο κέντρο του γαλαξία μας είναι εδώ και πολύ καιρό «ήσυχη» και δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δραστηριότητα. Δεν ήταν όμως πάντοτε έτσι. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι κάποιες φορές στον Τοξότη Α*, όπως ονομάζεται η μαύρη τρύπα στο κέντρο του Γαλαξία, εκδηλώνονται τρομερές εκρήξεις. Σύμφωνα με νέα μελέτη, μια τέτοια έκρηξη φώτισε για λίγο ολόκληρο τον Γαλαξία φτάνοντας και στη Γη.Η λάμψηΤη μελέτη διεξήγαγαν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ. Υποστηρίζουν ότι πριν από δύο εκατομμύρια έτη έγινε μια κολοσσιαία έκρηξη στον Τοξότη Α*. Η λάμψη της έκρηξης έφθασε στη Γη σε μια εποχή κατά την οποία οι μακρινοί μας πρόγονοι βρίσκονταν στην κρίσιμη εξελικτική φάση αρχίζοντας να μαθαίνουν να κινούνται στα δύο τους πόδια. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η λάμψη της έκρηξης έκανε την εμφάνιση της στη Γη σαν ένα κοσμικό πυροτέχνημα.
Οι πρόγονοί μας είδαν να εμφανίζεται ξαφνικά στον ουρανό μια έντονη λάμψη που είχε σχήμα παρόμοιο με εκείνο μιας χνουδωτής μπάλας.Η μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «The Astrophysical Journal» παρέχει νέα δεδομένα για τη δραστηριότητα του Τοξότη Α* που υπολογίζεται ότι έχει μάζα τέσσερα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ηλιου.Πηγή: tovima.gr

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Σκοτεινή ύλη και μαύρες τρύπες

Αναρτήθηκε από: physics4u | 12/06/2012

Νέα στοιχεία από το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτινών-Χ Chandra της NASA, θέτουν σε αμφισβήτηση τις μέχρι τώρα θεωρίες για το πώς μεγαλώνουν οι μαύρες τρύπες στο κέντρο των γαλαξιών.

.

chandra

.

Οι αστρονόμοι πιστεύουν πως από την εξαιρετικά ισχυρή συγκέντρωση ύλης στο κέντρο όλων των γαλαξιών δημιουργούνται τεράστιες μαύρες τρύπες, και μέχρι τώρα υπήρχε η εικασία πως ο πυρήνας του γαλαξία και οι μαύρες τρύπες στο κέντρο του μεγαλώνουν με τον ίδιο ρυθμό, απορροφώντας όλο και περισσότερη ύλη και ενέργεια από τη γειτονική τους περιοχή.

 Όσο πιο μεγάλος ο πυρήνας του γαλαξία, τόσο πιο μεγάλη αναμενόταν και η μαύρη τρύπα στο κέντρο του. Τα στοιχεία όμως από το Chandra δείχνουν πως αυτή η συμμετρία δεν είναι κανόνας, ερευνώντας δύο περιπτώσεις στις οποίες οι μαύρες τρύπες μεγαλώνουν ταχύτερα από τους ίδιους του γαλαξίες.

Συνήθως η μάζα μια μαύρης τρύπας στο κέντρο ενός γαλαξία αποτελεί ένα μικρό μέρος της συνολικής του μάζας, και αντιστοιχεί περίπου στο 0.2 τοις εκατό της μάζας του γαλαξιακού κέντρου, στο οποίο παρατηρείται και η μεγαλύτερη πυκνότητα άστρων. Όμως οι μαύρες τρύπες στους γαλαξίες NGC 4342 και NGC 4291, σε απόσταση 75 και 85 εκατομμυρίων ετών φωτός αντίστοιχα, φαίνεται πως έχουν μάζες 10 και 35 φορές μεγαλύτερες από το αναμενόμενο. Επίσης η άλως στους συγκεκριμένους γαλαξίες, η περιοχή δηλαδή που περιβάλλει το κέντρο και το γαλαξιακό δίσκο, και που εικάζεται πως συγκεντρώνεται η σκοτεινή ύλη, φαίνεται πως είναι κι εκείνη πιο βαριά από το αναμενόμενο.

Οι επιστήμονες γνώριζαν από προηγούμενες παρατηρήσεις το φαινόμενο αυτό, και θέλησαν να εξακριβώσουν εάν οι γαλαξίες είχαν «χάσει βάρος» από αστέρια που είχαν ξεφύγει από την έλξη γειτονικών γαλαξιών, κάποια στιγμή στο παρελθόν που μπορεί να είχαν πλησιάσει. Εστίασαν έτσι στο περιεχόμενο θερμών αερίων, τα οποία βρέθηκαν να είναι διεσπαρμένα και στους δύο γαλαξίες. Τα θερμά αέρια έχουν αρκετή ενέργεια για να εκπέμψουν ακτινοβολία σε ακτίνες-Χ τις οποίες και ανίχνευσαν οι αστρονόμοι. Καθώς τα θερμά αέρια εξισώνουν τις βαρυτικές έλξεις στο εσωτερικό του γαλαξία, από την κατανομή τους μπόρεσαν να διαπιστώσουν μεγάλες συγκεντρώσεις σκοτεινής ύλης και στους δύο γαλαξίες. Καθώς η σκοτεινή ύλη είναι πιο πιθανό να ξεφύγει από ότι τα κοινά άστρα σε περίπτωση έλξης από κάποιον γειτονικό γαλαξία, αφού οι δυνάμεις που τη συγκρατούν είναι πιο χαλαρές, συμπέραναν πως αυτή η διαδικασία «βαρυτικού αδυνατίσματος» δεν είχε συμβεί σε κανέναν από τους δύο γαλαξίες.

Η έρευνα αυτή καταλήγει πως οι δύο μαύρες τρύπες δεν μεγαλώνουν παράλληλα με τα γαλαξιακά κέντρα των δυο γαλαξιών, αλλά η εξέλιξή τους είναι συνδυασμένη με την κατανομή σκοτεινής ύλης στο γαλαξία. Έτσι πρόκειται για μια ένδειξη πως δύο από τα πιο μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος, οι μαύρες τρύπες και η σκοτεινή ύλη είναι με κάποιο τρόπο συνδεδεμένα.

Πηγές: physics4u (Ναυτεμπορική)

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Υπάρχει ζωή στις μαύρες τρύπες;

Υπάρχει η δυνατότητα απαντά ένας Ρώσος φυσικός

Οι λέξεις «μαύρη τρύπα» γενικά φέρνουν στο μυαλό την καταστροφή και ένα τέλος στη ζωή των μεγάλων άστρων. Κανείς – στην πραγματικότητα ή και στην επιστημονική φαντασία – δεν εξέτασε τη δυνατότητα το να υπάρχουν εκεί μέσα σταθεροί ένοικοι. Αλλά αυτό ακριβώς προτείνει ο φυσικός Vyacheslav Dokuchaev της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών σε μια εργασία του, «Υπάρχει ζωή σε μαύρες τρύπες;», που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κοσμολογίας και Αστροσωματιδιακής Φυσικής. Ο Dokuchaev δείχνει ότι ένα ορισμένο είδος μαύρης τρύπας περιέχει σταθερές τροχιές φωτονίων εντός του εσωτερικού τους, και θα μπορούσε ακόμη και να επιτρέψει να επιβιώσουν πλανήτες μέσα τους.

orbits_planets_in_blackholeΗ εξωτερική καμπύλη δείχνει τη σταθερή περιοδική τροχιά για έναν πλανήτη, ενώ η εσωτερική καμπύλη δείχνει τη σταθερή περιοδική τροχιά φωτονίων, με την ιδιομορφία της μαύρης τρύπας στο κέντρο της

Ουσιαστικά, μια μαύρη τρύπα είναι ένα μέρος όπου οι βαρυτικές δυνάμεις είναι τόσο ακραίες ώστε όλα γύρω τους να παρασύρονται μέσα τους – συμπεριλαμβανομένου και του φωτός. Έχουν ένα εξωτερικό σύνορο, γνωστό και ως ορίζοντας γεγονότων, πέρα ​​από το οποίο τίποτα δεν μπορεί να διαφύγει επειδή η ύλη αρχίζει να κινείται με ταχύτητες μεγαλύτερες από το φως. Αλλά η φορτισμένη, περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα  – γνωστή ως μαύρη τρύπα Kerr-Newman  – παρουσιάζουν μια απροσδόκητη ιδιότητα. Δεν έχουν μόνο ένα εξωτερικό ορίζοντα γεγονότων, αλλά και ένα εσωτερικό ορίζοντα, που ονομάζεται ορίζοντας Cauchy. Σε αυτό τον ορίζοντα Cauchy, λόγω των σχετικών φυγόκεντρων δυνάμεων, τα σωματίδια επιβραδύνονται προς την ταχύτητα του φωτός, όπως και ότι σ’ αυτόν τον εσωτερικό ορίζοντα της μαύρης τρύπας, θα μπορούσαν να επιβιώσουν πλανήτες διατηρώντας σταθερές τροχιές γύρω από την κεντρική ιδιομορφία του χωροχρόνου.

Σταθερές τροχιές μέσα σε μια μαύρη τρύπα

Από τη δεκαετία του 1960, οι ερευνητές είχαν βρει ότι τα φωτόνια μπορούν να έχουν σταθερές τροχιές μέσα σ’ αυτές τις φορτισμένες, περιστρεφόμενες μαύρες τρύπες. Στη νέα εργασία του, ο Dokuchaev εξέτασε σταθερές κυκλικές τροχιές καθώς και σφαιρικές, σε μη ισημερινή τροχιά για τα φωτόνια στα εσωτερικό σύνορο. Καταλήγει δε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην μπορούν να κάνουν το ίδιο και μεγάλα αντικείμενα, όπως οι πλανήτες. Προτείνει ακόμη ότι θα μπορούσαν να ζήσουν μέσα σε αυτό το συγκεκριμένο υποσύνολο των μαύρων τρυπών ολόκληροι προηγμένοι πολιτισμοί, πάνω σε πλανήτες που περιστρέφονται μέσα στην μαύρη τρύπα – χρησιμοποιώντας την γυμνή ανωμαλία (ιδιομορφία) ως πηγή ενέργειας. Αυτοί όμως πάντα θα προστατεύονται από το εξωτερικό και δεν θα παρασύρονται μέσα στην ίδια την ανωμαλία, υποστηρίζει.

Θεωρητικά είναι δυνατή η χρήση της ιδιομορφίας σαν μια πηγή ενέργειας, εξηγεί ο αστροφυσικός του Πανεπιστημίου του Κολοράντο Andrew Hamilton, ο οποίος έχει επίσης υπολογίσει τις τροχιές στον εσωτερικό ορίζοντα μέσα στις μαύρες τρύπες.

«Μια περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα λειτουργεί σαν ένα τεράστιο βολάν. Ένας πολιτισμός μπορεί να αξιοποιήσει την ενέργεια περιστροφής της μαύρης τρύπας, κάτι που τόνισε για πρώτη φορά ο Roger Penrose,» λέει.

Ωστόσο, ο Χάμιλτον πιστεύει ότι, στην πραγματικότητα, η κατάσταση είναι αβάσιμη. Ο πληθωρισμός στον εσωτερικό ορίζοντα θα μπορούσε να αναγκάσει τον χωροχρόνο να καταρρεύσει, για να μην αναφέρουμε διαταραχές που δημιουργούνται από την υψηλή ενεργειακή πυκνότητα μέσα σε μια τέτοια θέση, από τα  τεράστια ποσά ύλης που πέφτουν στη μαύρη τρύπα. Σε γενικές γραμμές, καμιά από αυτές τις συνθήκες δεν είναι κατοικήσιμες συνθήκες. Ο Dokuchaev αναγνωρίζει αυτά τα προβλήματα στην εργασία του, αλλά δεν προσφέρει κάποια λύση σε αυτά.

Παράδοξα και οι απώλειες πληροφοριών

Ακόμα και αν ένας πλανήτης και, στη συνέχεια, ένας πολιτισμός  επρόκειτο να σχηματιστεί στο εσωτερικό αυτής της μαύρης τρύπας, θα ήταν σχεδόν αδύνατο να τον ανακαλύψετε, επειδή όλες οι πληροφορίες χάνονται όταν ένα σώμα εισέρχεται μέσα ή βγαίνει από μια μαύρη τρύπα. Αν και υπάρχουν νέες απόψεις ότι οι πληροφορίες από το εσωτερικό των μαύρων τρυπών είναι κωδικοποιημένες με την ακτινοβολία Hawking, που εκπέμπεται από αυτές, η πληροφορία αυτή θα μπορούσε πολύ πιθανόν να είναι κωδικοποιημένη.

Ο Arthur Miller, ένας φυσικός και συγγραφέας πολλών δημοφιλών βιβλίων επιστήμης, πιστεύει ότι είναι άσκοπο να εξετάσει κάποιος την δυνατότητα να υπάρχει ζωή εντός των μαύρων οπών.”Είναι, πράγματι, ακραία επιστημονική φαντασία να φανταστεί κανείς την ύπαρξη ενός κόσμου σε αυτές.»

Πηγές: physics4u (physicsworld)

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Κβαντική δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μαύρες τρύπες

Αναρτήθηκε από: physics4u | 31/01/2012

Οι περισσότεροι θεωρούν ότι οι μαύρες τρύπες είναι από τα πιο εξωτικά αντικείμενα που εμφανίζονται στη φυσική και στην αστροφυσική. Σε αυτό συνετέλεσε και το γεγονός ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες πολλοί θεωρητικοί φυσικοί άρχισαν να μελετούν εξωτικές κβαντικές διαδικασίες, που γίνονται κοντά σε αυτές. Αυτές οι διαδικασίες έχουν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μία μαύρη τρύπα και θεωρητικά μπορεί να οδηγήσουν μέχρι και στην πλήρη «εξαέρωση» της.

Και δεν είναι παράδοξο που οι θεωρητικοί φυσικοί ασχολούνται σοβαρά με τις εξωτικές ιδέες για δημιουργία σωματιδίων και την εξάτμιση μαύρων οπών. Γιατί αυτές οι ιδέες βασίζονται σε προεκτάσεις της γενικής σχετικότητας και της κβαντικής μηχανικής πολύ πέρα από την περιοχή που την έχουμε επιβεβαιώσει με παρατήρηση κι εργαστηριακά πειράματα. Επιπλέον, η δημιουργία σωματιδίων αφορά ουσιαστικά μόνο μικροσκοπικές μαύρες τρύπες, οι οποίες είναι πολύ πιθανό να μην υπάρχουν στο σύμπαν, κι ακόμα κι αν υπάρχουν, είναι πολύ πιθανό να μην τις παρατηρήσουμε ποτέ.

.

Για ποιο λόγο γίνονται λοιπόν αυτές οι μελέτες;

Πολλοί άνθρωποι φαίνεται να έχουν την εντύπωση ότι οι νόμοι της φυσικής είναι ήδη «γνωστοί» και ότι το έργο του φυσικού είναι να εξηγεί τα παρατηρούμενα φαινόμενα στη βάση αυτών των νόμων. Αυτό είναι εν μέρει αληθές: Οι γνωστοί νόμοι της φυσικής καλύπτουν μία μεγάλη ποικιλία φαινομένων.

Ωστόσο, καθένας από τους υπάρχοντες νόμους της φυσικής έχει περιορισμένη εφαρμοσιμότητα. Δηλαδή, οι νόμοι της κλασικής μηχανικής, όπως αναπτύχθηκαν από τον Νεύτωνα, περιγράφουν με ακρίβεια την κίνηση που εκτελούν οι μπάλες του μπιλιάρδου, αλλά δεν δουλεύουν για τα άτομα: Εδώ η κλασική μηχανική πρέπει να αντικατασταθεί από την κβαντική μηχανική.

H θεωρία της κβαντικής μηχανικής, που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1920, περιγράφει τα άτομα με ακρίβεια, αλλά δεν ισχύει στις αλληλεπιδράσεις σωματιδίων υψηλής ενέργειας. Γι’ αυτές τις αλληλεπιδράσεις πιστεύουμε ότι ισχύουν οι αρχές της κβαντικής θεωρίας πεδίου, αλλά αυτήν τη στιγμή έχουμε μόνο μία μερική εικόνα των νόμων αυτών.

Δεν θα πρέπει να εκπλαγεί κανείς, αν ανακαλυφθούν νέα φαινόμενα και αποδειχθεί ότι και αυτοί οι νόμοι έχουν περιορισμένη ισχύ. Επιπλέον, δεν γνωρίζουμε πώς να συνδέσουμε τις αρχές της κβαντικής θεωρίας με τις αρχές της γενικής σχετικότητας, ώστε να κατασκευάσουμε μία ικανοποιητική κβαντική θεωρία της βαρύτητας. Μπορεί η θεωρία των υπερχορδών να έχει προταθεί ως υποψήφια θεωρία της βαρύτητας, αλλά χρειάζεται πολλή προσπάθεια για να διαπιστωθεί αν όντως μπορεί να σταθεί.

O τελικός σκοπός πολλών θεωρητικών φυσικών είναι να προσδιορίσουν την περιοχή στην οποία ισχύουν οι υπάρχοντες νόμοι της φυσικής και στη συνέχεια να βρουν νέους νόμους της φυσικής για τα φαινόμενα έξω από αυτήν την περιοχή. H ανακάλυψη τέτοιων νόμων είναι μεγάλο επίτευγμα για την κατανόηση της φύσης.

H θεωρητική μελέτη της δημιουργίας σωματιδίων κοντά σε μαύρες τρύπες μπορεί να προσφέρει μια ευκαιρία σημαντικής προόδου ως προς αυτούς τους τομείς. Ήδη αυτές οι έρευνες υποδεικνύουν την παραβίαση «γνωστών» νόμων και, όπως θα δούμε, έναν πιθανό νέο νόμο της φυσικής, το γενικευμένο δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής. Είναι αδύνατο να προβλέψει κανείς το μέλλον της φυσικής, αλλά μπορεί να αποδειχθεί ότι η μεγαλύτερη κατανόηση των μαύρων οπών, θα οδηγήσει σε βαθύτερη κατανόηση των νόμων της φύσης.

Θα δούμε λοιπόν πρώτα την προέλευση αυτών των εξωτικών ιδεών, τα αποτελέσματα που προκύπτουν από αυτές και το πού μπορούν να οδηγήσουν, ξεκινώντας με την υnερακτινοβόλο σκέδαση και μετά τους τρόπους δημιουργίας σωματιδίων.

.

Ynερακτινοβόλος σκέδαση

Ο μηχανισμός Πένροουζ για εξαγωγή ενέργειας από μία περιστρεφόμενη μελανή οπή, αναφέρεται στον εξής μηχανισμό: Αν ένα σωμάτιο σταλεί στην εργόσφαιρα μιας μαύρης τρύπας μπορούμε να το διασπάσουμε σε δύο κομμάτια, έτσι ώστε ένα από αυτά να εξέλθει με μεγαλύτερη ενέργεια από το εισερχόμενο σωμάτιο. Το άλλο σωμάτιο θα φέρει αρνητική ενέργεια και θα εισέλθει στη μελανή οπή.

Αποδεικνύεται λοιπόν ότι υπάρχει ένα κυματικό ανάλογο του μηχανισμού του Πένροουζ. Αν ένα κύμα (για παράδειγμα ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα) σταλεί προς μία μαύρη οπή, ένα μέρος του θα απορροφηθεί από αυτήν, αλλά το υπόλοιπο θα την αποφύγει και θα συνεχίσει να διαδίδεται.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το εξερχόμενο κύμα θα έχει χαμηλότερη ένταση από το εισερχόμενο. Ωστόσο, αν η συχνότητα και η χωρική συμπεριφορά του κύματος επιλεχθούν μ’ ένα συγκεκριμένο τρόπο και το κύμα σταλεί προς την εργόσφαιρα μιας περιστρεφόμενης μαύρης οπής, το μέρος του κύματος που θα απορροφηθεί από τη μελανή οπή θα έχει αρνητική ενέργεια. Αυτό σημαίνει ότι το εξερχόμενο κύμα θα έχει μεγαλύτερη ενέργεια από το εισερχόμενο, άρα και μεγαλύτερη ένταση από το εισερχόμενο.

Αυτό το φαινόμενο (το οποίο προτάθηκε ανεξάρτητα από τους Yakov Borisovich Zel’dovich και Charles Misner) καλείται υπερακτινοβόλος σκέδαση (superradiance scatter).

H παραπάνω περιγραφή της υπερακτινοβόλου σκέδασης μπορεί να εξηγηθεί όχι μόνο με κλασικούς (δηλαδή μη κβαντικούς) όρους, αλλά μπορεί να την δει κανείς από μία άλλη προοπτική, η οποία υποδεικνύει την ύπαρξη νέων κβαντικών φαινομένων.

Ας θυμηθούμε ότι η ενέργεια που εξάγεται από μία μαύρη τρύπα (με μηχανισμούς όπως αυτός του Πένροουζ ή με την υπερακτινοβόλο σκέδαση) τείνει να την φέρει σε κατάσταση με μηδενική περιστροφή. Μπορεί λοιπόν κανείς να θεωρήσει την περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα ως μία «διεγερμένη κατάσταση» μιας μαύρης τρύπας, όπως ακριβώς ένα άτομο με ένα ηλεκτρόνιο στη στάθμη υψηλής ενέργειας. M’ αυτήν τη θεώρηση, η υπερακτινοβόλος σκέδαση είναι πλήρως ανάλογη της διεγερμένης εκπομπής στην ατομική φυσική.

Αν πάρει κάποιος την παραπάνω αναλογία στα σοβαρά, μαζί με την άποψη του Αϊνστάιν ότι η αυθόρμητη εκπομπή φωτός σε ένα άτομο μπορεί να συμβεί μόνο αν συγχρόνως συμβαίνει και διεγερμένη εκπομπή (όπως στα λέιζερ), τότε θα πρέπει να συμβαίνει ένα ανάλογο της «αυθόρμητης εκπομπής» και στις μαύρες τρύπες.

Αυτό το ανάλογο θα μπορούσε να είναι η αυθόρμητη δημιουργία σωματιδίων στη γειτονιά της μαύρης τρύπας. Το 1973 ο Yakov Zel’dovich μαζί με τον  Alexander Starobinsky (αναπτύσσοντας τη θεωρία του Hawking για την εξάτμιση μιας μαύρης τρύπας) υπέθεσαν ότι όντως υπάρχει μια τέτοια δημιουργία σωματιδίων κοντά σε περιστρεφόμενες μαύρες τρύπες, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να φέρει τη μαύρη τρύπα σε μία «αποδιεγερμένη» κατάσταση, δηλαδή μια μη-περιστρεφόμενη κατάσταση.

.

1ος τρόπος: Δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μια περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα

 Hawking_radiation

.

Δημιουργούνται όντως σωματίδια κοντά σε μία μαύρη τρύπα; Ναι! Υπολογισμοί στα πλαίσια της κβαντικής θεωρίας πεδίου δείχνουν ότι ένα ζεύγος σωματιδίων (δηλαδή ένα σωμάτιο και το αντισωμάτιο του) θα δημιουργηθούν αυθόρμητα στο ισχυρό βαρυτικό πεδίο έξω από μία περιστρεφόμενη μελανή οπή.

Θα δημιουργηθούν σωμάτια από όλα τα είδη (ζεύγη ηλεκτρονίου-ποζιτρονίου, ζεύγη νετρίνου-αντινετρίνου, ζεύγη φωτονίων κ.ο.κ.), αλλά όσο μεγαλύτερη είναι η μάζα τους, τόσο πιο αργός θα είναι ο ρυθμός δημιουργίας τους. Μπορεί κανείς να φανταστεί αυτήν τη διαδικασία με τον ακόλουθο τρόπο: Για κάθε ζεύγος σωματιδίων που δημιουργούνται, το ένα σωμάτιο έχει αρνητική ενέργεια και αρνητική στροφορμή και εισέρχεται στη μαύρη τρύπα. Το άλλο σωμάτιο φέρει θετική ενέργεια και στροφορμή και μπορεί να φύγει μακριά.

Οπότε, ένας απομακρυσμένος παρατηρητής θα έβλεπε μια ροή σωματιδίων που θα φαινόταν ότι προέρχεται από τη μαύρη τρύπα. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ότι η μαύρη τρύπα χάνει περιστροφική ενέργεια και τελικά καταλήγει σε μία μη-περιστρεφόμενη κατάσταση.

Το φαινόμενο της κβαντικής δημιουργίας σωματιδίων συμβαίνει σε όλες τις περιστρεφόμενες μαύρες τρύπες. Ωστόσο, ο ρυθμός δημιουργίας σωματιδίων είναι αμελητέος, εκτός αν η μαύρη τρύπα είναι εξαιρετικά μικρή. Αν η μάζα της είναι μεγαλύτερη από 1016 γραμμάρια (10 δισεκατομμύρια τόνους) — που αντιστοιχεί σε μαύρη τρύπα μεγέθους λίγο μεγαλύτερης από ένα ατομικό πυρήνα — δεν θα συμβεί σημαντική απώλεια στροφορμής ακόμα και σ’ ένα χρονικό διάστημα ίσο με την ηλικία του σύμπαντος. Άρα, πρακτικά, αυτό το φαινόμενο της δημιουργίας σωματιδίων δεν αφορά τις μαύρες τρύπες που προήλθαν από διαδικασίες κατάρρευσης (αστρικές μαύρες τρύπες). Ωστόσο, μπορεί να είναι σημαντικό για αρχέγονες μαύρες τρύπες πολύ μικρής μάζας, που ίσως δημιουργήθηκαν στο πρώιμο σύμπαν.

.

2ος τρόπος: Θερμική δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μία μη περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα

H διαδικασία της δημιουργίας σωματιδίων γύρω από μία περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα ήταν μία αξιοσημείωτη θεωρητική ανακάλυψη, αλλά ακολουθήθηκε από ακόμα μεγαλύτερες εκπλήξεις. Το 1974, ο Steven Hawking έκανε έναν προσεκτικό υπολογισμό της κβαντικής δημιουργίας σωματιδίων κατά τη διάρκεια της βαρυτικής κατάρρευσης ενός σώματος, για το σχηματισμό μίας μαύρης τρύπας.

Ακόμα και στην περίπτωση ενός μη-περιστρεφόμενου σώματος που καταρρέει σε μία μαύρη τρύπα Σβάρτσιλντ, θα περίμενε κανείς δημιουργία κάποιων σωματιδίων κατά τη διάρκεια της δυναμικής φάσης της κατάρρευσης, λόγω του ισχυρού, xρονοεξαρτώμενου βαρυτικού πεδίου. Στην περίπτωση ενός περιστρεφόμενου σώματος που καταρρέει σε μία περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα, θα περίμενε κανείς τη δημιουργία σωματιδίων και μετά την ολοκλήρωση της κατάρρευσης. Αλλά για την κατάρρευση σε μία μαύρη τρύπα Σβάρτσιλντ, δεν περίμενε κανείς καμία δημιουργία σωματιδίων μετά την ολοκλήρωση της κατάρρευσης.

Ωστόσο, ο Χόκινγκ δεν βρήκε κάτι τέτοιο: Οι υπολογισμοί του έδειξαν ότι ο ρυθμός εκπομπής σωματιδίων δεν μηδενίζεται, αλλά προσεγγίζει μία σταθερή μη-μηδενική τιμή. Επίσης, αυτή η σταθερή ροή σωματιδίων έχει το χαρακτήρα θερμικής εκπομπής.

Ως θερμική εκπομπή εννοούμε το ακόλουθο: Αν ένα σύνηθες σώμα διατηρηθεί σε θερμοδυναμική ισορροπία με θερμοκρασία T, θα εκπέμπει σωματίδια με χαρακτηριστικό φάσμα που εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία του, ανεξάρτητα της φύσης του σώματος. Ένα τέτοιο σώμα σε ισορροπία καλείται μέλαν σώμα.

.

Black_body

Ακτινοβολία μέλανος σώματος

.

Στη θεωρία, όλα τα είδη σωματιδίων εκπέμπονται από ένα μέλαν σώμα, εκτός κι αν η θερμοκρασία είναι εξαιρετικά υψηλή (πάνω από ένα δισεκατομμύριο βαθμούς), η εκπομπή σωματιδίων με μη μηδενική μάζα θα είναι αμελητέα και κανείς θα παρατηρεί μόνο φωτόνια, δηλαδή ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. H θερμική ακτινοβολία μέλανος σώματος είναι αποτέλεσμα των αλληλεπιδράσεων των ατόμων στο σώμα, η οποία οδηγεί σε μία χαρακτηριστική κατανομή της ενέργειας στα φωτόνια (ή σε άλλα σωμάτια), που δεν εξαρτάται από τις λεπτομέρειες αυτών των αλληλεπιδράσεων. Αυτή η διαδικασία είναι τελείως διαφορετικής φύσης από αυτήν που συμβαίνει στη δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μία μαύρη τρύπα. Κι όμως, η «εκπομπή» από μία μαύρη τρύπα Σβάρτσιλντ μάζας M είναι απ’ όλες τις απόψεις όμοια με τη θερμική εκπομπή ενός τέλειου μέλανος σώματος θερμοκρασίας T, η οποία είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη μάζα του σώματος (Τ=6×10-8/M όπου η Μ εκφράζεται σε μονάδες ηλιακής μάζας).

Από την σχέση αυτή βλέπουμε ότι ο ρυθμός παραγωγής σωματιδίων είναι αμελητέος, εκτός κι αν η μάζα της μαύρης τρύπας είναι πολύ μικρότερη αυτής του Ήλιου. Είναι δηλαδή ασήμαντος για αστρικές ή γαλαξιακές μαύρες τρύπες, αλλά θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες για μίνι ή αρχέγονες μαύρες τρύπες.

Σε βαρυτική κατάρρευση που οδηγεί σε περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα, παίρνει κανείς ένα συνδυασμό της «θερμικής» δημιουργίας σωματιδίων που αναφέραμε παραπάνω και της δημιουργίας σωματιδίων που περιγράψαμε πιο πριν. Στην περίπτωση μίας μαύρης τρύπας μεγίστης περιστροφής, η εκπομπή είναι αποκλειστικά του δεύτερου τύπου (θερμική εκπομπή).

«Εξάτμιση» μικροσκοπικών μαύρων οπών

Όπως είδαμε η δημιουργία σωματιδίων κοντά σε μία μαύρη τρύπα έχει ως αποτέλεσμα μια ροή σωματιδίων που διαφεύγουν μακριά. Αυτά τα σωμάτια βέβαια φέρουν θετική ενέργεια. Από την αρχή διατήρησης της ενέργειας, η μάζα της μαύρης τρύπας πρέπει να ελαττώνεται όσο συνεχίζεται αυτή η διαδικασία. Αν η δημιουργία σωματιδίων ήταν μόνο του 1ου τύπου (όπως ήταν η επικρατούσα άποψη πριν από τον υπολογισμό του Hawking), η εκπομπή σωματιδίων θα σταματούσε όταν η μαύρη τρύπα έχανε όλη της την περιστροφική ενέργεια. H μαύρη τρύπα θα παρέμενε σε μία ευσταθή κατάσταση Σβάρτσιλντ για πάντα. Αλλά, όπως έδειξε ο Hawking, τα σωμάτια δημιουργούνται κοντά και σε μαύρες τρύπες Σβάρτσιλντ, οπότε ακόμα και μία τέτοια μαύρη τρύπα θα συνεχίσει να χάνει ενέργεια.

Όπως είδαμε στον 2ο τρόπο θερμικής δημιουργίας, η θερμοκρασία T της θερμικής εκπομπής είναι αντιστρόφως ανάλογη της μάζας M της μαύρης τρύπας. Επιπλέον, η ροή της ενέργειας που φέρουν τα εκπεμπόμενα σωμάτια είναι περίπου ανάλογη του T4 επί το εμβαδόν του ορίζοντα γεγονότων της μαύρη τρύπας (που είναι ανάλογο του Μ2).

Οπότε, όσο η μαύρη τρύπα χάνει ενέργεια, τόσο αυξάνεται και εκπομπή ενέργειας από αυτήν και άρα αυξάνεται ο ρυθμός μείωσης της μάζας της. Έτσι, καθώς ελαττώνεται η μάζα της, δημιουργείται μία αστάθεια: H μαύρη τρύπα γίνεται όλο και «θερμότερη», γεγονός το οποίο αναγκάζει τη μάζα M να μειώνεται με γρήγορο ρυθμό κι αυτό με τη σειρά του κάνει τη μαύρη τρύπα ακόμα πιο θερμή. Τελικά η μάζα της μαύρης τρύπας θα «εξατμιστεί» πλήρως σε πεπερασμένο χρόνο. H διάρκεια ζωής τ μίας μαύρης τρύπας μάζας M (σε μονάδες ηλιακής μάζας) δίνεται από τη σχέση

τ~1066 Μ3 έτη

Τι μας λέει αυτή η σχέση; Ότι η διάρκεια ζωής μιας μαύρης τρύπας με μάζα της τάξης μεγέθους του Ήλιου είναι πολύ μεγαλύτερη από την ηλικία του σύμπαντος. Ωστόσο, μία πρωταρχική μαύρη τρύπα με μάζα περίπου 5×1014 γραμμάρια (ή 500 εκατομμύρια τόνοι) θα βρίσκεται στην τελική φάση της εξάτμισης της περίπου τώρα.

Συνέπειες της εξάτμισης των μαύρων οπών

Α! Μη επαρκής εξήγηση από την γενική σχετικότητα

Στην ανάλυση της δημιουργίας σωματιδίων που περιγράψαμε έως τώρα, έχουμε υποθέσει ότι τα σωματίδια υπακούουν στους κανόνες της κβαντικής θεωρίας, αλλά το βαρυτικό πεδίο που προκαλεί τη δημιουργία σωματιδίων αντιμετωπίζεται ως κλασική (δηλαδή μη-κβαντική) οντότητα, που περιγράφεται από τη θεωρία της γενικής σχετικότητας.

Ωστόσο, στο τελευταίο στάδιο της διαδικασίας εξάτμισης (όταν η ακτίνα Σβάρτσιλντ < 10 ~33 cm), αναμένεται ότι η θεωρία της γενικής σχετικότητας δεν θα είναι επαρκής και θα πρέπει να αντικατασταθεί από μία κβαντική θεωρία της βαρύτητας. Επομένως, μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε για το τι γίνεται πιο μετά. Ειδικότερα, δεν μπορούμε να προβλέψουμε τι θα μείνει ως υπόλειμμα μετά το τέλος της εξάτμισης, αν και φαίνεται λογικό να υποθέσουμε ότι θα βρούμε κενό, επίπεδο χωροχρόνο στον τόπο όπου υπήρχε η μαύρη τρύπα.

Β! Παραβίαση των αρχών διατήρησης

Υπάρχει άλλη μία συνέπεια της εξάτμισης των μαύρων οπών. Όπως ξέρουμε η λέξη «βαρυόνιο» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα πρωτόνια, τα νετρόνια και άλλα βαριά σωμάτια παρόμοιας φύσης. O νόμος της διατήρησης των βαρυονίων στην σωματιδιακή φυσική δηλώνει ότι σε κάθε διαδικασία ο ολικός αριθμός των βαρυονίων μείον τον ολικό αριθμό των αντιβαρυονίων μένει σταθερός. Για παράδειγμα, ένα φωτόνιο υψηλής ενέργειας (βαρυονικός αριθμός 0) μπορεί να μετατραπεί σε ένα ζεύγος νετρονίου-αντινετρονίου (ολικός βαρυονικός αριθμός 0), αλλά ένα νετρόνιο (βαρυονικός αριθμός 1) δεν μπορεί ποτέ να μετατραπεί σε ζεύγος φωτονίων. Αντίστοιχος νόμος (για την ακρίβεια τρεις τέτοιοι νόμοι) ισχύουν για τη διατήρηση των λεπτονίων (ηλεκτρονίων, μιονίων, σωματιδίων ταυ και των νετρίνων τους). Δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ παραβίαση του νόμου διατήρησης του βαρυονικού και των λεπτονικών αριθμών. Κάποιες πρόσφατες θεωρίες στη φυσική σωματιδίων ισχυρίζονται ότι αυτοί οι νόμοι δεν ισχύουν ακριβώς (κάτι που θα επέτρεπε τη σύνθεση βαρυονίων στο πρώιμο σύμπαν), αλλά οι αποκλίσεις από αυτούς τους νόμους στις συνήθεις αλληλεπιδράσεις μεταξύ σωματιδίων είναι πολύ μικρές.

Ωστόσο, η εξάτμιση των μαύρων οπών παραβιάζει αυτούς τους νόμους με πολύ έντονο τρόπο. Συγκεκριμένα, μπορούμε να σχηματίσουμε μία μαύρη τρύπα από τη βαρυτική κατάρρευση ενός σώματος το οποίο έχει μεγάλη τιμή βαρυονικού αριθμού. To βαρυτικό πεδίο της μαύρης τρύπας δεν θα διατηρήσει καμία πληροφορία για το βαρυονικό αριθμό του σώματος, καθότι εξαρτάται μόνο από την ολική μάζα, στροφορμή και ηλεκτρικό φορτίο. Οπότε, η διαδικασία δημιουργίας σωματιδίων δεν θα δείχνει καμία ασυμμετρία μεταξύ σωματιδίων και αντι-σωματιδίων: σχεδόν σίγουρα ο συνολικός βαρυονικός αριθμός των σωματιδίων που θα εξέλθουν από τη μαύρη τρύπα θα είναι σχεδόν 0. Av η μαύρη τρύπα εξατμιστεί πλήρως, θα έχουμε μία συνολική διαδικασία, κατά την οποία ο ολικός βαρυονικός αριθμός ήταν αρχικά μεγάλος και κατέληξε να είναι 0. Με τον ίδιο τρόπο μπορεί να παραβιαστεί και ο νόμος διατήρησης των λεπτονίων.

Μαύρες τρύπες και θερμοδυναμική

Η συνηθισμένη διατύπωση του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής είναι η εξής: ηολική εντροπία όλης της ύλης στο σύμπαν δεν ελαττώνεται με τον χρόνο. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι στη φυσική των μαύρων οπών υπάρχει μία παρόμοια πρόταση που μπορεί να διατυπωθεί στη βάση του θεωρήματος εμβαδού: To ολικό εμβαδόν της επιφάνειας του ορίζοντα για όλες τις μαύρες τρύπες του σύμπαντος δεν ελαττώνεται στο χρόνο.

Αποδεικνύεται μάλιστα ότι κάποιοι από τους νόμους της φυσικής των μαύρων οπών μπορούν να διατυπωθούν με τέτοιον τρόπο ο οποίος τους κάνει εντελώς ανάλογους με τους συνήθεις νόμους της θερμοδυναμικής. Εφόσον η φύση των νόμων της φυσικής των μαύρων οπών (θεωρήματα που αποδεικνύονται στα πλαίσια της γενικής σχετικότητας) είναι τελείως διαφορετική από τη φύση των νόμων της θερμοδυναμικής (στατιστικοί νόμοι που βασίζονται στην ικανότητα να μελετά κανείς τη μέση συμπεριφορά ενός μεγάλου αριθμού σωματιδίων), στην αρχή η κυρίαρχη άποψη ήταν ότι η μεταξύ τους αναλογία είναι απλά ένα μαθηματικό περίεργο.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα για τη δημιουργία σωματιδίων και την εξάτμιση των μαύρων οπών, που περιγράψαμε παραπάνω, υποδεικνύουν ότι μπορεί όντως να υπάρχει μία βαθιά σχέση μεταξύ των μαύρων οπών και της θερμοδυναμικής.

Αν υπάρχουν μαύρες τρύπες στο σύμπαν, ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής δεν ισχύει πλέον στη μορφή που αναφέραμε παραπάνω, γιατί η ύλη μπορεί να πέσει σε μία μαύρη τρύπα και να «εξαφανιστεί» σε μία χωροχρονική μοναδικότητα (singularity). Όταν συμβαίνει αυτό, η ολική εντροπία στο σύμπαν ελαττώνεται. Από την άλλη, εξαιτίας της κβαντικής θερμικής εκπομπής σωματιδίων που δημιουργούνται κοντά στις μαύρες τρύπες, παραβιάζεται το θεώρημα του εμβαδού: H μάζα και το εμβαδόν μίας μαύρης τρύπας μειώνεται ως αποτέλεσμα της εξάτμισης της. (Μία από τις υποθέσεις που εισέρχονται στην απόδειξη του θεωρήματος εμβαδού δεν ικανοποιείται στις σχετικές κβαντικές διαδικασίες). Ωστόσο, μπορούμε να ορίσουμε τη γενικευμένη εντροπία S’ ως εξής:

entropy

όπου S η ολική εντροπία της ύλης στο σύμπαν που βρίσκεται έξω από μαύρες τρύπες, και A το εμβαδόν του ολικού ορίζοντα γεγονότων όλων των μαύρων οπών. Τότε, παρότι το S και το A μπορεί να ελαττώνονται το καθένα ξεχωριστά, φαίνεται ότι το S’ δεν μειώνεται ποτέ. Για παράδειγμα, αν μειώσουμε τον όρο S πετώντας ύλη μέσα σε μία μαύρη τρύπα, αυξάνεται το εμβαδόν A, οπότε η εντροπία S’ δεν ελαττώνεται. Από την άλλη, η διαδικασία δημιουργίας σωματιδίων ελαττώνει το A, αλλά παράλληλα εκπέμπει ένα θερμικό φάσμα σωματιδίων, το οποίο αυξάνει τον όρο S. Και πάλι το S’ δεν ελαττώνεται.

Οπότε, ούτε ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής, ούτε το θεώρημα εμβαδού ικανοποιούνται από μόνα τους, αλλά από το γεγονός ότι φαίνεται να υπάρχει ένας νέος νόμος της φυσικής, ο «γενικευμένος δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής» (ο οποίος διατυπώθηκε πρώτα από τον Jacob Bekenstein): H ολική γενικευμένη εντροπία S’ του σύμπαντος δεν ελαττώνεται ποτέ στο χρόνο.

O γενικευμένος δεύτερος νόμος είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτος, γιατί ενώνει τρία τελείως διαφορετικά πεδία της φυσικής: θερμοδυναμική, γενική σχετικότητα και κβαντική θεωρία. Είναι απλά μία σύμπτωση ότι ισχύει αυτός ο νόμος, ή έχει κάποιο θεμελιώδες υπόβαθρο, το οποίο ακόμα δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε; Για την ώρα, δεν μπορούμε να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα.

Πηγές: physics4u [Space, Time, and Gravity (Robert Wald) – Wikipedia]

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Οι αρχέγονες μαύρες τρύπες μπορεί να υπήρχαν πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη λένε μερικοί κοσμολόγοι

Αναρτήθηκε από: physics4u | 11/03/2012

Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2011, θα μπορούσαν οι αρχέγονες μαύρες τρύπες, οι πρώτες δομές αυτού του τύπου στο Σύμπαν, δεν έχουν παραχθεί μετά το Big Bang, αλλά, μάλλον, πριν από αυτό. Εάν αποδειχθεί η ιδέα αυτή σωστή τότε θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά όλη την σύγχρονη κοσμολογία.

.

Primordial-Black-Hole-May-Predate-the-Big-Bang

.

Όμως, δεν υπάρχει περίπτωση να έχει παραχθεί κάτι πριν από το Big Bang και να υπάρχει ακόμα, δεδομένου ότι στη Μεγάλη Έκρηξη ξεκίνησε ολόκληρο το σύμπαν, άρα και τα πάντα μέσα σε αυτό. Για πολλά χρόνια μια τέτοια πρόταση – ότι δηλαδή υπήρχε κάτι μέσα σε αυτό το Σύμπαν πριν από 13,75 δισεκατομμύρια χρόνια – θα ήταν επιστημονικά βλασφημία.

Ωστόσο, σε πιο πρόσφατες εποχές, οι κοσμολόγοι άρχισαν να ερευνούν πολλά ερωτήματα που δεν είχαν προηγουμένως ληφθεί υπόψη. Ένα από αυτά ασχολείται με το αν είναι δυνατό ή όχι μια αρχέγονη μαύρη τρύπα να επιβίωσε του κύκλου Μεγάλη Έκρηξη – Μεγάλη Σύνθλιψη.

Η Μεγάλη Σύνθλιψη είναι ένα από τα προτεινόμενα πεπρωμένα του Σύμπαντος. Στην ουσία, αναφέρει ότι η τρέχουσα επιταχυνόμενη διαστολή του Κόσμου κάποτε θα σταματήσει, και στη συνέχεια θα αντιστραφεί με μια συστολή του Κόσμου. Όταν θα συμβεί αυτό, μετά από πολλά δισεκατομμύρια χρόνια, όλα θα καταρρεύσουν πίσω σε ένα μόνο σημείο.

Ορισμένοι θεωρητικοί αστροφυσικοί προτείνουν ότι αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται συνεχώς, όπου τα γεγονότα Big Bang και Big Crunch εναλλάσσονται εδώ και τρισεκατομμύρια χρόνια. Το ερώτημα που προκύπτει λοιπόν είναι, μπορεί οι αρχέγονες μαύρες τρύπες (PBH) να επιβιώσουν σε αυτές τις μεταβάσεις;

Ο κοσμολόγος Alan Coley στο Πανεπιστήμιο Dalhousie και ο συνάδελφός του Bernard Carr, στο Πανεπιστήμιο Queen του Λονδίνου, πιστεύουν ότι αυτό είναι δυνατό να συμβεί. Ωστόσο, οι δομές αυτές πρέπει να έχουν σχετικά μικρή μάζα, που να κυμαίνεται από μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια κιλά έως περίπου τη μάζα του Ήλιου μας.

Η βάση αυτής της υπόθεσης βασίζεται στο γεγονός ότι το Σύμπαν περιστασιακά διαπνέεται από εκρήξεις ακτίνων γάμμα (GRB), των οποίων η προέλευση είναι έως τώρα άγνωστη. Ορισμένοι κοσμολόγοι πιστεύουν ότι αυτά τα συμβάντα προκαλούνται από αρχέγονες μαύρες τρύπες όταν ‘ξεμένουν’ από ενέργεια, και έτσι πεθαίνουν.

Ακόμα κι αν μπορεί να επιβιώσει μια τέτοια μαύρη τρύπα (PBH) στις οικουμενικές αυτές μετενσαρκώσεις, η επιστημονική ομάδα παραδέχεται ότι δεν υπάρχει κανένας τρόπος ελέγχου πάνω σε αυτή την πρόταση.Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει μέθοδος που να μπορεί να εφαρμοστεί στις PBH για να καθοριστεί εάν είναι γηραιότερες από την εκτιμώμενη ηλικία του σημερινού Σύμπαντος.

Ιδέες όπως αυτή έχουν μια μεγάλη δυναμική για την ενημέρωση άλλων μελετών. Ακόμη και αν αποδειχθεί ότι δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ψευδής υπόθεση, θα μπορεί να εμπνεύσει άλλες έρευνες που ίσως φανούν χρήσιμες αργότερα.

Πηγές: physics4u ( Daily Galaxy )

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Η λύση στα κοσμικά μυστήρια είναι μήπως να δεχθούμε ότι μια μαύρη τρύπα περιέχει ένα νέο σύμπαν;

Αναρτήθηκε από: physics4u | 22/05/2012

Το σύμπαν μας μπορεί να βρίσκεται μέσα σε μια μαύρη τρύπα. Αυτό μπορεί να ακούγεται περίεργο, αλλά θα μπορούσε στην πραγματικότητα να είναι η καλύτερη εξήγηση για το πώς ξεκίνησε το σύμπαν, και αυτό που παρατηρούμε σήμερα. Είναι μια θεωρία που έχει διερευνηθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών από μια μικρή ομάδα φυσικών συμπεριλαμβανομένου και του Nikodem Poplawski.

Όσο επιτυχημένη και αν είναι, υπάρχουν αξιοσημείωτα εκκρεμή θέματα με το μοντέλο του Big Bang, το οποίο υποδηλώνει ότι η σύμπαν ξεκίνησε ως μια φαινομενικά απίθανη «ιδιομορφία», ένα απειροελάχιστο σημείο που περιέχει μια απείρως μεγάλη συγκέντρωση ύλης, εκτεινόμενη σε μέγεθος σε αυτό που παρατηρούμε σήμερα. Η θεωρία του πληθωρισμού, μια υπερ-ταχεία διαστολή του χώρου που προτάθηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες, συμπληρώνει πολλές σημαντικές λεπτομέρειες, όπως γιατί συγκεντρώσεις ύλης με απειροελάχιστη διαφορά στο πρώιμο σύμπαν, συγχωνεύτηκαν σε μεγάλα ουράνια σώματα, όπως είναι οι γαλαξίες και τα σμήνη των γαλαξιών.

.

Αλλά αυτές οι θεωρίες αφήνουν μεγάλα άλυτα ερωτήματα. Για παράδειγμα: Τι ήταν αυτό που πυροδότησε το Big Bang; Τι ανάγκασε να τελειώσει ο πληθωρισμός; Ποιά είναι η πηγή της μυστηριώδους σκοτεινής ενέργειας που φαίνεται να αναγκάζει το σύμπαν να επιταχύνει την διαστολή του;

Η ιδέα ότι το σύμπαν μας εξ ολοκλήρου περιέχεται μέσα σε μια μαύρη τρύπα δίνει απαντήσεις στα προβλήματα αυτά και πολλά άλλα. Εξαλείφει την έννοια των ανέφικτων ιδιομορφιών στο σύμπαν μας. Και αυτό βασίζεται σε δύο κεντρικές θεωρίες της φυσικής.

Το πρώτο είναι η γενική σχετικότητα, η σύγχρονη θεωρία της βαρύτητας. Περιγράφει το Σύμπαν στις μεγαλύτερες κλίμακες. Οποιοδήποτε συμβάν στο σύμπαν εμφανίζεται ως ένα σημείο στο χώρο και το χρόνο, ή χωροχρόνο. Ένα τεράστιο αντικείμενο, όπως ο Ήλιος παραμορφώνει ή «καμπυλώνει» τον χωροχρόνο, όπως μια μπάλα του μπόουλινγκ κάθεται σε ένα επίπεδο σεντόνι. Το βαρυτικό βαθούλωμα του ήλιου αλλάζει την κίνηση της Γης και των άλλων πλανητών. Η έλξη του ήλιου των πλανητών φαίνεται σε μας ως η δύναμη της βαρύτητας.

Το δεύτερο είναι η κβαντομηχανική, η οποία περιγράφει το σύμπαν στις μικρότερες κλίμακες, όπως είναι στο επίπεδο ενός ατόμου. Ωστόσο, η κβαντομηχανική και η γενική σχετικότητα είναι επί του παρόντος ξεχωριστές θεωρίες. Πολλοί φυσικοί έχουν προσπαθήσει να συνδυάσουν και τις δύο με επιτυχία σε μια ενιαία θεωρία της «κβαντικής βαρύτητας» για να περιγράψουν επαρκώς σημαντικά φαινόμενα, περιλαμβανομένης και της συμπεριφοράς των σωματιδίων μέσα στις μαύρες τρύπες.

Μια προσαρμογή κατά την δεκαετία του 1960 της γενικής σχετικότητας, που ονομάζεται θεωρία της βαρύτητας Einstein-Cartan-Kibble-Sciama, λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις από την κβαντική μηχανική. Αυτή δεν προσφέρει μόνο ένα βήμα προς την κβαντική βαρύτητα, αλλά οδηγεί επίσης σε μια εναλλακτική εικόνα του σύμπαντος. Αυτή η παραλλαγή της γενικής σχετικότητας ενσωματώνει και μια σημαντική κβαντική ιδιότητα που είναι γνωστή ως σπιν. Τα σωματίδια, όπως τα άτομα και τα ηλεκτρόνια έχουν σπιν, ή η εσωτερική στροφορμή.

Σε αυτήν την περιγραφή, τα σπιν στα σωματίδια αλληλεπιδρούν με τον χωροχρόνο και τον εφοδιάζουν με μια ιδιότητα που ονομάζεται «στρέψη.» Για να καταλάβουμε τη στρέψη, φανταστείτε τον χωροχρόνο όχι σαν ένα δισδιάστατο καμβά, αλλά ως μία ευέλικτη, μονοδιάστατη ράβδο. Η κάμψη της ράβδου αντιστοιχεί στην κάμψη του χωροχρόνου, και η στρέψη της ράβδου αντιστοιχεί στην στρέψη του χωροχρόνου. Εάν μια ράβδος είναι λεπτή, μπορείτε να τη λυγίσετε, αλλά είναι δύσκολο να δούμε αν είναι αυτή ή όχι σε στρέψη.

.

spiral_galaxy_M81

Στο κέντρο του σπειροειδούς γαλαξία M81 βρίσκεται μια υπερβαρέα μαύρη τρύπα με περίπου 70 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη μάζα από τον ήλιο μας

.

Η στρέψη του χωροχρόνου θα είναι σημαντική μόνο, πόσο μάλλον αισθητή, στο πρώιμο σύμπαν ή στις μαύρες τρύπες. Σε αυτά τα ακραία περιβάλλοντα η στρέψη του χωροχρόνου  θα εκδηλωθεί ως μια απωστική δύναμη που αντιτάσσει την ελκυστική δύναμη της βαρύτητας, που προέρχεται από την καμπυλότητα του χωροχρόνου. Όπως και στην κανονική έκδοση της γενικής σχετικότητας, οι πολύ ογκώδεις αστέρες καταλήγουν να καταρρέουν σε μαύρες τρύπες: τις περιοχές του χώρου από τις οποίες τίποτα δεν μπορεί, ακόμη και το φως, να δραπετεύσει.

Εδώ φτάσαμε στο σημείο το πώς η στρέψη παίζει ρόλο στις αρχικές στιγμές του σύμπαντος μέσα σε μια μαύρη τρύπα. Αρχικά, η βαρυτική έλξη μεταξύ των σωματιδίων θα ξεπεράσει τις απωστικές δυνάμεις στρέψης, αναγκάζοντας την ύλη να καταρρεύσει σε μια μικρότερη περιοχή του διαστήματος. Αλλά τελικά η στρέψη θα γίνει πολύ ισχυρή και αποτρέπει την ύλη από το να συμπιεστεί σε ένα σημείο άπειρης πυκνότητας. Παρ’ όλα αυτά, η ύλη θα εξακολουθεί να ‘πακετάρεται’ μαζί σε μία εξαιρετικά πυκνή κατάσταση. Η εξαιρετικά υψηλή βαρυτική ενέργεια σε αυτή την πυκνή κατάσταση θα μπορούσε να προκαλέσει μια έντονη παραγωγή νέων σωματιδίων, εφόσον η ενέργεια μπορεί να μετατραπεί σε ύλη. Η διαδικασία αυτή θα αυξήσει περαιτέρω τη μάζα μέσα στη μαύρη τρύπα.

Ο αυξανόμενος αριθμός των σωματιδίων με σπιν θα οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα την στρέψη του χωροχρόνου. Η απωστική στρέψη θα σταματήσει την κατάρρευση και θα δημιουργήσει μια «μεγάλη αναπήδηση» σαν μια μπάλα που πέφτει σε ένα τοίχο. Η ταχύτατη ανάκρουση μετά από μια τέτοια μεγάλη αναπήδηση, θα μπορούσε να είναι αυτό που οδήγησε στην επέκταση του σύμπαντος μας. Το αποτέλεσμα αυτής της ανάκρουσης ταιριάζει με τις παρατηρήσεις του σχήματος, τη γεωμετρία του σύμπαντος, και την κατανομή της μάζας.

Στη συνέχεια, ο μηχανισμός στρέψης προτείνει ένα εκπληκτικό σενάριο: κάθε μαύρη τρύπα θα παράγει ένα νέο, σύμπαν βρέφος μέσα της. Αν όντως αυτό συμβαίνει, τότε η πρώτη ύλη στο σύμπαν μας προήλθε από κάπου αλλού. Έτσι και το δικό μας σύμπαν θα μπορούσε να βρίσκεται στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας, που υπάρχει σε ένα άλλο σύμπαν. Ακριβώς όπως δεν μπορούμε να δούμε τι συμβαίνει μέσα στις μαύρες τρύπες μέσα στο σύμπαν μας, έτσι και οι τυχόν παρατηρητές στο γονικό σύμπαν δεν θα μπορούσε να δει τι συμβαίνει στο δικό μας.

Η κίνηση της ύλης μέσα στα όρια της μαύρης τρύπας, που ονομάζεται «ορίζοντας γεγονότων», θα συμβεί μόνο σε μία κατεύθυνση, παρέχοντας με αυτό τον τρόπο μια κατεύθυνση του χρόνου που εμείς αντιλαμβανόμαστε ως κίνηση προς τα εμπρός. Το βέλος του χρόνου στο σύμπαν μας, επομένως, θα κληρονομηθεί, μέσω της στρέψης, από το γονικό σύμπαν.

Η στρέψη θα μπορούσε, επίσης, να εξηγήσει και την παρατηρούμενη ανισορροπία μεταξύ ύλης και αντιύλης στο σύμπαν. Λόγω της στρέψης, η ύλη θα διασπαστεί στα γνωστά ηλεκτρόνια και κουάρκ, ενώ η αντιύλη θα διασπαστεί σε «σκοτεινή ύλη», μια μυστηριώδης αόρατη μορφή της ύλης που φαίνεται να αντιπροσωπεύει την πλειοψηφία της ύλης στο σύμπαν.

Τέλος, η στρέψη θα μπορούσε να είναι η πηγή της «σκοτεινής ενέργειας», μια μυστηριώδης μορφή ενέργειας που διαπερνά όλο το διάστημα και αυξάνει το ρυθμό της διαστολής του σύμπαντος. Η γεωμετρία με τη στρέψη παράγει φυσικά μια «κοσμολογική σταθερά», ένα είδος απωστικής προς τα έξω δύναμης, που είναι ο απλούστερος τρόπος για να εξηγήσουμε την σκοτεινή ενέργεια. Έτσι, η παρατηρούμενη επιτάχυνση της διαστολής του σύμπαντος μπορεί να καταλήξει να είναι η ισχυρότερη απόδειξη για τη στρέψη.

Η στρέψη συνεπώς, προβλέπει ένα θεωρητικό υπόβαθρο για ένα σενάριο στο οποίο το εσωτερικό της κάθε μαύρης τρύπας γίνεται ένα νέο σύμπαν. Εμφανίζεται, επίσης, ως γιατρικό σε μερικά σοβαρά προβλήματα της σημερινής θεωρίας της βαρύτητας και της κοσμολογίας. Οι φυσικοί εξακολουθούν να πρέπει να συνδυάζουν την θεωρία κατά Einstein-Cartan-Kibble-Sciama πλήρως με την κβαντική μηχανική σε μια κβαντική θεωρία της βαρύτητας. Ενώ η επίλυση ορισμένων θεμάτων μείζονος σημασίας, θέτει ορισμένες νέες δικές της. Για παράδειγμα, τι γνωρίζουμε για το γονικό σύμπαν και τη μαύρη τρύπα μέσα στην οποία το δικό μας σύμπαν βρίσκεται; Πόσα στρώματα γονικών συμπάντων θα έχουμε; Πώς μπορούμε να ελέγξουμε ότι το σύμπαν μας ζει σε μια μαύρη τρύπα;

Το τελευταίο ερώτημα μπορεί δυνητικά να διερευνηθεί: επειδή όλα τα αστέρια με αποτέλεσμα και οι μαύρες τρύπες να περιστρέφονται, έτσι και το σύμπαν μας θα μπορούσε να κληρονομήσει τον άξονα περιστροφής της μητρικής μαύρης τρύπας ως μια «προτιμητέα κατεύθυνση.» Υπάρχουν κάποια πρόσφατα στοιχεία από έρευνες σε πάνω από 15.000 γαλαξίες ότι σε ένα ημισφαίριο του σύμπαντος, οι περισσότεροι σπειροειδείς γαλαξίες είναι «αριστερόστροφοι», ή σαν τον δείκτη του ρολογιού, ενώ στο άλλο ημισφαίριο είναι πιο «δεξιόστροφοι,» ή αντίθετα από τους δείκτες. Σε κάθε περίπτωση, πιστεύουν οι φυσικοί που ασχολούνται με αυτές τις ιδέες, συμπεριλαμβανομένων και της στρέψης στην γεωμετρία του χωροχρόνου, ότι είναι ένα σωστό βήμα για μια επιτυχημένη θεωρία της κοσμολογίας.

Πηγές: physics4u ( PhysOrg )

*

Γιατί ποτέ δεν θα δραπετεύσετε από μια μαύρη τρύπα

Αναρτήθηκε από: physics4u | 15/05/2012

Οι μαύρες τρύπες είναι μερικά από τα πιο πολύπλοκα αντικείμενα σε ολόκληρο το Σύμπαν. Αντικείμενα τόσο πυκνά και με τόσο ισχυρή βαρύτητα, ώστε τίποτα ούτε καν το φως μπορεί να ξεφύγει από αυτά.

.

Space-BlackHole

.

Αλλά υπάρχει και μια σειρά από πολύ αντιφατικό πράγματα που συμβαίνουν σε αυτά τα αντικείμενα, καθώς θα πλησιάζετε στον ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας, και μόλις τον διασχίσετε δεν θα μπορείτε ποτέ να βγείτε έξω! Δεν έχει σημασία τι είδους μαύρη τρύπα συναντάται, έστω και αν είχατε ένα διαστημόπλοιο ικανό να επιταχύνει προς οποιαδήποτε διεύθυνση και με ένα τεράστιο ρυθμό.

.

Αποδεικνύεται ότι η Γενική Σχετικότητα είναι μια πολύ σκληρή ερωμένη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μαύρες τρύπες. Κι όλα όσα συμβαίνουν βαθειά μέσα τους οφείλεται στον τρόπο που μια μαύρη τρύπα κάμπτει τον χωροχρόνο.

Όλα όσα αναφερθούν εδώ αφορούν τις μη περιστρεφόμενες ή Schwarzschild μαύρες τρύπες. Για τις άλλες η ανάλυση είναι παρόμοια αλλά λίγο διαφορετική και πολύ πιο περίπλοκη ποσοτικά.

.

projects-gravity-fabric

.

Όταν είστε πολύ μακριά από μια μαύρη τρύπα, ο χωροχρόνος είναι λιγότερο κυρτός. Στην πραγματικότητα, όταν είστε πολύ μακριά από μια μαύρη τρύπα, η βαρύτητά της είναι δυσδιάκριτη από οποιαδήποτε άλλη μάζα, είτε πρόκειται για ένα άστρο νετρονίων, ένα κανονικό αστέρι, ή απλά ένα διάχυτο νέφος αερίου.

Η μόνη διαφορά είναι ότι αντί για ένα αέριο νέφος, ένα αστέρι, ή ένα αστέρι νετρονίων θα υπάρχει μια εντελώς μαύρη σφαίρα στο κέντρο, από όπου το φως δεν θα είναι ορατό. Εξ ου και η «μαύρη» στο όνομα «μαύρες τρύπες».

.

event_horizon

.

Η σφαίρα αυτή, γνωστή ως ορίζοντας γεγονότων, δεν είναι μια φυσική οντότητα, αλλά μάλλον μια περιοχή του διαστήματος – με ένα ορισμένο μέγεθος – από τα οποία κανένα φως δεν μπορεί να δραπετεύσει. Από πολύ μακριά, φαίνεται να είναι το μέγεθος που είναι στην πραγματικότητα, όπως θα περιμένατε.

.

bh_structure

.

Αν η Γη ήταν μαύρη τρύπα θα ήταν μια σφαίρα διαμέτρου 1 cm, ενώ ο Ήλιος θα ήταν μια σφαίρα κοντά στο 3 χλμ, η δε υπερβαρέα μαύρη τρύπα – όπως αυτή στο κέντρο του Γαλαξία μας – έχει μέγεθος μιας πλανητικής τροχιάς!

Από μια μεγάλη απόσταση, η γεωμετρία λειτουργεί ακριβώς όπως θα περιμένατε. Αλλά καθώς θα πλησιάζατε προς μία μαύρη τρύπα, μέσα σε ένα άρτια εξοπλισμένο διαστημόπλοιο, θα αρχίσετε να παρατηρείτε κάτι περίεργο. Σε αντίθεση με όλα τα άλλα αντικείμενα που έχετε συνηθίσει, όπου φαίνεται να έχουν μέγεθος ανάλογο με την απόσταση που τα παρατηρείτε, αυτή η μαύρη τρύπα φαίνεται να μεγαλώνει πολύ πιο γρήγορα από ό,τι αναμένατε.

.

Black_Hole_Milkyway

.

Την ώρα που ο ορίζοντας γεγονότων θα πρέπει να έχει το μέγεθος του γεμάτου φεγγαριού στον ουρανό, στην πραγματικότητα είναι πάνω από το 4-πλάσιο αυτού! Ο λόγος, φυσικά, είναι ότι ο χωροχρόνος καμπυλώνει όλο και περισσότερο, καθώς πλησιάζετε προς την μαύρη τρύπα, και έτσι οι «τροχιές του φωτός» που μπορείτε να δείτε από τα αστέρια που σας περιβάλλουν, κάμπτουν καταστροφικά.

Αντίθετα, η φαινομενική περιοχή της μαύρης τρύπας φαίνεται να μεγαλώνει δραματικά. Στον χρόνο που είστε μερικές μόνο (ίσως 10) ακτίνες Schwarzschild μακριά από αυτήν, η μαύρη τρύπα έχει αυξηθεί σε τέτοιο φαινόμενο μέγεθος που καλύπτει σχεδόν όλη την πρόσοψη του διαστημοπλοίου σας.

.

schwplain

.

Μόλις αρχίσετε να πλησιάζετε ολοένα και πιο κοντά στον ορίζοντα γεγονότων, θα παρατηρήσετε ότι η μπροστινή θέα από το διαστημόπλοιο σας γίνεται εντελώς μαύρη, και ότι ακόμη και η πίσω κατεύθυνση, μακριά από τη μαύρη τρύπα, αρχίζει να καλύπτεται από το σκοτάδι. Το σύνολο του Σύμπαντος που είναι ορατό σε σας αρχίζει να κλείνει σε ένα συρρικνούμενο κύκλο πίσω σας.

Και πάλι, αυτό οφείλεται στον τρόπο που οι τροχιές του φωτός από διάφορα σημεία ταξιδεύουν σε αυτόν τον εξαιρετικά ‘λυγισμένο’ χωροχρόνο. Για όσους από εσάς (τους λάτρεις της φυσικής), οι οποίοι θέλουν μια ποιοτική αναλογία, αυτό αρχίζει να μοιάζει αρκετά με τις γραμμές του ηλεκτρικού πεδίου όταν φέρνετε ένα σημειακό φορτίο κοντά σε μια αγώγιμη σφαίρα.

.

asphere

.

Σε αυτό το σημείο, δεν έχετε περάσει ακόμη τον ορίζοντα γεγονότος, κι έτσι μπορείτε ακόμα να βγείτε. Εάν έχετε αρκετή επιτάχυνση αντίθετη της κατεύθυνσης του ορίζοντα γεγονότων, θα μπορούσατε να ξεφύγετε από την βαρύτητα και να φτάσετε στο υπόλοιπο Σύμπαν, προς τον ασφαλή (ασυμπτωτικά) επίπεδο χωροχρόνο. Οι βαρυτικοί αισθητήρες μπορεί να σας πουν ότι υπάρχει μία καθορισμένη κατηφορική κλίση προς το κέντρο του σκοταδιού και μακριά από τις περιοχές όπου μπορείτε να δείτε ακόμα το φως των άστρων.

Αλλά αν συνεχίσετε την πτώση σας προς τον ορίζοντα γεγονότων, θα δείτε τελικά το φως των άστρων να συμπιέζεται προς μία μικρή τελεία πίσω σας, να αλλάζει το χρώμα σε μπλε λόγω της βαρυτικής μετατόπισης προς το μπλε. Την τελευταία στιγμή, πριν περάσετε τον ορίζοντα γεγονότων, αυτή η κηλίδα θα γίνει κόκκινη, λευκή, και μετά μπλε, καθώς η κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία  μετατοπίζεται στο ορατό μέρος του φάσματος στην τελευταία, τελική ματιά σας στο εξωτερικό Σύμπαν.

.

photoshop_center_dot

.

Και τότε … μαυρίλα. Τίποτα. Από το εσωτερικό του ορίζοντα γεγονότων, κανένα φως από το εξωτερικό Σύμπαν δεν χτυπά το διαστημόπλοιο σας. Μπορεί τώρα να σκεφτείτε την υπέροχη μηχανή του διαστημόπλοιου σας και πώς θα βγείτε από εκεί. Θυμάστε μάλιστα προς ποια κατεύθυνση ήταν η ανωμαλία και με αρκετή σιγουριά ότι υπάρχει μια κατηφορική βαρυτική  κλίση προς αυτή την κατεύθυνση.

Αλλά οι αισθητήρες σας λένε κάτι ακόμα πιο παράξενο: υπάρχει μια βαρυτική ‘κατηφορική’ κλίση προς μία ανωμαλία, σε όλες όμως τις κατευθύνσεις! Η κλίση φαίνεται ακόμη να κλίνει προς την ιδιομορφία ακριβώς πίσω σας, στην κατεύθυνση που ξέρατε ότι είναι αντίθετη με την ανωμαλία! Πώς είναι αυτό δυνατόν να συμβαίνει;

.

p_kauf24_8

.

Επειδή είστε στο εσωτερικό του ορίζοντα γεγονότων, ακόμη και κάθε ακτίνα φωτός (την οποία ποτέ δεν μπορέσατε να συλλάβετε) που εσείς τώρα εκπέμπεται θα καταλήξει να πέφτει προς την ανωμαλία. Είστε πάρα πολύ βαθιά στο λαιμό της μαύρης τρύπας! Το χειρότερο είναι ότι οποιαδήποτε επιτάχυνση κάνετε θα σας φέρει πιο κοντά στην ανωμαλία με ολοένα ταχύτερο ρυθμό. Ο τρόπος για να μεγιστοποιήσετε τον χρόνο επιβίωσής σας σε αυτό το σημείο δεν είναι να προσπαθήσετε να ξεφύγετε! Η ιδιομορφία υπάρχει σε όλες τις κατευθύνσεις, και όπου κι αν κοιτάξετε, τα πάντα οδηγούν προς την μαύρη τρύπα.

Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η Γενική Σχετικότητα είναι μια σκληρή ερωμένη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μαύρες τρύπες.

Γράφτηκε από τον Ethan Siegel (scienceblogs.com/startswithabang)

Πηγή: physics4u

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Οι γυμνές μαύρες τρύπες ζουν στην 5η διάσταση

 Αναρτήθηκε από: physics4u | 10/02/2012

Το 1991, ο Stephen Hawking στοιχημάτισε με τον Kip Thorne και τον John Preskill του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Καλιφόρνιας ότι όλες οι ιδιομορφίες (σημεία άπειρης πυκνότητας και καμπυλότητας του χωροχρόνου που  συνήθως βρίσκονται στα κέντρα μιας μαύρης τρύπας) δεν είναι γυμνές (δεν υπάρχει δηλαδή ορίζοντας γεγονότων). Έξι χρόνια αργότερα έχασε, όταν εμφανίστηκαν καταστάσεις όπου έδειξαν ότι μπορούσαν να υπάρξουν γυμνές ιδιομορφίες, αν και είναι ασταθείς και εξαφανίζονται ή υποχωρούν πίσω από έναν ορίζοντα γεγονότων με την παραμικρή διαταραχή.

.

Η μαύρη τρύπα Sgr A* στο κέντρο του Γαλαξία

.

Τώρα ο κοσμολόγος Luis Lehner από το Ινστιτούτο Perimeter στο Οντάριο έχει προτείνει ότι στις πρόσθετες διαστάσεις, οι οποίες προτείνονται από τη θεωρία χορδών, θα μπορούσαν να υπάρχουν γυμνές ιδιομορφίες. Η αλλαγή που προτείνει είναι ότι αυτή τη φορά, δεν είναι κάτι ασυνήθιστο.

.

Ο Luis Lehner μίλησε σε μια συνάντηση για να γιορταστεί το 70ό έτος της ηλικίας του Stephen Hawking. Όλοι γνωρίζουμε ότι η ιδιομορφία μιας μαύρης τρύπας περιβάλλεται από τον ορίζοντα γεγονότων, η οποία αφήνει μεν να εισέλθουν το φως και οι πληροφορίες, αλλά όχι να βγουν. Αυτό σημαίνει ότι η μοναδικότητα δεν μπορεί να επηρεάσει οτιδήποτε πέρα ​​από τον ορίζοντα γεγονότων.

Κοντά σε μια γυμνή ιδιομορφία, όμως, τα πράγματα γίνονται μπερδεμένα καθώς δεν θα είμαστε πλέον σε θέση να προβλέψουμε τη μοίρα οποιουδήποτε βλέπουμε. «Θα έχουμε χάσει την προβλεπτική ικανότητα με την γυμνή ιδιομορφία», λέει ο Lehner. «Δεν θα μπορούσα δηλαδή να σας πω αν αυτό το γυαλί μπροστά μου θα κάθεται στο τραπέζι αύριο.»

Για να καταλάβουμε το γιατί, σκεφτείτε τις μαύρες τρύπες ως σημεία στις τέσσερις διαστάσεις που βιώνουμε – τρεις του χώρου και μία του χρόνου. Αυτά τα σημεία γίνονται “μαύρες χορδές» όταν εκταθούν σε μια πέμπτη διάσταση του χώρου.

Οι μαύρες χορδές είναι ασταθείς και διασπώνται σε μικρότερες μαύρες τρύπες σαν ένα ρεύμα του νερού που διασπάται σε σταγονίδια. Ο Lehner λοιπόν έδειξε ότι στο σημείο όπου μια μικρότερη μαύρη τρύπα ξεφεύγει από τη ροή, η ακτίνα της μαύρης τρύπας είναι μηδέν, που σημαίνει ότι η πυκνότητα είναι άπειρη. Με άλλα λόγια, είναι μια γυμνή ιδιομορφία. Ο Lehner έδειξε ότι αυτό θα συμβεί κάθε στιγμή που έχετε μια μαύρη χορδή.

Ο Kip Thorne, που κέρδισε το στοίχημα, ήταν στο ακροατήριο και ανέφερε ότι η δουλειά του Lehner ήταν «όμορφη». Βέβαια αυτό συνοδεύεται με μια μεγάλη προειδοποίηση: πρέπει να ανησυχούμε για αυτές τις γυμνές ιδιομορφίες μόνο αν το σύμπαν έχει πέντε διαστάσεις – κάτι που δεν είναι ακόμη σαφές. Η θεωρία των χορδών προτείνει ότι υπάρχουν τουλάχιστον πέντε διαστάσεις, αλλά οι κοσμολόγοι χωρίς να ενδιαφέρονται για το στοίχημα ελπίζουν να αποδειχθεί λάθος. Διαφορετικά, θα έχουν να εξηγήσουν τους νόμους της φυσικής μέσα σε μια γυμνή ιδιομορφία.

Πηγή: New Scientist

Δείτε δύο παρόμοια θέματα:

Πηγή: physics4u

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Τείχη προστασίας γύρω από μαύρες τρύπες

Πέμπτη, 06 Ιουνίου 2013 23:52
UPD:07/06/2013 00:12
.

.

Το Μάρτιο του 2012, ο θεωρητικός χορδών Joseph Polchinski, δοκίμασε να απαντήσει στο ερώτημα του τι ακριβώς θα συνέβαινε σε έναν αστροναύτη που «έπεφτε» σε μια μαύρη τρύπα. Σκέψεις γύρω από αυτό το απλό φαινομενικά νοητικό πείραμα, έχουν οδηγήσει σε μια σειρά από δημοσιεύσεις, και το «παράδοξο του τείχους προστασίας» (firewall paradox).

Το πείραμα του Hawking

Το 1976, ο γνωστός θεωρητικός φυσικός Stephen Hawking, προέβλεψε πως οι μαύρες τρύπες καταστρέφουν εντός τους πληροφορία, και πως οι αρχές της κβαντικής μηχανικής θα έπρεπε να αναθεωρηθούν. Το 2004 όμως, άλλαξε γνώμη, χρησιμοποιώντας ένα από τα πιο υπέροχα νοητικά πειράματα στην ιστορία.

Σκεφτείτε μια μαύρη τρύπα, με τον «ορίζοντα γεγονότων» γύρω της. Ό,τι περνάει μέσα από τον ορίζοντα γεγονότων, παγιδεύεται για πάντα εντός της και «πέφτει» σ’ αυτό που ονομάζουμε μοναδικότητα, μια ανωμαλία του χωροχρόνου. Στις παρυφές του ορίζοντα γεγονότων, η κβαντική μηχανική ορίζει πως δημιουργούνται ζεύγη σωματιδίων-αντισωματιδίων από το κενό. Τότε, το σωματίδιο εξωτερικά του ορίζοντα, εκπέμπεται στο διάστημα, ενώ αυτό εσωτερικά του ορίζοντα, «πέφτει» εντός της μοναδικότητας. Τα δύο σωματίδια είναι όμως «μπλεγμένα», και οι ιδιότητες του ενός επηρεάζουν τις ιδιότητες του άλλου.

Το 1974, ο ίδιος ο Hawking είχε προβλέψει πως τελικά οι μαύρες τρύπες «εξατμίζονται», καθώς ακτινοβολούν τη λεγόμενη ακτινοβολία Hawking. Έτσι καταρρέει η κυματοσυνάρτηση που τις περιγράφει, κάτι που δεν επιτρέπεται από τις βασικές αρχές τις κβαντομηχανικής. Είναι διάσημη η ρήση του Hawking πάνω στο θέμα πως «όχι μόνο ο Θεός παίζει ζάρια, αλλά πολλές φορές μας μπερδεύει και τα ρίχνει σε μέρη που δε μπορούμε να δούμε το αποτέλεσμα».

Η εργασία αυτή του Hawking άντεξε για δεκαετίες στις πιέσεις, μέχρι το 2004, οπότε και ο διάσημος φυσικός άλλαξε γνώμη, υποστηρίζοντας πως εντέλει δεν χάνεται πληροφορία και πως θα έπρεπε να αναθεωρήσουμε άλλα κομμάτια της θεωρίας. Η διαδεδομένη άποψη μέχρι σήμερα, είναι πως εάν θέλουμε να κρατήσουμε την κβαντομηχανική ως έχει, θα πρέπει να αλλάξουμε τις ιδέες μας για τη δομή του χωροχρόνου.

Το παράδοξο του τείχους προστασίας

Το παράδοξο του τείχους προστασίας, είναι ο ισχυρισμός πως εάν δε χάνεται πληροφορία στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας καθώς αυτή εξατμίζεται, ο αστροναύτης που «πέφτει»  εντός της  θα παρατηρήσει ένα μεγάλο και μυστηριώδη τοίχο από ακτινοβολία καθώς διασχίζει τον ορίζοντα γεγονότων. Κι αυτό γιατί μέχρι τώρα θεωρήσαμε πως κοντά στον ορίζοντα γεγονότων υπήρχε κενό, επιτρέποντας τη δημιουργία μπλεγμένων ζευγαριών σωματιδίων-αντισωματιδίων.

Αυτό όμως μπορεί να οδηγήσει στο εξής παράδοξο: φανταστείτε ένα φωτόνιο στο εσωτερικό της μαύρης τρύπας, που έχει παγιδευτεί εκεί πριν πολύ καιρό, και είναι έτοιμο να βγει προς τα έξω, καθώς η μαύρη τρύπα εξατμίζεται. Αν δεν έχει χαθεί πληροφορία, αυτό το φωτόνιο είναι ακόμη μπλεγμένο με το φωτόνιο που είχε φύγει προς τα έξω πριν τόσο καιρό (θυμηθείτε, το ένα σωματίδιο είχε πέσει στην τρύπα, ενώ το άλλο είχε φύγει προς τα έξω).

Εάν τώρα υπάρχει κενό κοντά στον ορίζοντα γεγονότων, το φωτόνιο που ετοιμάζεται να βγει τώρα έξω, επιτρέπεται να μπλεχτεί και με ένα ακόμη φωτόνιο το οποίο θα μπαίνει μέσα εκείνη την ώρα. Καθώς όμως απαγορεύεται ένα σωματίδιο να είναι μπλεγμένο με δύο άλλα σωματίδια, θεωρούμε πως δε γίνεται να υπάρχει κενό εντός του ορίζοντα γεγονότων. Άρα, υπάρχει ένα «τείχος προστασίας» στον ορίζοντα γεγονότων, που απαγορεύει το εκ νέου μπλέξιμο των σωματιδίων.

Nα πώς λειτουργεί στη φυσική καμιά φορά η λογική: εάν θεωρήσουμε κάτι σαν δεδομένο και προκύψει ένα παράδοξο, επινοούμε κάτι τελείως καινούριο, ώστε να μην αλλάξουμε τους βασικούς μας κανόνες και να αρθεί το παράδοξο. Και μένει να δούμε, εάν έχουμε δίκαιο.

Σκουληκότρυπες εναντίον firewalls

Η ιδέα έχει προκαλέσει μια μεγάλη σειρά από άρθρα, και μερικές ιδέες που μοιάζουν τρελές, παρόλο που προέρχονται από διάσημους φυσικούς, όπως για παράδειγμα η ιδέα του Juan Maldacena και του Leonard Susskind, πως ανάμεσα στα μπλεγμένα σωματίδια υπάρχει ένα είδος σκουληκότρυπας, ώστε να αποφύγουν την ανάγκη για αυτό το μυστηριώδες τείχος προστασίας. Και η έρευνα συνεχίζεται…

Πηγή: naftemporiki

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Οι μαύρες τρύπες ως ανιχνευτές σωματιδίων

Αναρτήθηκε από: physics4u | 18/06/2012

Η εύρεση νέων σωματιδίων απαιτεί συνήθως υψηλές ενέργειες – γι ‘αυτό έχουν κατασκευαστεί τεράστιοι επιταχυντές, οι οποίοι μπορούν να επιταχύνουν σωματίδια σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός. Αλλά υπάρχουν και άλλοι δημιουργικοί τρόποι για την εξεύρεση νέων σωματιδίων: Στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, οι φυσικοί παρουσίασαν μια μέθοδο για να αποδείξουν την ύπαρξη των υποθετικών «άξιον». Αυτά τα αξιόνια θα μπορούσαν να συσσωρευτούν γύρω από μια μαύρη τρύπα και να εξάγουν ενέργεια από αυτήν. Αυτή η διαδικασία θα μπορούσε να εκπέμψει κύματα βαρύτητας, τα οποία θα μπορούσαν στη συνέχεια να μετρηθούν.

.

blackholes_axions

Μια μαύρη τρύπα περιβάλλεται από αξιόνια

.

Τα αξιόνια είναι υποθετικά σωματίδια με πολύ μικρή μάζα. Σύμφωνα με τον Αϊνστάιν, η μάζα έχει άμεση σχέση με την ενέργεια, και ως εκ τούτου απαιτείται πολύ λίγη ενέργεια για την παραγωγή του άξιον. «Η ύπαρξη του άξιον δεν έχει αποδειχθεί, αλλά θεωρείται πολύ πιθανή», λέει ο Daniel Grumiller. Μαζί με την Gabriela Mocanu από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης (Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής), πιστεύει πως τα αξιόνια μπορούν να ανιχνευθούν.

 .

Αστρονομικά μεγάλα σωματίδια

Ασημίνα Αρβανιτάκη

.

Στην κβαντική φυσική, κάθε σωματίδιο περιγράφεται ως ένα κύμα. Το μήκος κύματος αντιστοιχεί στην ενέργεια του σωματιδίου. Τα βαριά σωματίδια έχουν μικρό μήκος κύματος, αλλά τα χαμηλής ενέργειας αξιόνια μπορούν να έχουν μήκος κύματος πολλών χιλιομέτρων. Τα αποτελέσματα των Grumiller και Mocanu, βασισμένα στα έργα της Ασημίνας Αρβανιτάκη (συνεργάτιδα του Σάββα Δημόπουλου) και Sergei Dubovsky (ΗΠΑ / Ρωσία), δείχνουν ότι τα αξιόνια μπορούν να περιβάλουν μια μαύρη τρύπα, όπως τα ηλεκτρόνια περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα ενός ατόμου. Αντί να έχουμε την ηλεκτρομαγνητική δύναμης, η οποία συνδέει τα ηλεκτρόνια και τον πυρήνα, εδώ είναι η βαρυτική δύναμη που δρα μεταξύ των αξιονίων και της μαύρης τρύπας.

Νέφος μποζονίων

Ωστόσο, υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά μεταξύ των ηλεκτρονίων σε ένα άτομο και τα αξιόνια γύρω από μια μαύρη τρύπα: Τα ηλεκτρόνια είναι φερμιόνια – που σημαίνει ότι δύο από αυτά δεν μπορεί ποτέ να βρίσκονται στην ίδια κατάσταση. Τα αξιόνια από την άλλη πλευρά είναι μποζόνια, κι έτσι πολλά από αυτά μπορεί να καταλάβουν την ίδια κβαντική κατάσταση στον ίδιο χρόνο. Μπορούν να δημιουργήσουν ένα «νέφος μποζονίων” γύρω από τη μαύρη τρύπα. Αυτό το νέφος απορροφά συνεχώς ενέργεια από τη μαύρη τρύπα και ο αριθμός των αξιονίων στο νέφος αυξάνεται.

Ξαφνική κατάρρευση

Ένα τέτοιο σύννεφο δεν είναι κατ ‘ανάγκη σταθερό. «Ακριβώς όπως ένας χαλαρός σωρός από άμμο, που μπορεί ξαφνικά να γλιστρήσει προς τα κάτω, ακόμα κι αν φταίει ένας μόνος επιπλέον κόκκος άμμου, αυτό λοιπόν το νέφος των μποζονίων μπορεί να καταρρεύσει ξαφνικά”, λέει ο Daniel Grumiller. Το συναρπαστικό γεγονός για μια τέτοια κατάρρευση είναι ότι αυτό το «bose-nova» (ανάλογο με το σουπερνόβα) θα μπορούσε να μετρηθεί. Το γεγονός αυτό θα αναγκάσει τον χώρο και τον χρόνο να δονείται και να εκπέμπει κύματα βαρύτητας. Ανιχνευτές για τα κύματα βαρύτητας έχουν ήδη αναπτυχθεί και το 2016 αναμένεται να φτάσουν σε μια ακρίβεια τέτοια που θα πρέπει σαφώς να εντοπιστούν τα κύματα βαρύτητας. Οι νέοι υπολογισμοί στη Βιέννη δείχνουν ότι αυτά τα κύματα βαρύτητας δεν μπορούν να μας προσφέρουν μόνο νέες ιδέες στην αστρονομία, αλλά μπορεί να μας πουν περισσότερα σχετικά με νέα είδη σωματιδίων.

Πηγές: physics4u ( ScienceDaily )

*

*

——————————————————————

*

Η εντροπία μιας μαύρης τρύπας

Αναρτήθηκε από: physics4u | 13/03/2011

νας εύκολος τρόπος για να καταλάβουμε τι γίνεται με την εντροπία της μαύρης τρύπας, είναι να θεωρήσουμε ότι η εντροπία παριστάνει την απώλεια της ελεύθερης ενέργειας – δηλαδή, την ενέργεια που είναι διαθέσιμη για να παράγει  έργο – σε ένα σύστημα. Περιττό να πούμε, πως οτιδήποτε ρίχνετε μέσα σε μια μαύρη τρύπα δεν είναι πλέον διαθέσιμο να κάνει οποιοδήποτε έργο σε ολόκληρο τον Κόσμο.

.

bhtorus

Οι περισσότεροι νομίζουν ότι ρίχνοντας ένα αντικείμενο μέσα στις μαύρες τρύπες τα πάντα εξαφανίζονται. Προφανώς δεν ξέρουν ότι μερικοί φυσικοί δεν φαίνεται να συμφωνούν με αυτή την ιδέα

.

Ο διάσημος δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής (που έχει σχέση με την εντροπία) αναφέρει ότι η θερμότητα δεν μπορεί να ρέει ελεύθερα από το ψυχρό προς το θερμό σώμα, όταν αυτά έρθουν σε επαφή  – ρέει μόνο αντίστροφα. Σαν αποτέλεσμα, κάθε απομονωμένο σύστημα έρχεται τελικά σε μια κατάσταση θερμικής ισορροπίας. Ή αν θέλετε, η εντροπία ενός απομονωμένου συστήματος τείνει να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου – φτάνοντας σε μια μέγιστη τιμή, όταν το εν λόγω σύστημα φτάσει στην κατάσταση της θερμικής ισορροπίας.

Η εντροπία μπορεί να εκφραστεί με μαθηματικό τρόπο, που μάλιστα τείνει να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Στη δεκαετία του εβδομήντα, ο Jacob Bekenstein ανακάλυψε ότι η εντροπία μιας μαύρης τρύπας – η οποία είναι συνώνυμη με το περιεχόμενο της πληροφορίας – είναι ανάλογη με την επιφάνεια του ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας. Αυτή είναι μια θεωρητική επιφάνεια που κρύβει μέσα της τη μαύρη τρύπα και σηματοδοτεί το σημείο μη επιστροφής για την ύλη ή το φως που πέφτει μέσα της. Οι θεωρητικοί έχουν δείξει ότι οι μικροσκοπικοί κβαντικοί κυματισμοί στον ορίζοντα γεγονότων μπορούν να κωδικοποιήσουν τις πληροφορίες μέσα από τη μαύρη τρύπα, οπότε δεν υπάρχει καμιά μυστηριώδης απώλεια πληροφορίας, καθώς η μαύρη τρύπα εξατμίζεται.

Η άποψη του ήταν ότι εάν μεταφέρετε ξαφνικά ένα σύστημα με γνωστή εντροπία πέρα από τον ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας, αυτή γίνεται μη μετρήσιμη – ως εάν η εντροπία του να εξαφανίζεται. Αυτό όμως παραβιάζει τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής – δεδομένου ότι η εντροπία του συστήματος θα πρέπει στην καλύτερη περίπτωση να παραμείνει σταθερά – ή στην πιο συχνή περίπτωση να αυξηθεί – και δεν μπορεί ξαφνικά να πέφτει κατακόρυφα.

Αυτή η άποψη του Bekenstein μας δίνει μια βαθιά φυσική αντίληψη: Οι 3D πληροφορίες σχετικά με το άστρο που προϋπήρχε της μαύρης τρύπας, μπορούν να κωδικοποιηθούν πλήρως στον 2D ορίζοντα της μαύρης τρύπας που έγινε μετά – παρόμοια με την 3D εικόνα ενός αντικειμένου που είναι κωδικοποιημένη σε ένα ολόγραμμα 2D.

Συνεπώς, ο καλύτερος τρόπος για να χειριστούμε το θέμα αυτό είναι να αναγνωρίσουμε ότι ανεξάρτητα από την εντροπία που κατέχει ένα σύστημα, αυτή μεταφέρεται στη μαύρη τρύπα, όταν αυτό πέφτει μέσα της. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι μαύρες τρύπες μπορεί να θεωρηθούν ότι έχουν μια πολύ υψηλή εντροπία.

Στη συνέχεια, ερχόμαστε στο θέμα της πληροφορίας. Γνωρίζουμε μια θεμελιώδης αρχή στην κβαντομηχανική η οποία προβλέπει ότι οι πληροφορίες δεν μπορούν να καταστραφούν ή να χαθούν.

Όμως δεν παραβιάζεται η αρχή της διατήρησης της πληροφορίες γιατί αυτές απλά μεταφέρονται στη μαύρη τρύπα, αντί να χάνονται. Ακόμη κι αν τα αντικείμενα χάνονται για πάντα, οι πληροφορίες είναι ακόμα εκεί σε κάποια μορφή.

Αλλά, υπάρχει ένα πρόβλημα, εάν σε 10100 περίπου χρόνια, η μαύρη τρύπα εξατμιστεί μέσω της ακτινοβολίας Hawking, η οποία οφείλεται στις κβαντικές διακυμάνσεις στον ορίζοντα γεγονότων, ενώ δεν έχει καμία προφανή αιτιακή σχέση με το περιεχόμενο της μαύρης τρύπας.

.

HawkingRadiation

.

Η ακτινοβολία Hawking: Μια κβαντική διακύμανση εγγύς του ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας παράγει ένα σωματίδιο και ένα αντισωματίδιο. Το αντισωματίδιο εισέρχεται στη μαύρη τρύπα και βεβαίως εξαϋλώνεται όταν συγκρούεται εκεί με ένα σωματίδιο. Το άλλο όμως σωματίδιο είναι ελεύθερο να ενωθεί με το υπόλοιπο σύμπαν έξω από τον ορίζοντα γεγονότων. Για έναν εξωτερικό παρατηρητή, η μαύρη τρύπα φαίνεται να έχει χάσει βάρος και να εκπέμπει ένα σωματίδιο. Με την πάροδο του χρόνου αυτή η διαδικασία θα έχει ως αποτέλεσμα την εξάτμιση της μαύρης τρύπας. Μέχρι σήμερα μπορεί να είναι αυτή η ιστορία καλή, όμως τα αποδεικτικά στοιχεία είναι μηδέν, αλλά προσέξτε το παρακάτω.

Μια λύση που κερδίζει έδαφος στο πρόβλημα αυτό είναι η ολογραφική αρχή – πράγμα που σημαίνει πως ό,τι εισέρχεται στη μαύρη τρύπα αφήνει ένα αποτύπωμα στον ορίζοντα γεγονότων της – όπως οι πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο της μαύρης τρύπας μπορεί να εξαχθούν από την «επιφάνεια» του ορίζοντα γεγονότων – καθώς και κάθε μεταγενέστερη ακτινοβολία Χόκινγκ επηρεάζεται σε ένα κβαντικό επίπεδο από αυτή την πληροφορία – τέτοιο που η ακτινοβολία Χόκινγκ πετυχαίνει να μεταφέρει την πληροφορία έξω από τη μαύρη τρύπα, καθώς εξατμίζεται η μαύρη τρύπα.

Ο Baocheng Zhang από το Πανεπιστήμιο του Cornell έχει μια άλλη προσέγγιση υποδεικνύοντας ότι η ακτινοβολία Χόκινγκ, μέσω της κβαντικής διάνοιξης σήραγγας, μεταφέρει την εντροπία έξω από τη μαύρη τρύπα – και δεδομένου ότι η μείωση της εντροπίας σημαίνει μείωση της αβεβαιότητας – αυτό σημαίνει μια καθαρή αύξηση της πληροφορίας που βγαίνει έξω από τη μαύρη τρύπα. Έτσι η ακτινοβολία Hawking μεταφέρει όχι μόνο εντροπία, αλλά και τις πληροφορίες από τη μαύρη τρύπα.

Ποιά άποψη είναι καλύτερη, δεν ξέρουμε.

Πάρτε και μια ιδέα από τα παρακάτω άρθρα:

Πηγή: physics4u

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Ο κόσμος μας μπορεί να είναι ένα γιγαντιαίο ολόγραμμα

Αναρτήθηκε από: physics4u | 10/02/2010

Στα νότια του Ανοβέρου εδώ και επτά χρόνια διεξάγεται το πείραμα GEO600 για την αναζήτηση των βαρυτικών κυμάτων – οι κυματισμοί στον χωροχρόνο που δημιουργούνται από αναταράξεις σε υπερ-υψηλής πυκνότητας αστρονομικά αντικείμενα, όπως είναι τα αστέρια νετρονίων και οι μαύρες τρύπες. Το GEO600 όμως δεν έχει εντοπίσει κανένα βαρυτικό κύμα μέχρι τώρα, όπως και καμιά άλλη συσκευή στον κόσμο, αλλά θα μπορούσε κατά λάθος να έχει κάνει την πιο σημαντική ανακάλυψη στη φυσική εδώ κα μισό αιώνα.

.

Για πολλούς μήνες τα μέλη της ομάδας του πειράματος GEO600 έξυναν τα κεφάλια τους για έναν ανεξήγητο θόρυβο που ‘βασάνιζε’ τον γιγάντιο ανιχνευτή τους. Στη συνέχεια, από το πουθενά, ένας ερευνητής προσέγγισε το θέμα του θορύβου με μια εξήγηση. Στην πραγματικότητα, αυτός είχε προβλέψει ακόμη και το θόρυβο προτού μάθει ότι είχε ανιχνευτεί. Σύμφωνα με τον Craig Hogan, έναν φυσικό στο εργαστήριο σωματιδιακής φυσικής στο Fermilab, το GEO600 βρέθηκε μπροστά σε ένα θεμελιώδες όριο του χωροχρόνου – το σημείο όπου ο χωροχρόνος σταματά να συμπεριφέρεται ομαλά και με συνεχή τρόπο, όπως περιέγραψε ο Αϊνστάιν, αλλά αντίθετα αποκτάει μια «κοκκώδη» υφή, ακριβώς όπως μια φωτογραφία αναλύεται σε κουκίδες καθώς την ζουμάρετε συνεχώς.

Craig Hogan

Ο Craig Hogan εκτός άλλων ήταν και μέλος της ομάδας που ανακάλυψε την σκοτεινή ενέργεια το 1998.

«Μοιάζει σαν να έχει βρει το GEO600 τον δρόμο του προς τη μικροσκοπική κβαντική αναταραχή του χωροχρόνου,» λέει ο Hogan.

.

Αν αυτό δεν σας έκανε να πετάξετε τον σκούφο σας μακριά, στη συνέχεια, ο Hogan, ο οποίος μόλις διορίστηκε διευθυντής του Κέντρου Σωματιδιακής Αστροφυσικής στο Fermilab, έχει ένα ακόμη μεγαλύτερο σοκ για σας κρυμμένο στο μανίκι «Αν το αποτέλεσμα του GEO600 είναι αυτό που υποψιάζομαι ότι είναι, τότε όλοι ζούμε σε ένα γιγαντιαίο κοσμικό ολόγραμμα.»

Η ιδέα ότι ζούμε σε ένα ολόγραμμα ίσως ακούγεται παράλογο, αλλά προέκυψε για να κατανοήσουμε καλύτερα τις μαύρες τρύπες, με μια αρκετά σταθερή θεωρητική βάση. Φάνηκε, επίσης, εκπληκτικά χρήσιμη ιδέα για τους φυσικούς που παλεύουν με θεωρίες για το πώς λειτουργεί το σύμπαν σε πιο θεμελιώδες επίπεδο.

Τα ολογράμματα θα τα βρείτε και στις πιστωτικές κάρτες ή τα χαρτονομίσματα χαραγμένα σε πλαστικές ταινίες δύο διαστάσεων (2D). Όταν το φως αντανακλά πάνω τους, αναδημιουργεί την εμφάνιση μιας εικόνας σε 3 διαστάσεις (3D). Στη δεκαετία του 1990 οι φυσικοί Leonard Susskind και Gerard ‘t Hooft (Νόμπελ Φυσικής) πρότειναν ότι αυτή η αρχή των ολογραμμάτων μπορεί να ισχύει και για το σύμπαν ολόκληρο. Η καθημερινή εμπειρία μας στον 3-διάστατο χώρο θα μπορούσε να μοιάζει με μια ολογραφική προβολή των φυσικών διαδικασιών, που λαμβάνουν χώρα σε μια μακρινή 2-διάστατη επιφάνεια.

Φαίνεται φυσικά δύσκολο να πιστέψει κανείς πως κάνουμε κάτι στην καθημερινή ζωή μας επειδή κάτι συμβαίνει στα όρια του σύμπαντος. Κανείς δεν ξέρει τι θα σήμαινε για εμάς, αν μπορέσουμε πραγματικά να ζήσουμε σε ένα ολόγραμμα, αλλά οι θεωρητικοί έχουν βάσιμους λόγους να πιστεύουν ότι πολλές πτυχές από την ολογραφική αρχή είναι γεγονός.

.

Η περίεργη ιδέα των Susskind (αριστερή εικόνα)και ‘t Hooft’s  υποκινήθηκε από την πρωτοποριακή εργασία για τις μαύρες τρύπες του Jacob Bekenstein του Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ και του Stephen Hawking στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ο Hawking έδειξε ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι στην πραγματικότητα εντελώς «μαύρες», αλλά αντίθετα εκπέμπουν αργά-αργά ακτινοβολία, η οποία τις αναγκάζει να εξατμίζονται και τελικά να εξαφανίζονται.

Η εξαφάνιση αυτή δημιουργεί από την άλλη ένα αίνιγμα, για το αν τι ακτινοβολία Hawking μεταφέρει ή όχι οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας. Όταν η μαύρη τρύπα εξαφανιστεί τελείως, όλες οι πληροφορίες σχετικά με το άστρο που κατέρρευσε για να φτιάξει τη μαύρη τρύπα έχουν εξαφανιστεί, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με την αρχή, που έχει επιβεβαιωθεί, ότι οι πληροφορίες δεν μπορούν να εξαφανιστούν. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως το παράδοξο της πληροφορίας της μαύρης τρύπας.

Η εργασία του Bekenstein (δεξιά εικόνα)προέβλεπε μια σημαντική ιδέα για την επίλυση του παράδοξου. Ανακάλυψε ότι η εντροπία μιας μαύρης τρύπας – η οποία είναι συνώνυμη με το περιεχόμενο της πληροφορίας – είναι ανάλογη με την επιφάνεια του ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας. Αυτή είναι μια θεωρητική επιφάνεια που κρύβει μέσα της τη μαύρη τρύπα και σηματοδοτεί το σημείο μη επιστροφής για την ύλη ή το φως που πέφτει μέσα της. Οι θεωρητικοί έχουν δείξει ότι οι μικροσκοπικοί κβαντικοί κυματισμοί στον ορίζοντα γεγονότων μπορούν να κωδικοποιήσουν τις πληροφορίες μέσα από τη μαύρη τρύπα, οπότε δεν υπάρχει καμιά μυστηριώδης απώλεια πληροφορίας, καθώς η μαύρη τρύπα εξατμίζεται.

Και το κυριότερο, αυτή η άποψη του Bekenstein μας δίνει μια βαθιά φυσική αντίληψη: Οι 3D πληροφορίες σχετικά με το άστρο που προϋπήρχε της μαύρης τρύπας, μπορούν να κωδικοποιηθούν πλήρως στον 2D ορίζοντα της μαύρης τρύπας που έγινε μετά – παρόμοια με την 3D εικόνα ενός αντικειμένου που είναι κωδικοποιημένη σε ένα ολόγραμμα 2D.

Οι Susskind και ‘t Hooft επέκτειναν την άποψη αυτή για ολόκληρο το σύμπαν με βάση το γεγονός ότι και το σύμπαν έχει ένα ορίζοντα – το πιο μακρινό όριο πέραν του οποίου το φως δεν είχε το χρόνο να φθάσει σε μας στα 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής του σύμπαντος. Επιπλέον, πολλοί θεωρητικοί των χορδών, κυρίως ο Juan Maldacena στο Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών στο Πρίνστον, επιβεβαίωσαν ότι η ιδέα είναι στο σωστό δρόμο. Ο Juan Maldacena έδειξε ότι η φυσική μέσα σε ένα υποθετικό σύμπαν με πέντε διαστάσεις και σχήμα σαν ένα τσιπς, είναι η ίδια με τη φυσική μέσα σε ένα σύμπαν με τέσσερις διαστάσεις.

Σύμφωνα με τον Hogan, η ολογραφική αρχή αλλάζει ριζικά την εικόνα που έχουμε για τον χωροχρόνο. Οι θεωρητικοί φυσικοί ανέκαθεν πίστευαν ότι τα κβαντικά φαινόμενα θα αναγκάζουν τον χωροχρόνο να συνταράσσεται άγρια στις πολύ μικροσκοπικές κλίμακες. Σε αυτό το μέγεθος, ο ιστός του χωροχρόνου γίνεται κοκκώδης και τελικά βλέπουμε να αποτελούνται κυρίως από μικροσκοπικές μονάδες σαν τα πίξελ στις εικόνες, αλλά δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων φορές μικρότερα από ένα πρωτόνιο. Η απόσταση αυτή είναι γνωστή ως το μήκος Πλανκ, μόλις 10-35 μέτρα. Το μήκος Planck βρίσκεται πολύ πιο πέρα από το να το φτάσουμε με κάθε νοητό πείραμα, έτσι κανείς δεν τολμούσε να ονειρευτεί ότι η κοκκώδης υφή του χωροχρόνου θα μπορούσε να γίνει διακριτή.

Αυτό όμως ίσχυε μέχρι που ο Hogan συνειδητοποιήσει ότι η ολογραφική αρχή αλλάζει τα πάντα. Εάν ο χωροχρόνος είναι ένα κοκκώδες ολόγραμμα, τότε μπορείτε να σκεφτείτε το σύμπαν σαν μια σφαίρα του οποίου η εξωτερική επιφάνεια είναι φτιαγμένη με τετράγωνα μεγέθους σε μήκος Πλανκ, που το καθένα περιέχει ένα μπιτ πληροφορίας. Η ολογραφική αρχή λέει ότι η ποσότητα των πληροφοριών που είναι γραμμένες στο εξωτερικό τμήμα πρέπει να ταιριάζει με τον αριθμό των bit που περιέχονται στο εσωτερικό του σφαιρικού όγκου του σύμπαντος.

Δεδομένου ότι ο όγκος του σφαιρικού σύμπαντος είναι πολύ μεγαλύτερο από την εξωτερική του επιφάνεια, πώς όμως θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Ο Hogan συνειδητοποίησε ότι, προκειμένου να έχει τον ίδιο αριθμό bits πληροφορίας το εσωτερικό σύμπαν με το εξωτερικό όριο, γι αυτό ο κόσμος μέσα πρέπει να αποτελείται από κόκκους μεγαλύτερους από το μήκος Πλανκ. «Ή, για να το θέσω αλλιώς, ένα ολογραφικό σύμπαν είναι θολό,» λέει ο Hogan.

Αυτό είναι καλά νέα για όσους προσπαθούν να εξετάσουν επισταμένως τη μικρότερη μονάδα του χωροχρόνου. «Σε αντίθεση με όλες τις προσδοκίες, φέρνει την μικροσκοπική κβαντική δομή φθάσουν στα όρια των σημερινών πειραμάτων», πιστεύει ο Hogan. Έτσι, ενώ το μήκος Planck είναι πολύ μικρό ώστε να το ανιχνεύσουν τα πειράματα, η ολογραφική «προβολή» της κοκκώδους υφής θα μπορούσε να είναι πολύ, πολύ μεγαλύτερη, γύρω στα 10-16 μέτρα. Και συνεχίζει: «Αν ζούμε μέσα σε ένα ολόγραμμα, θα μπορούσαμε να το δούμε μετρώντας την θόλωση”.

Όταν ο Hogan το αναγνώρισε για πρώτη φορά, αναρωτήθηκε αν τα πειράματα θα μπορούσαν να είναι σε θέση να ανιχνεύσουν την ολογραφική θολότητα του χωροχρόνου. Κι αυτό μπορεί να το κάνει το GEO600

Οι ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων όπως το GEO600 είναι βασικά φανταστικά ευαίσθητα όργανα. Η σκέψη είναι ότι εάν ένα βαρυτικό κύμα περνά μέσα από το GEO600, τότε θα τεντώσει εναλλάξ τον χώρο προς τη μια κατεύθυνση και θα πιέσει την άλλη. Για τη μέτρηση αυτή, η ομάδα GEO600 πυροδοτεί ένα απλό λέιζερ μέσω ενός ημι-επαργυρωμένου κάτοπτρου που λέγεται διαχωριστής δέσμης. Αυτό λοιπόν διαχωρίζει το φως σε δύο δέσμες, που διαπερνούν τους δύο κάθετους βραχίονες των 600 μέτρων, και ανακλώνται πίσω πάλι. Οι δέσμες του φωτός που επιστρέφουν συγχωνεύονται μαζί στο διαχωριστή της δέσμης και δημιουργούν ένα σχήμα συμβολής από φωτεινές και σκοτεινές περιοχές στις οποίες τα κύματα του φωτός είτε εξουδετερώνονται είτε αλληλοενισχύονται. Οποιαδήποτε αλλαγή στη θέση αυτών των περιοχών, μας προειδοποιεί ότι τα σχετικά μήκη των βραχιόνων έχουν αλλάξει.

«Το σημείο κλειδί είναι ότι τέτοια πειράματα είναι ευαίσθητα στις μεταβολές μήκους, που είναι πολύ πολύ μικρότερο από τη διάμετρο ενός πρωτονίου,» πιστεύει ο Hogan.

Θα είναι λοιπόν σε θέση να ανιχνεύσει μια ολογραφική προβολή της κοκκώδους υφής του χωροχρόνου; Από τους πέντε ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων σε όλο τον κόσμο, ο Hogan συνειδητοποίησε ότι το αγγλο-γερμανικό πείραμα GEO600 θα έπρεπε να είναι το πιο ευαίσθητο σε ό,τι αυτός είχε στο μυαλό του. Προέβλεψε λοιπόν ότι εάν ο διαχωριστή δέσμης του πειράματος μπορεί να επηρεαστεί από τους κβαντικούς σπασμούς του χωροχρόνου, αυτό θα φανεί στις μετρήσεις του. «Αυτό η τυχαία διαταραχή θα προκαλέσει θόρυβο στο σήμα του λέιζερ”, εξηγεί ο Hogan.

Τον Ιούνιο του 2009 έστειλε την πρόβλεψή του στην ομάδα του GEO600. «Ήταν απίστευτο, αλλά ανακάλυψα ότι το πείραμα είχε πάρει ένα απρόσμενο θόρυβο,” λέει ο Hogan. Ο υπεύθυνος του πειράματος GEO600 Karsten Danzmann του Ινστιτούτου Max Planck παραδέχεται ότι η υπέρβαση του θορύβου, με συχνότητες μεταξύ 300 και 1500 Hertz, είχε ενοχλήσει την ομάδα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Απάντησε λοιπόν στον Hogan και του έστειλα ένα σχέδιο του θορύβου. «Έμοιαζε ακριβώς το ίδιο με την πρόβλεψη μου,” λέει ο Hogan. “Ήταν ως εάν ο διαχωριστής της δέσμης να είχε μια επιπλέον πλάγια ταραχή.»

Είναι απίστευτο, αλλά το πείραμα είχε συλλάβει ένα απρόσμενο θόρυβο – ως εάν κβαντικοί σπασμοί να προκαλούσαν μία επιπλέον πλάγια διαταραχή.

Κανείς – συμπεριλαμβανομένου και του Hogan – δεν ισχυρίζεται ακόμη ότι το GEO600 έχει συλλάβει τις αποδείξεις ότι ζούμε πράγματι σε ένα ολογραφικό σύμπαν. Είναι πάρα πολύ νωρίς για να το πούμε. «Θα μπορούσε ακόμα να είναι μια συνηθισμένη πηγή θορύβου,» παραδέχεται ο Hogan.

Οι ανιχνευτές των βαρυτικών κυμάτων είναι εξαιρετικά ευαίσθητα όργανα, έτσι αυτοί που τους δουλεύουν πρέπει να εργαστούν πιο σκληρά από το κανονικό για να αποκλείσουν τον τυχόν  θόρυβο. Θα πρέπει να λάβουν υπόψη τα διερχόμενα σύννεφα, την κυκλοφορία των αυτοκινήτων, τα σεισμολογικά σήματα και πολλές, πολλές άλλες πηγές που θα μπορούσαν να κρύψουν ένα πραγματικό σήμα.

“Η καθημερινή βελτίωση της ευαισθησίας αυτών των πειραμάτων φέρνει πάντα κάποιο πλεονάζων θόρυβο”, τονίζει ο Danzmann. «Δουλεύουμε για τον εντοπισμό των αιτίων του, για να απαλλαγούμε από αυτό τον θόρυβο και να αντιμετωπίσουμε την επόμενη αιτία αύξησης του θορύβου.»

Προς το παρόν δεν υπάρχουν σαφείς πηγές υποψήφιοι για το θόρυβο που βιώνει το GEO600. «Από αυτή την άποψη θα ήθελα να πιστεύω ότι η παρούσα κατάσταση είναι δυσάρεστη, αλλά δεν είναι πραγματικά ανησυχητική.»

Για μια στιγμή, η ομάδα GEO600 σκέφτηκε ότι ο θόρυβος για τον οποίο ενδιαφερόταν ο Hogan μπορεί να προκλήθηκε από τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας σε όλο τον διαχωριστή της δέσμης. Ωστόσο, η ομάδα υπολόγισε ότι το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει το πολύ το ένα τρίτο του θορύβου αυτού.

Ο Danzmann νομίζει ότι απαιτούνται πολλές αναβαθμίσεις για να βελτιωθεί η ευαισθησία του GEO600 και να εξαλειφθούν έτσι ορισμένες πιθανές πηγές του θορύβου. «Αν ο θόρυβος εξακολουθεί να παραμένει και μετά από αυτά τα μέτρα, τότε θα πρέπει να το ξανασκεφτούμε”, διευκρινίζει.

Αν το GEO600 έχει πραγματικά ανακαλύψει τον ολογραφικό θόρυβο από τους κβαντικούς σπασμούς του χωροχρόνου, τότε αυτό αποτελεί δίκοπο μαχαίρι για τους ερευνητές των κυμάτων βαρύτητας. Γιατί πρώτον ο θόρυβος θα επιβαρύνει περαιτέρω τις προσπάθειές τους για την ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων. Από την άλλη, θα μπορούσε να αποτελέσει μια ακόμη πιο θεμελιώδη ανακάλυψη.

Μια τέτοια κατάσταση δεν είναι χωρίς προηγούμενο στη φυσική. Έχουν κατασκευαστεί κάποιοι γιγάντιοι ανιχνευτές για να αναζητήσουν μια υποθετική μορφή της ραδιενέργειας στην οποία τα πρωτόνια διασπώνται ποτέ δεν βρέθηκε. Αντίθετα, ανακάλυψαν ότι τα νετρίνα μπορούν να αλλάξουν από το ένα είδος στο άλλο – πιθανώς πιο σημαντικό, διότι αυτό θα μπορούσε να μας πει πώς άρχισε το σύμπαν να γεμίζει με ύλη και όχι με αντιύλη.

Θα ήταν ειρωνικό αν ένα όργανο σαν το GEO600 που χτίστηκε για την ανίχνευση τόσο τεράστιων πραγμάτων όσο είναι οι αστροφυσικές πηγές των κυμάτων βαρύτητας, ακούσια ανιχνεύσει την μικροσκοπική κοκκώδη υφή του χωροχρόνου. «Μιλώντας ως θεμελιώδης φυσικός, βλέπω την ανακάλυψη του ολογραφικού θορύβου, σαν κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον,» λέει ο Hogan.

Μεγάλο αποτέλεσμα με μικρό κόστος

Ανεξάρτητα αν ο Hogan έχει δίκιο, και ο ολογραφικός θόρυβος θα χαλάσει την ικανότητα του GEO600 να ανιχνεύει τα κύματα βαρύτητας, ο Danzmann είναι αισιόδοξος. «Θα ήταν τιμή για μας να είμαστε στην ευχάριστη θέση να κάνουμε την πρώτη ανίχνευση της κοκκώδους υφής του χωροχρόνου. Και βέβαια θα είμαστε ευχαριστημένοι. Θα ήταν ένα από τα πιο αξιόλογα ευρήματα σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.»

Ωστόσο ο Danzmann είναι προσεκτικός όσον αφορά την πρόταση του Hogan και πιστεύει ότι πρέπει να γίνει περισσότερο θεωρητική δουλειά. «Είναι μια ενδιαφέρουσα ιδέα”, λέει. «Αλλά δεν είναι ακόμα πραγματικά μια θεωρία.» Όπως και πολλοί άλλοι, ο Danzmann συμφωνεί ότι είναι πολύ νωρίς για να γίνουν οριστικοί ισχυρισμοί. «Ας περιμένουμε να δούμε. Πιστεύουμε ότι είναι πολύ νωρίς για να είμαστε ενθουσιασμένοι.»

Υπάρχει μία δυνατότητα, σύμφωνα με τον Hogan, να χρησιμοποιήσουμε μια συσκευή που ονομάζεται συμβολόμετρο ατόμου. Αυτά λειτουργούν χρησιμοποιώντας την ίδια αρχή που βασίζονται και οι ανιχνευτές με λέιζερ, αλλά χρησιμοποιούν δέσμες από υπέρψυχρα άτομα  ατόμων και όχι φως από λέιζερ. Επειδή τα άτομα μπορούν να συμπεριφέρονται ως κύματα με πολύ μικρότερο μήκος κύματος από ότι το φως, τα συμβολόμετρα των ατόμων είναι σημαντικά μικρότερα και ως εκ τούτου φθηνότερα από ό, τι για τη δημιουργία ανιχνευτών βαρυτικών κυμάτων.

Αλλά, τι θα σημαίνει για μας αν βρεθεί ο ολογραφικός θόρυβος;

Ο John Cramer του Πανεπιστημίου Washington στο Seattle το εξομοιώνει προς την ανακάλυψη του απροσδόκητου θορύβου σε μία κεραία στα Εργαστήρια Bell στο New Jersey το 1964. Αυτός ο θόρυβος κατέληξε να είναι το Κοσμικό Υπόβαθρο Μικροκυμάτων, η ακτινοβολία που έμεινε από το big bang. «Όχι μόνο κέρδισαν οι Arno Penzias και Robert Wilson το βραβείο Νόμπελ, αλλά επιβεβαίωσαν το big bang και το έναυσμα για έναν ολόκληρο τομέα της κοσμολογίας», εξηγεί ο Cramer.

Βέβαια ο Hogan είναι πιο συγκεκριμένος. “Ξεχάστε την ταινία Quantum of Solace, εμείς θα πρέπει να παρατηρήσουμε άμεσα τον κβαντικό χρόνο”, αναφέρει ο Hogan. «Είναι το μικρότερο δυνατό χρονικό διάστημα – το μήκος Πλανκ αν διαιρεθεί με την ταχύτητα του φωτός.»

Το πιο σημαντικό είναι ότι η επιβεβαίωση της ολογραφικής αρχής θα ήταν μια σπουδαία βοήθεια για τους ερευνητές που προσπαθούν να ενώσουν την κβαντομηχανική και τη θεωρία της βαρύτητας. Σήμερα η πιο δημοφιλής προσέγγιση για την κβαντική βαρύτητα είναι η θεωρία των χορδών, με την οποία ελπίζουν οι ερευνητές να περιγράψουν τα συμβάντα στον κόσμο αλλά σε πιο θεμελιώδες επίπεδο. Αλλά δεν είναι το μόνο ‘θέαμα στην πόλη’. “Ο ολογραφικός χωροχρόνος χρησιμοποιείται σε ορισμένες προσεγγίσεις για την κβάντωση της βαρύτητας, που έχει μια ισχυρή σύνδεση με τη θεωρία χορδών,» εξηγεί ο Cramer. «Κατά συνέπεια, ορισμένες θεωρίες κβαντικής βαρύτητας μπορεί να αποτύχουν και άλλες να ενισχυθούν.»

Ο Hogan συμφωνεί ότι, αν η ολογραφική αρχή επιβεβαιωθεί, τότε αποκλείει όλες τις προσεγγίσεις της κβαντικής βαρύτητας που δεν περιλαμβάνουν την ολογραφική αρχή. Αντίθετα, θα ήταν μια ώθηση για εκείνες τις θεωρίες που το κάνουν – συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων που προέρχονται από τη θεωρία χορδών όπως της θεωρίας μήτρας.

«Σε τελική ανάλυση, μπορεί να έχουμε μια πρώτη ένδειξη για το πώς αναδύεται ο χωροχρόνος από την κβαντική θεωρία”.

Όπως και οι συγκυριακές ανακαλύψεις, είναι δύσκολο να γίνει κάτι περισσότερο πρωτοποριακό από αυτό.

Πηγή: New Scientist

Διαβάστε για καλύτερη κατανόηση του θέματος και τα ανάλογα θέματα

1. Ο ανιχνευτής βαρυτικών κυμάτων GEO600 θα ελέγξει την ιδέα του ολογραφικού σύμπαντος
2. Η ανακάλυψη του ολογραφικού σύμπαντος αγγελιαφόρος μιας νέας εποχής για τη φυσική
3. Η σημασία της πληροφορίας σ’ ένα ολογραφικό Σύμπαν
4. Πόσες διαστάσεις υπάρχουν στο ολογραφικό Σύμπαν;

————————————————————————————————–

Το ξεκίνημα της Ολογραφικής Αρχής

Η Ολογραφική Αρχή έχει στηριχθεί σε ερευνητικές εργασίες των Jacob Bekenstein και Stephen Hawking σχετικά με τις μαύρες τρύπες. Στα μέσα της δεκαετίας του 70, ο Hawking απέδειξε ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι στην πραγματικότητα «μαύρες» αλλά εκπέμπουν με βραδύ ρυθμό ακτινοβολία, την ακτινοβολία Hawking, γεγονός που τελικά οδηγεί στην εξάτμιση και εξαφάνιση τους.

Αυτό αρχικά δημιούργησε έναν επιστημονικό γρίφο αφού η ακτινοβολία Hawking δεν μεταφέρει πληροφορίες από το εσωτερικό της μαύρης τρύπας αλλά μόνο από την εξωτερική επιφάνεια της, που ονομάζεται ορίζοντας γεγονότων. Έτσι θεωρήθηκε ότι όταν εξατμιστεί η μαύρη τρύπα, χάνονται όλες οι πληροφορίες σχετικά με το αρχικό άστρο που κατέρρευσε για να σχηματιστεί η μαύρη τρύπα. Το τελευταίο έρχεται σε κατάφορη αντίθεση με την ευρέως επιβεβαιωμένη αρχή ότι η πληροφορία δεν καταστρέφεται. Ο εν λόγω γρίφος είναι γνωστός ως «το πληροφοριακό παράδοξο των μαύρων οπών».

Η εργασία του Bekenstein προσέφερε σημαντική βοήθεια για την επίλυση του πληροφοριακού παραδόξου. O Bekenstein ανακάλυψε ότι η εντροπία μιας μαύρης τρύπας, η οποία εκφράζει το πληροφοριακό της περιεχόμενο, είναι ανάλογη με το εμβαδόν της επιφάνειας του ορίζοντα γεγονότων της.

Έτσι, οι θεωρητικοί κάνοντας χρήση της κβαντικής θεωρίας πεδίου, έδειξαν ότι όλες οι πληροφορίες σχετικά με τη μαύρη τρύπα «αποτυπώνονται» στον ορίζοντα γεγονότων της και συγκεκριμένα σε μικροσκοπικές κβαντικές διακυμάνσεις που αναπτύσσονται στον ορίζοντα αυτόν. Η ακτινοβολία που εκπέμπεται από τον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας, μεταφέρει στους «εξωτερικούς» παρατηρητές όλες τις πληροφορίες σχετικά με τη μαύρη τρύπα και το αρχικό άστρο από το οποίο αυτή προήλθε. Με τον τρόπο αυτό δεν υπάρχει καμιά απώλεια πληροφορίας καθώς εξατμίζεται η μαύρη τρύπα.

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι όλες οι πληροφορίες ενός τρισδιάστατου αντικειμένου (το αρχικό άστρο μας) αποτυπώνονται στη δισδιάστατη επιφάνεια (στον ορίζοντα γεγονότων) της μαύρης τρύπας που σχηματίζεται από την κατάρρευση του άστρου, σε αντιστοιχία με την αποτύπωση της τρισδιάστατης εικόνας ενός αντικειμένου πάνω σε ένα δισδιάστατο ολόγραμμα.

Οι Susskind και ‘t Hooft επέκτειναν τον προηγούμενο συλλογισμό εφαρμόζοντας τον σε όλο το σύμπαν, στηριζόμενοι στο γεγονός ότι και στο σύμπαν υπάρχει ένας (κοσμικός) ορίζοντας, το όριο πέρα από το οποίο το φως, άρα και η πληροφορία που μεταφέρεται από αυτό, δεν έχει καταφέρει ακόμα να φτάσει στη Γη, στο διάστημα των 13,7 δισεκατομμυρίων ετών που έχουν μεσολαβήσει από τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης.

Πηγή: physics4u

*

*

————————————————————————————————————————————————-

*

Μαύρες Τρύπες

Συγγραφέας: Διονύσης Π. Σιμόπουλος

ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ
Νέο Ψηφιακό Πλανητάριο

Οδηγός Παράστασης

ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ

BH LMC.png

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Π. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ
Διευθυντής Ευγενιδείου Πλανηταρίου

ΑΘΗΝΑ
2006

Πρόλογος

Η δημιουργία μιας σύγχρονης παράστασης Πλανηταρίου απαιτεί προετοιμασία δύο περίπου ετών προκειμένου να υλοποιηθεί. Η προετοιμασία όμως της νέας παράστασης του Πλανηταρίου με τίτλο «Μαύρες Τρύπες» ξεκίνησε πολύ νωρίτερα, από το 1993, και μάλιστα μετά από προτροπή ενός αστροναύτη! Ας εξηγηθώ όμως καλύτερα.

Εκείνο το βράδυ της 12ης-13ης Αυγούστου του 1993 ψηλά στον ουρανό ήταν απλωμένα, όπως χιλιάδες χρόνια τώρα, τ’ άστρα του καλοκαιριού. Λίγα μόνο σύννεφα σκέπαζαν κάπου-κάπου το λαμπροφορεμένο πέπλο των αστερισμών. Το Αιγαίο ήταν στις καλές του, καθώς το καλλίγραμμο σκαρί του «Stella Solaris» έσκιζε απαλά τα ήρεμα νερά του. Πάνω από 300 άτομα ήταν ξαπλωμένα στις πολυθρόνες του καταστρώματος και άκουγαν προσεχτικά τις εμπειρίες του Αμερικανού αστροναύτη Scot Carpenter. Όλοι σχετίζονταν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο με την παρατηρησιακή αστρονομία και όλοι αναμέναμε να παρατηρήσουμε το μεγάλο γεγονός της καταιγίδας των Περσίδων, μιας ετήσιας βροχής διαττόντων, που εκείνη τη χρονιά αναμενόταν να είναι ιδιαίτερα θεαματική.

Μαζί με τον Scot και έναν ακόμη νεότερο αστροναύτη, τον Ron Parise, ο οποίος αργότερα, το Μάρτιο του 1995, «πέταξε» για δεύτερη φορά στο Διάστημα, είχαμε αναλάβει να «ξεναγήσου με» τους συμμετέχοντες στην κρουαζιέρα στα μυστικά μονοπάτια των άστρων. Γι’ αυτόν το σκοπό είχαμε χωρίσει τη νύχτα σε τρεις «βάρδιες». Ο Scot είχε αναλάβει την πρώτη βάρδια, από τα μεσάνυχτα μέχρι τις 2, εγώ από τις 2 μέχρι τις 4 και ο Ron από τις 4 έως τα ξημερώματα. Μέχρι την ώρα που ανέλαβα εγώ την ξενάγηση οι Περσίδες ήσαν μεν σε κάποια έξαρση, χωρίς όμως κάποια θεαματική παρουσία. Το κυρίως φαινόμενο αναμενόταν γύρω στις 3 και η ώρα ήταν ακόμη 2. Με τον αστερισμό του Κύκνου να λάμπει στον ουρανό είχα τη διέξοδο για το θέμα της παρουσίασης που θα έκανα. Γιατί ανάμεσα στ’ άστρα του Κύκνου είναι κρυμμένο το πιο παράξενο θηρίο στο ζωολογικό κήπο τ’ ουρανού: μια Μαύρη Τρύπα.

Στο κατάστρωμα οι «καταιγιστικές» ερωτήσεις των συμμετεχόντων είχαν θερμάνει κάπως τη θαλασσινή ατμόσφαιρα. Αλλά δυστυχώς το αναμενόμενο σπουδαίο γεγονός της καταιγίδας των διαττόντων δεν είχε εμφανιστεί στην έξαρση που περιμέναμε. Γύρω στις 4 το πρωί κι αφού ο Ron Parise είχε αναλάβει ήδη την «ξενάγηση», ο Scot Carpenter μου είπε μισο-αστεία μισο-σοβαρά: «Έχεις σκεφτεί άραγε να γράψεις κανένα βιβλίο για το θέμα; Από τις ερωτήσεις που σου έθεσαν φαίνεται ότι το θέμα ενδιαφέρει πολύ τον κόσμο». Αυτή η αυθόρμητη ερώτηση αποτέλεσε το πρώτο ερέθισμα για τη συγγραφή ενός άρθρου που αργότερα θα γινόταν η βάση ενός σεναρίου για το Πλανητάριο. Και πραγματικά, η ιδέα και τα πρώτα κείμενα του σεναρίου αυτής της παράστασης, καθώς και πολλά τμήματα του Οδηγού που κρατάτε στα χέρια σας, γράφτηκαν κυριολεκτικά ανάμεσα σε δύο συνέδρια και δύο κρουαζιέρες, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, αν και όλα αυτά τα χρόνια έχουν πάρει διάφορες μορφές!

Θα ’θελα, πάντως, να επισημάνω εξ αρχής ότι το κείμενο που ακολουθεί απέχει πολύ από του να είναι μια «πραγματεία» για τις Μαύρες Τρύπες, αφού δεν αποτελεί παρά μια απλή παρουσίαση του θέματος, στα χνάρια των παρόμοιων Οδηγών που δημοσιεύτηκαν μέχρι τώρα στα πλαίσια των προηγούμενων παραστάσεων του Πλανηταρίου, μιας και το σενάριο μιας παράστασης, η αφήγησή της, καθώς και ο Οδηγός που τη συνοδεύει, δεν αποτελούν παρά μια σύντομη και εκλαϊκευμένη παρουσίαση των θεμάτων, στα οποία αναφέρεται κι όχι μία πλήρης «πανεπιστημιακή διατριβή». Γι’ αυτό, άλλωστε, και ο κύριος σκοπός των Οδηγών που προηγήθηκαν, όπως και αυτού που κρατάτε στα χέρια σας, δεν είναι άλλος από το να προσφέρει απλώς περισσότερες πληροφορίες, ώστε να καταστεί καλύτερα κατανοητό το περιεχόμενο της κάθε παράστασης, αφού δεν είναι δυνατόν να δώσουμε όλες τις πιθανές απαντήσεις και πληροφορίες, που ίσως κάποιος θα ήθελε να μάθει γύρω από τα θέματα που πραγματεύεται μια παράσταση. Γι’ αυτό άλλωστε στο τέλος του Οδηγού παραπέμπουμε σε ενδεικτική βιβλιογραφία απ’ όπου ο αναγνώστης θα μπορέσει να αντλήσει περισσότερες, σχετικές, πληροφορίες.

Όπως και στις προηγούμενες παραστάσεις του Νέου Ψηφιακού Πλανηταρίου του Ιδρύματος Ευγενίδου, το ίδιο και στην παρούσα, η «από καθέδρας» παρουσίαση και διάδοση των νέων γνώσεων έχει αντικατασταθεί από μια παρουσίαση «ψυχαγωγικής επιμόρφωσης», που είναι γνωστή με το διεθνή όρο edutainment ή educational entertainment. Μ’ αυτόν τον τρόπο η μεγάλη ποικιλία θεμάτων στον τρισδιάστατο χώρο του Πλανηταρίου, κερδίζει τη συμμετοχή των θεατών του, οι οποίοι «ψυχαγωγούνται» (με όλη τη σημασία της λέξης) μαθαίνοντας. Μετά από 50 χρόνια εξέλιξης, άλλωστε, το Νέο Ψηφιακό Πλανητάριο έχει μεταμορφωθεί σ’ ένα ευέλικτο διεπιστημονικό κέντρο παρουσιάσεων που υπηρετεί όχι μόνο τις επιστήμες, αλλά και τις τέχνες και απευθύνεται σ’ ένα ευρύτατο κοινό ανεξαρτήτου ηλικίας και μορφωτικού επιπέδου. Οι δημιουργικές και τεχνικές δυνατότητες, που παρέχουν σήμερα τα οπτικοακουστικά μέσα και οι νέες τεχνολογίες, συνδυαζόμενες μας επιτρέπουν να αφηγηθούμε την ιστορία της επιστήμης με τρόπο συναρπαστικό. Πρόκειται δηλαδή για ένα επιστημονικό κέντρο με τη σημαντική αποστολή να γνωστοποιήσει τα επιτεύγματα της επιστήμης στο ευρύ κοινό με απλό, σαφή και κατανοητό τρόπο αλλά και να διαφωτίσει τον κόσμο σχετικά με τη φύση της επιστημονικής έρευνας και της επιστήμης.

Στο παλαιό Πλανητάριο, φυσικά, δεν είχαμε τη δυνατότητα να αναπτύξουμε ένα θέμα όπως είναι οι Μαύρες Τρύπες, γι αυτό περιοριζόμασταν σε σύντομες μόνο αναφορές σ αυτό, αφού η υπάρχουσα, τότε, τεχνολογία δεν μπορούσε να παρουσιάσει με τρόπο κατανοητό τις ανακαλύψεις των θεωρητικών και παρατηρησιακών αστροφυσικών. Οι υπερσύγχρονες όμως εγκαταστάσεις του Νέου Ψηφιακού Πλανηταρίου μας έδωσαν επί τέλους τις δυνατότητες που χρειαζόμασταν. Επιπλέον τα τελευταία χρόνια, με την αλματώδη ανάπτυξη των υπολογιστών, αποκτήσαμε τη δυνατότητα να μεταμορφώνουμε τις εξισώσεις των επιστημόνων σε «εικόνες».

Με την ανάπτυξη λοιπόν της τεχνολογίας και την οικονομική υποστήριξη της NASA και του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ (που διέθεσαν 1,5 σχεδόν εκατομμύριο δολάρια γι’ αυτήν την προσομοίωση) τα ψηφιακά πλανητάρια του κόσμου έχουν πλέον τη δυνατότητα να «δείξουν» στο ευρύ κοινό όλα όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό μιας διαστημικής «ρουφήχτρας», από την οποία ούτε κι αυτό ακόμη το φως δεν μπορεί να δραπετεύσει, προσομοιώνοντας στον τεράστιο θόλο του Νέου Ψηφιακού Πλανηταρίου ένα καταπληκτικό ταξίδι στα απύθμενα βάθη μιας Μαύρης Τρύπας! Αρκεί να αναφέρουμε εδώ ένα μόνο στοιχείο: ορισμένες από τις προσομοιώσεις που παρουσιάζονται στη διάρκεια της 40λεπτης παράστασής μας οι υπερυπολογιστές του Εθνικού Κέντρου Υπερυπολογιστικών Εφαρμογών στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, για να επεξεργαστούν τους αριθμούς των εξισώσεων, χρειάστηκε να δουλέψουν 90 ώρες για κάθε δευτερόλεπτο απεικόνισης που εμφανίζεται στον πλανηταριακό θόλο!

Κλείνοντας το σημείωμα αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους καθηγητές αστροφυσικής Κώστα Κόκκοτα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Νικόλαο Μαυρόματο του Πανεπιστημίου του Λονδίνου – King’s College, Γιάννη Παπαμαστοράκη του Πανεπιστημίου Κρήτης και Δημήτρη Ψάλτη του Πανεπιστημίου Αριζόνας για τις αξιόλογες παρατηρήσεις τους στα αρχικά κείμενα του παρόντος Οδηγού. Τέλος, δεν μπορώ να μην ευχαριστήσω εκ βαθέων τους συναδέλφους του Εκδοτικού Τμήματος του Ιδρύματος Ευγενίδου, οι οποίοι για μιαν ακόμη φορά επιμελήθηκαν με ιδιαίτερη φροντίδα την έκδοση αυτού του Οδηγού.

Διονύσης Π. Σιμόπουλος
Διευθυντής Ευγενιδείου Πλανηταρίου

Εισαγωγή: Κοσμοσύνθεση


Είμαστε όλοι μας αστρόσκονη!


Ελάχιστοι άνθρωποι είναι αυτοί, που ατενίζοντας τον αστροφώτιστο νυχτερινό ουρανό, δεν αναρωτήθηκαν κάποτε για το Σύμπαν που μας περιβάλλει. Χιλιάδες ερωτήσεις έχουν τεθεί κατά καιρούς, από τους πρωτόγονους νομάδες μέχρι τους σύγχρονους αστρονόμους και αστροφυσικούς. Και όλες, οι μυριάδες αυτές των ερωτήσεων, μπορούν να συμπυκνωθούν σε μια και μοναδική: Τι, άραγε, υπάρχει εκεί έξω; Ή ακόμη πιο απλά: Από τι αποτελείται το Σύμπαν;

Το μεγαλύτερο μέρος του Σύμπαντος αποτελείται από το τίποτα. Ένα ελάχιστο μόνο ποσοστό του περιλαμβάνει την ύλη την οποία βλέπουμε. Οτιδήποτε υλικό είναι φτιαγμένο από άτομα. Και όλα αυτά τα άτομα, όλα τα συστατικά της Γης, κάθε άτομο βράχων ή λουλουδιών, φωτιάς, σύννεφου ή θάλασσας γεννήθηκε προηγουμένως σε κάποιους άλλους ήλιους, κάποιας αρχέγονης εποχής. Όπως κι εμείς, άλλωστε. Γιατί κι εμείς δεν είμαστε παρά μέρος της πρωτόγονης εκείνης ύλης, που αρχικά δημιουργήθηκε με τη βίαιη γέννηση του Σύμπαντος. Η ύλη που αποτελεί τα σώματά μας «κάηκε» και ανασχηματίστηκε στην καρδιά γιγάντιων κόκκινων άστρων. Ύλη που δημιουργήθηκε από στοιχεία τα οποία εκσφενδονίστηκαν στο διαστημικό κενό από εκρήξεις σουπερνόβα.

Γι’ αυτό άλλωστε είμαστε όλοι μας αστρόσκονη.

Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από χίλια τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων άτομα. Ψηφιακά ο αριθμός αυτός είναι ίσος με τη μονάδα ακολουθούμενη από 27 μηδενικά. Και όμως τα άτομα αυτά είναι τόσο μικροσκοπικά, ώστε φαίνονται να είναι κι αυτά φτιαγμένα από το τίποτα: τον πυρήνα τους και τα ηλεκτρόνια που τον περιβάλλουν, ενώ το μέγεθος του καθενός δεν ξεπερνά το μισό εκατοντάκις εκατομμυριοστό του εκατοστόμετρου. Για να καταλάβετε πόσο μικρό είναι το μέγεθος αυτό, φανταστείτε ότι μπορείτε να δείτε τα άτομα στο σώμα ενός ανθρώπου και ότι τα άτομα αυτά έχουν το μέγεθος ενός κόκκου άμμου. Σ’ αυτήν την κλίμακα ο άνθρωπός μας θα είχε ύψος 3.500 km, ύψος δηλαδή ίσο με τη διάμετρο της Σελήνης. Ας κοιτάξουμε τώρα το Σύμπαν από την άλλη του όψη, την όψη του μεγάκοσμου. Αν μπορούσαμε να σμικρύνουμε το Ηλιακό μας Σύστημα κατά ένα τρισεκατομμύριο φορές, τότε θα είχε το μέγεθος ενός μεγάλου δωματίου και ο Ήλιος μας το μέγεθος του κεφαλιού μιας καρφίτσας, ενώ το πλησιέστερο σε μας άστρο (το άλφα Κενταύρου) θα βρισκόταν σε απόσταση 40 km περίπου. Στην ίδια κλίμακα ο Γαλαξίας μας θα είχε διάμετρο 1.000.000 km, ενώ το πάχος του στο κέντρο θα έφτανε τα 100.000 km. Σε όλη του μάλιστα την έκταση ο Γαλαξίας μας θα στολιζόταν από 200 δισεκατομμύρια άστρα, καθένα με μέσο μέγεθος όσο το κεφάλι μιας καρφίτσας, που θα βρισκόταν σε αποστάσεις 40 km, περίπου, το ένα από τ’ άλλο. Και ενδιάμεσα το κενό!

Στο Σύμπαν υπάρχουν περίπου ένα τρισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια περίπου άστρα. Τόσα άστρα, όσοι είναι και οι κόκκοι της άμμου σ’ όλους τους ωκεανούς της Γης. Και παρ’ όλα αυτά βρίσκουμε ένα δισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια άτομα στην ύλη, που περιέχεται μέσα σε μία δαχτυλήθρα. Το Σύμπαν δηλαδή δεν είναι παρά μια πραγματική μουσική συμφωνία, της οποίας οι νότες είναι άτομα σε συνδυασμούς απίστευτα πολύπλοκους, αν και βασίζονται σε απλούς φυσικούς νόμους. Γιατί οι πλανήτες, τα άστρα, οι γαλαξίες και η ύπαρξη ζωής, δεν είναι παρά παραλλαγές στο ίδιο θέμα, αφού ο Ήλιος, οι πλανήτες και όλα τα άλλα άστρα γεννήθηκαν από τα συντρίμμια κατεστραμμένων άστρων-σουπερνόβα και από τα αέρια και την αστρόσκονη του διαστημικού κενού. Και όλα αυτά τα άστρα είναι στην πραγματικότητα τεράστια θερμοπυρηνικά εργοστάσια παραγωγής των 92 χημικών στοιχείων, που βρίσκονται ελεύθερα στη Φύση.

Η στάχτη των άστρων


Το πιο σημαντικό στοιχείο στη ζωή και την εξέλιξη ενός άστρου καθορίζεται από την ποσότητα της μάζας που περιλαμβάνει.


Τα πρωταρχικά χημικά στοιχεία του Σύμπαντος δημιουργήθηκαν στα πρώτα τρία λεπτά της γένεσης, πριν από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια, με αναλογία 75% υδρογόνου και 25%ηλίου (και απειροελάχιστες ποσότητες δευτερίου και λιθίου). Τα υπόλοιπα 90 χημικά στοιχεία, που βρίσκουμε ελεύθερα στη φύση δημιουργούνται στο εσωτερικό των άστρων, στη θερμοπυρηνική καρδιά των οποίων το υδρογόνο μετατρέπεται σε βαρύτερα στοιχεία μέχρι το 26ο του Περιοδικού Πίνακα, δηλαδή το σίδηρο, καθώς επίσης και στις εκρήξεις τωνσουπερνόβα για τη δημιουργία πολύ βαρέων στοιχείων πάνω από το σίδηρο και μέχρι το ουράνιο.

Έως τις αρχές του 20ού αιώνα, ο τρόπος με τον οποίο λάμπει το πλησιέστερο σε μας άστρο, ο Ήλιος, καθώς και όλα τ’ άλλα άστρα τ’ ουρανού, αποτελούσαν για την επιστήμη ένα μεγάλο αίνιγμα. Ένα αίνιγμα του οποίου η λύση άρχισε να διαφαίνεται όταν κατορθώσαμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη δομή του ατόμου και τις ισχυρότατες πυρηνικές δυνάμεις που συγκρατούν τα σωματίδια που το αποτελούν. Το κλειδί, φυσικά, του αινίγματος δόθηκε από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν (1879-1955) με τη διατύπωση της διάσημης εξίσωσής του: Ε=mc2 (δηλ. η ενέργεια ισούται με τη μάζα επί το τετράγωνο της ταχύτητας του φωτός), που σημαίνει ότι μία μικρή ποσότητα ύλης απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Πιο απλά, η περίφημη αυτή εξίσωση του Αϊνστάιν σημαίνει ότι ένα μόνο γραμμάριο ύλης μπορεί να απελευθερώσει ενέργεια ίση με την ενέργεια που απελευθερώνουν 250.000 τόνοι βενζίνης. Έτσι η ατομική θεωρία μας έδωσε μία πηγή ενέργειας που έχει τη δυνατότητα να τροφοδοτεί τον Ήλιο και τ’ άστρα για δισεκατομμύρια χρόνια.

Το γενικό, πάντως, θεωρητικό υπόβαθρο της εσωτερικής δομής των άστρων το οφείλουμε στο μεγάλο Άγγλο φυσικό και αστρονόμο Σερ Άρθουρ Έντιγκτον (1882-1944) πολύ πριν ανακαλυφτεί η πηγή ενέργειας των άστρων. Ο Έντιγκτον περιέγραψε ως εξής την κατάσταση που επικρατεί στην καρδιά των άστρων: «Μέσα σ’ ένα κυβικό εκατοστόμετρο βρίσκονται συμπυκνωμένα ένα τρισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια άτομα, διπλάσια περίπου ελεύθερα ηλεκτρόνια και 20 δισεκατομμύρια τρισεκατομμύρια ακτίνες Χ. Οι ακτίνες Χ κινούνται με την ταχύτητα του φωτός και τα ηλεκτρόνια με ταχύτητα 16.000 km/s. Τα περισσότερα άτομα είναι απλά πρωτόνια (πυρήνες δηλ. υδρογόνου), τα οποία κινούνται με ταχύτητα 500 km/s περίπου. Εδώ κι εκεί υπάρχουν βαρύτερα άτομα, όπως είναι ο σίδηρος, που κινούνται με αργοκίνητους ρυθμούς 60 km/s. Με τις παραπάνω ταχύτητες μπορείτε κάλλιστα να φανταστείτε το μέγεθος των συγκρούσεων που επακολουθούν». Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που ο Ήλιος, αλλά και όλα τ’ άστρα του ουρανού λάμπουν!

Η διαδικασία αυτή, με την οποία παράγεται η τεράστια ποσότητα ενέργειας στον Ήλιο και στ’ άλλα άστρα, εξηγήθηκε για πρώτη φορά από το Γερμανοαμερικανό φυσικό Χανς Α. Μπέτε το 1939. Η ανακάλυψη αυτή χάρισε στον ίδιο το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής (1967) και στην ανθρωπότητα την εξήγηση μιας από τις βασικότερες διεργασίες που συμβαίνουν στο Σύμπαν. Δύο είναι τα κύρια είδη των θερμοπυρηνικών αντιδράσεων που επικρατούν στην καρδιά των άστρων. Η μία ονομάζεται αλυσίδα πρωτονίου-πρωτονίου και η άλληκύκλος του άνθρακα. Και στα δύο αυτά είδη των αντιδράσεων τέσσερεις πυρήνες υδρογόνου συγχωνεύονται σ’ έναν πυρήνα ηλίου (He-4) εκπέμποντας συγχρόνως και ενέργεια. Στη διάρκεια της διαδικασίας αυτής 1.000 γραμμάρια υδρογόνου συγχωνεύονται δημιουργώντας 993 γραμμάρια ηλίου, πράγμα που σημαίνει ότι στη διαδικασία αυτή «χάνονται» 7 συνολικά γραμμάρια ύλης. Στην πραγματικότητα, φυσικά, η μικρή αυτή ποσότητα ύλης δεν «χάθηκε», αλλά μετατράπηκε σε ενέργεια. Αυτό που μας λέει δηλαδή ο Αϊνστάιν είναι ότι έστω και μια πολύ μικρή ποσότητα ύλης απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας αφού πολλαπλασιάζεται με έναν τεράστιο αριθμό (το τετράγωνο της ταχύτητας του φωτός). Υπάρχει δηλαδή ισοδυναμία μάζας και ενέργειας και η εξίσωση του Αϊνστάιν Ε=mc2 προσδιορίζει επακριβώς πόση ενέργεια απελευθερώνεται όταν «χάνεται» μία ποσότητα μάζας.

Το πιο σημαντικό στοιχείο στη ζωή και την εξέλιξη ενός άστρου καθορίζεται από την ποσότητα της μάζας που περιλαμβάνει. Ακόμη και η εμφάνιση των άστρων στον ουρανό εξαρτάται από την ποσότητα της ύλης που περιλαμβάνουν τη στιγμή που γεννιούνται. Μερικά άστρα γεννιούνται με λιγοστό υδρογόνο, λάμπουν αμυδρά με αδύνατο φως, έχουν κοκκινωπή φαιά απόχρωση και επιφανειακή θερμοκρασία 3.000 oC. Άλλα άστρα, όπως ο Ήλιός μας, έχουν περισσότερα υλικά, είναι θερμότερα και λάμπουν στους 6.000 oC μ’ έντονο κιτρινωπό φως, ενώ κάποια άλλα πάλι, έχουν πολλαπλάσια υλικά από τον Ήλιο, είναι κυανόλευκα, με θερμοκρασία 20.000 oC και λάμπουν με την ένταση ενός εκατομμυρίου ήλιων.

Ένα άστρο ενηλικιώνεται όταν η πίεση της βαρύτητας των εξωτερικών του στρωμάτων εξισορροπείται από την πίεση της ακτινοβολίας και της ενέργειας, η οποία παράγεται στον πυρήνα του από τις θερμοπυρηνικές αντιδράσεις που μετατρέπουν το υδρογόνο σε ήλιο. Έτσι το άστρο αυτό παραμένει σε ισορροπία όσο καιρό η «καύση» του υδρογόνου είναι η μοναδική θερμοπυρηνική αντίδραση που εκτελείται στον πυρήνα του. Η περίοδος αυτή της ωριμότητας ενός άστρου, διαρκεί το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, και ονομάζεται από τους αστρονόμους Κύρια Ακολουθία. Όταν ένα νέο άστρο σταθεροποιηθεί και μπει στο «δρόμο» του, η μάζα του είναι αυτή που θα του καθορίσει πόσα χρόνια θα ζήσει σταθερά, πόσα χρόνια δηλαδή θα παραμείνει στην Κύρια Ακολουθία. Τα μικρά κοκκινωπά άστρα, που είναι και τα πιο πολυάριθμα, έχουν αυτό το χρώμα γιατί είναι σχετικά τα πιο κρύα άστρα. Γι’ αυτό ονομάζονται κόκκινοι νάνοι, με διάμετρο μόλις το ένα τέταρτο της διαμέτρου του Ηλίου μας. Θα μπορούσαν δηλαδή να χωρέσουν άνετα στο διάστημα που χωρίζει τη Γη με τη Σελήνη. Τα άστρα αυτά έχουν μόλις το ένα δεκάκις χιλιοστό της λαμπρότητας του Ηλίου και είναι τόσο αμυδρά, ώστε κανένα τους δεν φαίνεται από τη Γη χωρίς τη βοήθεια τηλεσκοπίου.

Παρ’ όλη όμως την αμυδρότητα και την απλότητά του, ένα μικρό κόκκινο άστρο θα επιζήσει περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο είδος άστρου. Επειδή είναι μικρό οι θερμοπυρηνικές του αντιδράσεις εκτελούνται αργά και γι’ αυτό λάμπει αμυδρά. Θα χρειαστεί να παρέλθει πάρα πολύς καιρός, προκειμένου να εξαντλήσει το καύσιμο υδρογόνο του. Τα μικρά κόκκινα άστρα μπορούν να λάμπουν για δεκάδες δισεκατομμύρια χρόνια, χωρίς καμία εμφανή αλλαγή. Αντίθετα οι τεράστιοι γαλάζιοι γίγαντες είναι άστρα πλούσια σε υλικά και γι’ αυτό ιδιαίτερα σπάταλα. Οι θερμοπυρηνικές τους αντιδράσεις εκτελούνται με ταχύτατο ρυθμό, με αποτέλεσμα να ακτινοβολούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας μέσα σε λίγο χρόνο. Γι’ αυτό άλλωστε και η ζωή τους δεν πρόκειται να διαρκέσει πολύ.

Ένα άστρο που διαθέτει υλικά 25 ηλιακών μαζών, για παράδειγμα, τα σπαταλάει γρήγορα λάμποντας 80.000 φορές πιο έντονα απ’ ό,τι ο Ήλιος με θερμοκρασία 35.000 oC. Γι’ αυτό η ζωή ενός τέτοιου άστρου στην Κύρια Ακολουθία δεν διαρκεί περισσότερο από 3 εκατομμύρια χρόνια. Στην άλλη άκρη, ένα άστρο με το 1/2 της μάζας του Ηλίου είναι πολύ πιο συντηρητικό και δαπανά το «καύσιμο» υδρογόνο που διαθέτει με μεγάλη «τσιγκουνιά», με αποτέλεσμα να λάμπει 40 φορές λιγότερο έντονα απ’ ό,τι ο Ήλιος έχοντας επιφανειακή θερμοκρασία 4.000 oC. Ένα τέτοιο άστρο θα ζήσει σταθερά, στην Κύρια Ακολουθία, επί 200 δισεκατομμύρια χρόνια.

Η μετατροπή όμως του υδρογόνου σε ήλιο δεν είναι η μοναδική θερμοπυρηνική αντίδραση που μπορεί να συμβεί. Κι εδώ πάλι η ποσότητα της ύλης που περιλαμβάνει ένα άστρο είναι ο βασικός συντελεστής για την έναρξη μιας νέας αλυσίδας θερμοπυρηνικών αντιδράσεων. Η ευτυχισμένη δηλαδή περίοδος της ωριμότητας ενός άστρου δεν θα διαρκέσει για πάντα. Γιατί όταν σ’ ένα άστρο η περιεκτικότητα του πυρήνα σε υδρογόνο πέσει κάτω από το 1%, η κεντρική «καύση» παύει σχεδόν ολοκληρωτικά. Μ’ αυτόν τον τρόπο η υδροστατική ισορροπία που επικρατούσε ανατρέπεται. Το βάρος των εξωτερικών στρωμάτων του άστρου συμπιέζει το κέντρο, με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του πυρήνα. Η βαρύτητα των εξωτερικών στρωμάτων υπερνικάει την πίεση της εσωτερικής ακτινοβολίας κι έτσι ο αστρικός του πυρήνας θερμαίνεται περισσότερο απ’ ό,τι προηγουμένως. Έτσι, τα εξωτερικά στρώματα υδρογόνου, γύρω από τον πυρήνα, υπερθερμαίνονται αυξάνοντας το ρυθμό των εκεί θερμοπυρηνικών αντιδράσεων. Η αυξανόμενη όμως θερμοκρασία του πυρήνα θερμαίνει σιγά-σιγά όλο και πιο πολύ το «κέλυφος» υδρογόνου που το περιβάλλει. Σε μικρό, σχετικά, χρονικό διάστημα η θερμοκρασία στο «κέλυφος» αυτό αγγίζει τους 4 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου πυροδοτώντας τις θερμοπυρηνικές αντιδράσεις του υδρογόνου που υπάρχει εκεί. Η καινούργια αυτή εκροή ενέργειας ωθεί τα εξωτερικά στρώματα του άστρου προς τα πάνω μετατρέποντάς το σιγά-σιγά σε κόκκινο γίγαντα. Αυτή τη φάση, με την ίδια διαδικασία, θα την περάσουν όλα τ’ άστρα, οποιαδήποτε κι αν είναι η μάζα τους. Γιατί το στάδιο του κόκκινου γίγαντα είναι η αρχή του τέλους για κάθε άστρο.

Όταν ένα άστρο αρχίσει να μετατρέπεται σε κόκκινο γίγαντα ο πυρήνας του είναι ανενεργός και αποτελείται κυρίως από ήλιο. Σ’ αυτό το σημείο οι θερμοπυρηνικές αντιδράσεις του υδρογόνου έχουν περιοριστεί μόνο στο κέλυφος των στρωμάτων, που περιβάλλουν τον πυρήνα αυτόν. Όσο μεγαλύτερη όμως είναι η μάζα ενός κόκκινου γίγαντα τόσο μεγαλύτερη είναι και η θερμοκρασία που δημιουργείται στον πυρήνα του. Στους κόκκινους γίγαντες, που έχουν μάζα μεγαλύτερη από το 1/2 του Ηλίου η θερμοκρασία του πυρήνα αυξάνει ραγδαία. Έτσι, όταν η κεντρική αυτή θερμοκρασία φτάσει τους 100 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, τα άτομα του ηλίου «πιάνουν φωτιά». Αρχίζουν δηλαδή οι θερμοπυρηνικές αντιδράσεις που μετατρέπουν το ήλιο σε βηρύλλιο και αμέσως μετά σε άνθρακα.

Σε άστρα με ακόμη μεγαλύτερη μάζα και με την ίδια διαδικασία της σύντηξης οι θερμοπυρηνικές αντιδράσεις στο κέντρο τους συνεχίζονται, με αποτέλεσμα την επανάληψη του ίδιου κύκλου: καύσης, συστολής του πυρήνα λόγω βαρύτητας, αύξησης της θερμοκρασίας, σύντηξης των υλικών του πυρήνα και πάλι από την αρχή. Μ’ αυτόν τον τρόπο το υδρογόνο μετατρέπεται σε ήλιο, το ήλιο σε βηρύλλιο και άνθρακα κ.ο.κ. σε οξυγόνο, νέον, μαγνήσιο, πυρίτιο, φωσφόρο, αργό, ασβέστιο και μέχρι το 26ο χημικό στοιχείο το σίδηρο. Στη συνεχή τους δηλαδή πάλη ενάντια στη βαρύτητα, τ’ άστρα «καίνε» διαδοχικά τη «στάχτη» τους, τα προϊόντα δηλαδή της καύσης, των προηγούμενων θερμοπυρηνικών αντιδράσεων. Πρόκειται όμως για μία πάλη που αργά ή γρήγορα θα χάσουν. Γιατί όλα τ’ άστρα κάποια μέρα θα πεθάνουν. Θα πεθάνουν επειδή ακριβώς λάμπουν.

Η αρχή του τέλους


Ο θάνατος των άστρων με πολλαπλάσια ποσότητα υλικών απ’ ό,τι ο Ήλιος, είναι πολύ πιο θεαματικός. Η έκρηξη αυτή ονομάζεται σουπερνόβα και έχει ως αποτέλεσμα την κυριολεκτική διάλυση του άστρου που την προκάλεσε.


Το στάδιο του κόκκινου γίγαντα για κάθε άστρο που υπάρχει στο Σύμπαν, αποτελεί το προτελευταίο κεφάλαιο της ζωής του. Σ’ αυτό το στάδιο ένα άστρο βρίσκεται στον προθάλαμο του θανάτου του. Ενός θανάτου που θ’ αφήσει πίσω του ένα μόνο από τρία πιθανά λείψανα, ανάλογα με τη μάζα που έχει κάθε άστρο. Άστρα με υλικά λιγότερα από 4 ηλιακές μάζες θα μετατραπούν σε άσπρους νάνους. Άστρα με 4 έως 25 ηλιακές μάζες θα γίνουν πάλσαρ ή άστρα νετρονίων, ενώ άστρα με ακόμη μεγαλύτερες μάζες θα καταλήξουν να γίνουν μαύρες τρύπες.

Όταν ένα άστρο της πρώτης κατηγορίας (με λιγότερα υλικά από 4 ηλιακές μάζες), γίνει κόκκινος γίγαντας, μπαίνει σε μία περίοδο αστάθειας. Η βαρυτική του δύναμη δεν είναι ικανή να συγκρατήσει τα εξωτερικά του στρώματα, τα οποία αποχωρίζονται σιγά-σιγά και διαφεύγουν στο διάστημα. Τα αέρια αυτά στρώματα αποχωρώντας σχηματίζουν ένα διαστελλόμενο κέλυφος, το οποίο στα τηλεσκόπιά μας φαίνεται σαν ένας δακτύλιος αερίων. Οι αστρονόμοι των περασμένων αιώνων, με τα μικρά τους τηλεσκόπια ονόμασαν τα αντικείμενα αυτά πλανητικά νεφελώματα επειδή νόμιζαν πως έμοιαζαν με πλανήτες. Τα διαστελλόμενα αέρια των πλανητικών νεφελωμάτων περιλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της αρχικής μάζας ενός άστρου και καθώς αποχωρίζονται απ’ αυτό, αφήνουν πίσω τους, αποκαλύπτοντάς τον συγχρόνως, το γυμνό υπερθερμασμένο πυρήνα του. Ο πυρήνας αυτός αποτελείται από άνθρακα και οξυγόνο, δηλαδή τα κατάλοιπα, η «στάχτη», των θερμοπυρηνικών αντιδράσεων του ηλίου. Αντικρίζουμε δηλαδή το λείψανο του αρχικού άστρου, που έχει φτάσει πια στο τέλος του.

Παρότι ο υπερθερμαζόμενος πυρήνας του έχει πάψει να παράγει ενέργεια (μιας και οι θερμοπυρηνικές αντιδράσεις στο κέντρο του έχουν σταματήσει εντελώς), εκπέμπει τεράστιες ποσότητες υπεριώδους ακτινοβολίας, ενώ η επιφανειακή του θερμοκρασία φτάνει τους 100.000 oC. Η μεγάλη όμως αυτή θερμότητα οφείλεται στην τρομαχτική συμπίεση των υλικών του, που έχουν περιοριστεί σε μία σφαίρα ίση με το μέγεθος του πλανήτη μας. Το αρχικό μας, δηλαδή, άστρο έχει μετατραπεί σ’ έναν άσπρο νάνο, που ακτινοβολεί ένα έντονο γαλαζόλευκο φως από μία επιφάνεια 16.000 φορές μικρότερη από την αρχική του. Τα διαστελλόμενα αέρια του κελύφους, που περιβάλλει πλέον τον νεοαποκαλυφθέντα άσπρο νάνο ερεθίζονται από την υπεριώδη ακτινοβολία του και λάμπουν. Χίλια μόνο πλανητικά νεφελώματα έχουν μέχρι σήμερα ανακαλυφτεί γιατί η διάρκεια της ζωής τους είναι σχετικά μικρή. Μέσα σε 50.000 χρόνια τα αέρια αυτά διασκορπίζονται στο διάστημα, παύουν να ερεθίζονται από τον κεντρικό τους άσπρο νάνο και δεν είναι ορατά πια από τα τηλεσκόπιά μας. Έτσι στα τελευταία 60 χρόνια, με τη βοήθεια της Κβαντομηχανικής και της Θεωρίας της Σχετικότητας, έχει δημιουργηθεί ένα ικανό θεωρητικό υπόβαθρο ή μοντέλο, που επεξηγεί την εξέλιξη αυτών των άστρων. Σ’ αυτήν μάλιστα τη μελέτη σημαντικότατη ήταν η προσφορά του Ινδοαμερικανού αστροφυσικού Σουμπραμανιάν Τσαντρασεκάρ (Νόμπελ Φυσικής 1983), ο οποίος υπολόγισε ότι το μέγιστο όριο της μάζας ενός άσπρου νάνου δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 1,4 ηλιακές μάζες. Προς τιμήν του το όριο αυτό ονομάζεται Όριο Τσαντρασεκάρ. Όσο μάλιστα πιο μεγάλη είναι η μάζα του τόσο πιο μικρή είναι και η διάμετρος του άσπρου νάνου. Το μικρό όμως μέγεθος, σε συνδυασμό με τη μεγάλη σχετικά μάζα, έχει ως αποτέλεσμα η βαρύτητα που επικρατεί στην επιφάνειά του να είναι 200.000 φορές μεγαλύτερη της γήινης.

Ο θάνατος των άστρων με μεγαλύτερη ποσότητα υλικών απ’ ό,τι ο Ήλιος, είναι πολύ πιο θεαματικός. Άστρα με 5 ηλιακές μάζες και πάνω καταναλώνουν το καύσιμο υδρογόνο τους φτάνοντας στο στάδιο του κόκκινου γίγαντα μέσα σε μερικές δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Το βάρος των τεράστιων ποσοτήτων των εξωτερικών του στρωμάτων είναι τόσο μεγάλο, ώστε ένας γαλάζιος γίγαντας χρειάζεται να παράγει στο εσωτερικό του τεράστιες ποσότητες ενέργειας προκειμένου να αντισταθμίζει την πίεση της βαρύτητας των υλικών του. Τέτοιου είδους άστρα αναγκάζονται να εκραγούν με μια τεράστια έκρηξη, που είναι ένα από τα πιο βίαια φαινόμενα στο Σύμπαν. Η έκρηξη αυτή ονομάζεται σουπερνόβα και έχει ως αποτέλεσμα την κυριολεκτική διάλυση του άστρου που την προκάλεσε. Ένα τέτοιο άστρο μετατρέπει όλο το απόθεμα του υδρογόνου στον πυρήνα του σε ήλιο μέσα σε μερικά εκατομμύρια χρόνια, με αποτέλεσμα ν’ αρχίσει να «φουσκώνει» μετατρεπόμενο τελικά σε έναν κόκκινο υπεργίγαντα μέσα σε διάστημα τριών εκατομμυρίων χρόνων από τη γέννησή του. Τα άστρα αυτά εξογκώνονται σε πραγματικούς κόκκινους υπεργίγαντες με διάμετρο 500-1.000 φορές τη σημερινή διάμετρο του Ηλίου. Στο εσωτερικό ενός τέτοιου κόκκινου υπεργίγαντα, οι διεργασίες που συμβαίνουν είναι τέτοιες, ώστε όταν φτάσει η στιγμή ν’ αρχίσει η συστολή του, δεν μπορεί να μετατραπεί σε άσπρο νάνο με την απλή εκτόξευση των εξωτερικών του στρωμάτων, όπως στην περίπτωση των πλανητικών νεφελωμάτων. Επειδή το γιγάντιο αυτό άστρο εξακολουθεί να χρειάζεται ενέργεια για να στηρίξει την τεράστια μάζα του, αρχίζει μια νέα σειρά πυρηνικών αντιδράσεων στο κέντρο του. Οι «στάχτες », τα προϊόντα δηλαδή μιας αντίδρασης γίνονται το «καύσιμο» μιας άλλης. Πρώτα το υδρογόνο μετατρέπεται σε ήλιο, το ήλιο σε άνθρακα και οξυγόνο, ο άνθρακας σε νέον και μαγνήσιο και μ’ αυτόν τον τρόπο η κατάσταση αρχίζει να γίνεται δραματική. Οι διεργασίες του εσωτερικού του το κάνουν να πάλλεται ακανόνιστα, ενώ όλο και πιο νέες πυρηνικές αντιδράσεις δημιουργούν όλο και πιο βαρύτερα χημικά στοιχεία για να ικανοποιήσουν τις ενεργειακές ανάγκες εξισορρόπησης του άστρου. Το άστρο δηλαδή σ’ αυτήν τη φάση μοιάζει μ’ ένα κρεμμύδι, του οποίου ο πυρήνας περιβάλλεται από στρώματα διαφορετικών πυρηνικών καύσεων. Φυσικά η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα.

Σ’ ένα άστρο με υλικά 50 ηλιακών μαζών, για παράδειγμα, τα αποθέματα υδρογόνου στον πυρήνα του εξαντλούνται μέσα σε 3 εκατομμύρια χρόνια, ενώ το καύσιμο ήλιο σε μερικές χιλιάδες χρόνια. Ο πυρήνας του ηλίου συρρικνώνεται, η κεντρική θερμοκρασία αυξάνει στους 50 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου και το ήλιο αρχίζει να μεταστοιχειώνεται σε άνθρακα. Συγχρόνως όμως αυξάνει και ο όγκος του, μέχρις ότου μετατραπεί σε έναν τεράστιο κόκκινο υπεργίγαντα με διάμετρο αρκετές εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο του Ηλίου μας. Η βαρύτητα όμως των εξωτερικών του στρωμάτων δεν είναι ικανή να τα συγκρατήσει. Με τη μορφή σωματιδίων ενός ελαφρού «αστρικού ανέμου», παρόμοιου με το δικό μας «ηλιακό άνεμο», μεγάλες ποσότητες υλικών διαφεύγουν στο διάστημα με ταχύτητα 10 km/s.

Η διαρροή των υλικών αυτών συνεχίζεται με τον ίδιο ρυθμό επί χιλιάδες χρόνια αναγκάζοντας το άστρο να επιταχύνει την περιστροφή του. Η γρήγορη αυτή περιστροφή υποχρεώνει με τη σειρά της τα διαφεύγοντα αέρια να πάρουν μία δισκοειδή μορφή, ώσπου τελικά, λόγω της αυξανόμενης φυγόκεντρης δύναμης, σχηματίζεται ένας διαρκώς διαστελλόμενος δίσκος στη θέση του αρχικού κελύφους υλικών. Έτσι 5.000 χρόνια πριν από το τέλος ο «αστρικός άνεμος» των υλικών αυξάνει την ταχύτητά του στα 600 km/s. Τα υλικά της δεύτερης αυτής, και ταχύτερης, διαρροής προφταίνουν τα προηγούμενα αργοκίνητα υλικά και τα συμπιέζουν σχηματίζοντας ένα δακτύλιο αερίων, που συνεχώς διαστέλλεται. Χίλια περίπου χρόνια πριν από το τέλος η εσωτερική θερμοκρασία του άστρου φτάνει τους 800 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου και ο κεντρικός πυρήνας του άνθρακα, που είχε συσσωρευτεί, αρχίζει να μετατρέπεται σε νέον και νάτριο, οπότε τα πράγματα αρχίζουν να δυσκολεύ ουν όλο και πιο πολύ. Έτσι δύο χρόνια πριν από το τέλος, χωρίς καμία εξωτερική προειδοποίηση, όταν η θερμοκρασία στον πυρήνα του φτάνει το 1,5 δισεκατομμύριο βαθμούς Κελσίου, αρχίζει η «καύση» του νέον σε οξυγόνο και μαγνήσιο. Έξι μήνες πριν από το τέλος αρχίζει η καύση του οξυγόνου με τη μετατροπή του σε πυρίτιο και θείο. Η θερμοκρασία του πυρήνα αγγίζει τότε τους 2 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου.

Μερικές μόνο ημέρες πριν από το τέλος η κεντρική του θερμοκρασία φτάνει τους 4 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου και το πυρίτιο που έχει συγκεντρωθεί εκεί αρχίζει να μετατρέπεται σε σίδηρο κι έτσι μέσα σε μερικές ώρες η ποσότητα του σιδήρου στο κέντρο αρχίζει να μεγαλώνει. Όταν η σιδερένια καρδιά του υπεργίγαντα αρχίσει να συμπιέζεται από τη βαρύτητα των ανώτερων στρωμάτων του, η θερμοκρασία του αυξάνει ακόμη πιο πολύ. Σε λιγότερο από δύο ημέρες το άστρο αποκτά μία, κυριολεκτικά, σιδερένια καρδιά με μάζα μεγαλύτερη από αυτήν του Ηλίου μας, ενώ γύρω της συνεχίζονται σε στρώματα οι καύσεις του πυριτίου, του οξυγόνου, του νέον, του άνθρακα και του ηλίου, που έχουν συνολική μάζα έξι φορές αυτής του Ηλίου.

Το 85% της μάζας του άστρου παραμένει φυσικά στα εξωτερικά του στρώματα με τη μορφή υδρογόνου. Φτάνει όμως κάποια στιγμή όπου η κεντρική θερμοκρασία είναι αρκετά υψηλή για να αρχίσει η καύση του σιδήρου. Κάτι τέτοιο όμως «ανοίγει την πόρτα» σε πραγματικά απόκοσμες καταστροφικές διαδικασίες, αφού ο σίδηρος διαθέτει τον πιο σταθερό ατομικό πυρήνα, πράγμα που σημαίνει ότι όταν εμπλέκεται σε πυρηνικές αντιδράσεις διάσπασης ή σύντηξης όχι μόνο δεν παράγει ενέργεια, αλλά αντίθετα την απορροφάει. Για να μετατραπεί δηλαδή ο σίδηρος σε βαρύτερα ή ελαφρότερα χημικά στοιχεία χρειάζεται ενέργεια, που σημαίνει ότι η ενέργεια αυτή δεν είναι διαθέσιμη, ώστε να συγκρατήσει το τεράστιο βάρος των ανώτερων στρωμάτων του άστρου, με αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη συμπίεση του σιδερένιου αστρικού πυρήνα και την ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας του.

Ένα τέλος και μία αρχή


Τα υπόλοιπα υλικά του άστρου εκτοξεύονται στο Διάστημα εμπλουτίζοντας έτσι το Σύμπαν με όλα τα χημικά στοιχεία της φύσης. Έτσι, η έκρηξη μιας σουπερνόβα είναι ταυτόχρονα ένα τέλος και μια αρχή.


Όταν ο συγκεντρωμένος σίδηρος στην καρδιά ενός γιγάντιου άστρου φτάσει το Όριο Chandrasekhar η συμπίεση είναι τόσο μεγάλη, ώστε η θερμοκρασία στο σιδερένιο πυρήνα του άστρου ξεπερνάει τους 4 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου. Από εδώ και πέρα, στο επόμενο δευτερόλεπτο, τα πάντα γίνονται με αστραπιαία ταχύτητα. Ο πυρήνας του άστρου διασπάται σε δύο τμήματα. Το εσωτερικό τμήμα του πυρήνα καταρρέει ανεμπόδιστο προς το κέντρο με ταχύτητα που αγγίζει τα 80.000 km/s (πάνω από το 25% της ταχύτητας του φωτός). Η κατάρρευση αυτή συμπιέζει τα υλικά του τόσο πολύ, ώστε η διάμετρός του συρρικνώνεται από 6.000 σε 6 km μόνο. Φανταστείτε δηλαδή τη Γη ολόκληρη να συμπιεστεί ξαφνικά και σε χιλιοστά του δευτερολέπτου να πάρει το μέγεθος της Αθήνας.

Η κατάρρευση του κεντρικού αστρικού πυρήνα ενός γιγάντιου άστρου ωθεί την ύλη του να διασπαστεί σε θετικά φορτισμένα πρωτόνια, σε αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια και σε νετρόνια χωρίς καμία ηλεκτρική φόρτιση. Επειδή η πίεση είναι τεράστια, τα ηλεκτρόνια συγχωνεύονται με τα πρωτόνια δημιουργώντας νετρόνια και σε μια θερμοκρασία που φτάνει τους 50 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, δημιουργούνται 1058 νετρίνα (η μονάδα ακολουθούμενη από 58 μηδενικά), που προς στιγμή βρίσκονται φυλακισμένα στην υπέρπυκνη και υπέρθερμη κόλαση του αστρικού πυρήνα. Σε χιλιοστά του δευτερολέπτου η ύλη του πυρήνα αποτελείται από νετρόνια μόνο και τεράστιες ποσότητες νετρίνων, που λόγω της μεγάλης πυκνότητας της ύλης δεν μπορούν να δραπετεύσουν. Σε δέκα χιλιοστά του δευτερολέπτου η πυκνότητα της αστρικής καρδιάς φτάνει να είναι τέσσερεις φορές μεγαλύτερη από την πυκνότητα ενός ατομικού πυρήνα, ενώ η θερμοκρασία έχει φτάσει τους 100 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου.

Τη στιγμή εκείνη, δηλαδή 41 εκατοστά του δευτερολέπτου μετά την έναρξη της κατάρρευσης του πυρήνα, η πυκνότητα του κέντρου φτάνει το ένα δισεκατομμύριο τόνους ανά κυβικό εκατοστό. Τα φυλακισμένα νετρίνα μαζί με τα υπόλοιπα υλικά δεν αντέχουν άλλη συμπίεση και εξοστρακίζονται προς τα έξω. Όλη δηλαδή η κινητική ενέργεια που δημιουργείται από την κατάρρευση του εσωτερικού τμήματος του πυρήνα μετατρέπεται σ’ ένα τεράστιο «κρουστικό κύμα», το οποίο σαν μία κοσμική μπουλντόζα ξεκινάει προς τα εξωτερικά στρώματα του άστρου.

Ο αριθμός των νετρίνων που παράγεται σ’ ένα κανονικό άστρο, όπως ο Ήλιό μας, είναι πραγματικά τεράστιος. Όμως ο αριθμός αυτός ωχριά μπροστά στον αριθμό που παράγεται κατά τη διάρκεια της μετατροπής ενός υπεργιγάντιου άστρου σε σουπερνόβα. Στη διάρκεια μιας τέτοιας έκρηξης παράγονται δέκα δισεκατομμύρια τρισεκατομμύρια, τρισεκατομμύρια, τρισεκατομμύρια, τρισεκατομμυρίων νετρίνα (1058). Λόγω αυτού του αριθμού τα νετρίνα διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο στην καταστροφική εξέλιξη ενός άστρου, γιατί με την εκτίναξή τους μεταφέρουν μαζί τους τεράστια ποσά ενέργειας απ’ αυτό.

Επειδή, λοιπόν, τη στιγμή της έκρηξης η θερμοκρασία στον πυρήνα μπορεί να φτάσει τους 100 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, τα νετρίνα αυτά μεταφέρουν ενέργεια και αποσπούν έτσι το 99,99% της ενέργειας που εκλύεται από την κατάρρευση του άστρου. Έτσι, το ορατό φως που βλέπουμε από την έκρηξη αυτή δεν αποτελεί παρά το 0,01%, πράγμα που σημαίνει ότι στις 10.000 μονάδες ενέργειας που εκλύονται από μία έκρηξη σουπερνόβα, οι 9.999 μονάδες μεταφέρονται από τα νετρίνα και μία μόνο μονάδα από το ορατό φως που βλέπουμε. Παρ’ όλη δηλαδή τη φωτεινότητα που έχει μία σουπερνόβα, η ορατή της πλευρά δεν είναι παρά μία παρωνυχίδα στο πραγματικά «εκρηκτικό» γεγονός της εκπομπής των νετρίνων.

Τα νετρίνα αφήνουν πίσω τους συμπιεσμένα υλικά 1,5 περίπου ηλιακής μάζας αποτελούμενα από νετρόνια. Τα υλικά αυτά σχηματίζουν ένα άστρο νετρονίων εκλύοντας τεράστια ποσά ενέργειας που ισοδυναμούν με τη μετατροπή του 20% υλικών της μάζας του Ηλίου σε καθαρή ενέργεια. Η ενέργεια δηλαδή που ακτινοβολείται είναι ίση με την εκπομπή ενέργειας του Ηλίου μας για αρκετά τρισεκατομμύρια χρόνια. Η θερμοκρασία φτάνει τώρα τους 480 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου και τα φυλακισμένα νετρίνα κατορθώνουν επιτέλους να διαφύγουν μεταφέροντας μαζί τους το 99% της ενέργειας αυτής.

Η εκτίναξη του εσωτερικού πυρήνα τον υποχρεώνει να συγκρουστεί βίαια με τον καταρρέοντα ακόμη εξωτερικό πυρήνα δημιουργώντας έτσι ένα κρουστικό κύμα με περισσότερη ενέργεια απ’ αυτήν που εκλύει ένας ολόκληρος γαλαξίας σε δέκα περίπου χρόνια. Η δημιουργία του κρουστικού αυτού κύματος σηματοδοτεί τη γέννηση της σουπερνόβα. Κι έτσι, καθώς το κύμα αυτό μαζί με τα νετρίνα διαστέλλεται μέσα στον καταρρέοντα εξωτερικό αστρικό πυρήνα, επιτρέπει στα νετρίνα να διαφύγουν στο διάστημα. Με την ταχύτητα του φωτός τα νετρίνα αυτά διαδίδουν πλέον στο Σύμπαν τα πρώτα μηνύματα του αστρικού θανάτου.

Ένα δευτερόλεπτο μετά την αρχή της δραματικής αυτής κατάρρευσης, το κρουστικό κύμα, με ταχύτητα που φτάνει τα 30.000 km/s, εξορμάει προς τα εξωτερικά στρώματα του άστρου, το οποίο δεν έχει προφτάσει ακόμη να «συνειδητοποιήσει» το τι συμβαίνει στον πυρήνα του. Το κρουστικό αυτό κύμα παρασύρει στο διάβα του και συντρίβει τα αστροϋλικά που συναντάει. Η σύγκρουση αυτή παράγει αρκετές ποσότητες όλων των βαρέων χημικών στοιχείων όπως ασβέστιο, μόλυβδος και ουράνιο.

Στα 100 πρώτα δευτερόλεπτα μετά την εκκίνησή του, το κρουστικό κύμα διασχίζει όλους τους μανδύες του αστρικού πυρήνα και φτάνει στο όριο, που διαχωρίζει το κέλυφος του ηλίου με τα εξωτερικά στρώματα του υδρογόνου (που αποτελεί το 85% των υλικών του άστρου). Δύο χιλιάδες δευτερόλεπτα αργότερα η δημιουργηθείσα ανισορροπία σχηματίζει ακτινωτές συγκεντρώσεις αερίων του αστρικού πυρήνα πέντε φορές πυκνότερες από τα αέρια των εξωτερικών στρωμάτων που διαπερνούν. Στα 10.000 δευτερόλεπτα (2 ώρες και 47 λεπτά) τα διαστελλόμενα υλικά του πυρήνα παίρνουν τη μορφή ενός αχινού.

Στο μεταξύ το γοργά διαστελλόμενο «κρουστικό κύμα» συναντά στο δρόμο του ένα στρώμα οξυγόνου και το μετατρέπει αμέσως σε ραδιενεργό νικέλιο. Μία ποσότητα 140 τρισεκατομμυρίων τρισεκατομμύρια τόνοι νικελίου-56 (7% της μάζας του Ηλίου) εκτοξεύεται μαζί μ’ όλα τ’ άλλα υλικά στο Διάστημα, με ταχύτητα 17.000 km/s, θερμαίνοντας τα αέρια του εξωτερικού μανδύα στους 100.000 0C.

Το κρουστικό κύμα διασχίζει το άστρο μέσα σε μερικές ώρες και η τεράστια έκρηξη που επακολουθεί παράγει ενέργεια ίση με την ενέργεια που θα παρήγαγε ο Ήλιος σε δέκα τρισεκατομμύρια χρόνια, αν μπορούσε να ζήσει τόσο πολύ. Και όλη αυτή η ενέργεια εκλύεται σε μερικά μόνο δευτερόλεπτα. Τέτοιου είδους εκρήξεις μπορούν να συγκριθούν μόνο με τη «Μεγάλη Έκρηξη». Με την κυριολεκτική αυτή διάλυση του άστρου η πρώτη φωτεινή του αναλαμπή ανακοινώνεται στο Σύμπαν. Η αναλαμπή αυτή αποτελείται κυρίως από υπεριώδη ακτινοβολία, που είναι αόρατη στα ανθρώπινα μάτια. Μία ώρα, όμως, αργότερα τα εκτοξευόμενα υλικά έχουν χάσει αρκετή από την ταχύτητά τους και η ακτινοβολία που εκπέμπεται είναι ορατή.

Την ίδια στιγμή ολόκληρο το άστρο διασπάται κυριολεκτικά με μία κολοσσιαία έκρηξη και την εκπομπή τεράστιων ποσοτήτων υπεριώδους ακτινοβολίας και ακτίνων Χ, λάμποντας με τη συνολική ένταση 250 εκατομμυρίων ήλιων. Παρ’ όλο που το νικέλιο δεν αποτελεί παρά μόνο το 1% της συνολικής ποσότητας των αερίων, που εκτοξεύει μια σουπερνόβα, εν τούτοις αποτελεί την κύρια πηγή ενέργειας η οποία εξακολουθεί επί μήνες να θερμαίνει τα διαστελλόμενα αέρια με θερμοκρασία 5.000 0C, καθώς το ραδιενεργό νικέλιο-56 μετατρέπεται σε κοβάλτιο-56 και αυτό με τη σειρά του σε σίδηρο-56.

Μετά από μία έκρηξη σουπερνόβα, και ενώ το μεγαλύτερο μέρος του άστρου καταστρέφεται εκτοξευόμενο στο Διάστημα, ο πυρήνας του παραμένει στη θέση του ανέπαφος μεν αλλά σε φοβερά ασταθή κατάσταση. Αν η μάζα του πυρήνα δεν ξεπερνάει τις 3, περίπου, ηλιακές μάζες τότε οποιαδήποτε περαιτέρω συμπίεσή του σταματάει. Αυτό που απομένει όταν η κατάρρευση και ο εξοστρακισμός σταματήσουν, είναι ένας γιγάντιος ατομικός πυρήνας νετρονίων με διάμετρο 20 km περίπου, οποίος περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του εκατοντάδες φορές κάθε δευτερό λεπτο. Είναι ένα άστρο νετρονίων, γνωστότερο με την ονομασία πάλσαρ, το οποίο εξ αιτίας της ταχύτητας περιστροφής του εκπέμπει περιοδικά ραδιοκύματα, που δημιουργούνται από επιταχυνόμενα ηλεκτρόνια στο στροβιλιζόμενο μαγνητικό του πεδίο.

Όλα τα υπόλοιπα υλικά του άστρου εκτοξεύονται στο Διάστημα εμπλουτίζοντας έτσι το Σύμπαν με όλα τα χημικά στοιχεία της φύσης. Έτσι, η έκρηξη μιας σουπερνόβα είναι ταυτόχρονα ένα τέλος και μια αρχή. Το εκρηκτικό τέλος της ζωής ενός άστρου απελευθερώνει όλα τα χημικά στοιχεία, που είχαν δημιουργηθεί στην καρδιά του κατά τη διάρκεια της σύντομης σχετικά ζωής του, καθώς και πολλά άλλα που γεννήθηκαν τη στιγμή της έκρηξης. Τα νέα αυτά χημικά στοιχεία δημιουργούν παράξενους νεφελώδεις σχηματισμούς, που επί αιώνες διαστέλλονται στο διάστημα με τρομαχτικές ταχύτητες. Τα νεφελώματα αυτά υπερθερμαίνονται από τις τεράστιες ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας, που εκπέμπουν οι παλλόμενες ραδιοπηγές οι οποίες έχουν απομείνει στο κέντρο τους, φωτίζοντας έτσι τα λείψανα αυτά των άστρων με τις αραχνιασμένες μορφές.

Η «σούπα» αυτή των χημικών στοιχείων εμπλουτίζει τα διάσπαρτα νεφελώματα αερίων και διαστημικής σκόνης από τα οποία θα γεννηθούν τα άστρα και οι πλανήτες των επόμενων γενεών. Γι’ αυτό χωρίς τις εκρήξεις των σουπερνόβα δεν θα υπήρχαν πλανήτες ούτε και δορυφόροι. Χωρίς τις σουπερνόβα δεν θα υπήρχε η Γη, δεν θα υπήρχαν βράχια και βότσαλα, δεν θα υπήρχαν λίμνες και θάλασσες. Χωρίς τις εκρήξεις των σουπερνόβα, δεν θα υπήρχαν φυτά και ζώα, δεν θα υπήρχε ο άνθρωπος. Γιατί ολόκληρη η ύλη στο σώμα μας, τα χημικά στοιχεία απ’ το οποίο αποτελείται δημιουργήθηκαν στην «κόλαση» τέτοιων αστρικών θανάτων. Είμαστε δηλαδή αστράν θρωποι, που δημιουργηθήκαμε από χημικά στοιχεία φτιαγμένα στις θανατηφόρες εκρήξεις υπεργιγάντιων άστρων. Είμαστε όλοι μας αστρόσκονη και κάποια μέρα θα ξαναγυρίσουμε στα άστρα.

Οι φάροι του Διαστήματος


Ποιος είναι άραγε ο μηχανισμός εκείνος που επιτρέπει στα πάλσαρ να εκπέμπουν τις ραδιοακτινοβολίες τους με ρυθμό μέχρι και εκατοντάδες φορές κάθε δευτερόλεπτο και με τόση απόλυτη σταθερότητα;


Είναι άστρα, αλλά περιστρέφονται σαν σβούρες εκατοντάδες φορές κάθε δευτερόλεπτο. Σε κάθε περιστροφή τους εκπέμπουν από τους μαγνητικούς πόλους τους τεράστιες ποσότητες ακτινοβολιών σαν απόκοσμοι φάροι του Διαστήματος. Ένα τέτοιο άστρο είναι πραγματικά κάτι το αδιανόητο. Υλικά από ένα τέτοιο άστρο με μέγεθος όσο είναι το κεφάλι μιας καρφίτσας, θα «ζύγιζαν» ένα εκατομμύριο τόνους, δέκα δηλαδή φορές περισσότερο από ένα σύγχρονο αεροπλανοφόρο! Επί πλέον, αν ρίχναμε έναν απλό σπόρο σταριού πάνω σ’ ένα τέτοιο άστρο θα δημιουργούσε τόση ενέργεια όση και η ατομική βόμβα που έπεσε στη Χιροσίμα.

Η πυκνότητα των υλικών του δημιουργεί επίσης πραγματικά αδιανόητες βαρυτικές δυνάμεις. Ένα μωρό 5 κιλών, για παράδειγμα, στην επιφάνεια ενός τέτοιου άστρου θα «ζύγιζε» 50 εκατομμύρια τόνους! Άλλωστε το ίδιο το άστρο «ζυγίζει» 2.400 τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων τόνους, 400.000 δηλαδή φορές περισσότερο από τη Γη μας παρ’ όλο που η διάμετρός του είναι 1.300 περίπου φορές μικρότερη. Αν μάλιστα η Γη μας είχε συμπιεστεί σε μια σφαίρα με την πυκνότητα που έχει ένα τέτοιο άστρο θα χωρούσε άνετα στο εσωτερικό του κλειστού Σταδίου «Ειρήνης και Φιλίας» στο Φάληρο. Κι όμως αυτού του είδους τα άστρα υπάρχουν αν και ανακαλύφτηκαν προσφάτως, μόλις πριν από μερικές δεκαετίες.

Πριν από 50 περίπου χρόνια παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στον αστερισμό των Ιστίων, μια αχνή νε φελώδης περιοχή αερίων και σκόνης. Το νεφέλωμα αυτό διερευνήθηκε επισταμένα το 1950-1955 από τον Αυστραλό αστρονόμο Κόλιν Γκαμ, από τον οποίο έλαβε και την ονομασία του. Το νεφέλωμα Γκαμ απέχει μόλις 1.500 έτη φωτός από μας, ενώ η έκρηξη του άστρου από την οποία σχηματίστηκε είχε τη λαμπρότητα της Πανσελήνου. Κανείς όμως δεν κατέγραψε τη λαμπερή αυτή σουπερνόβα, γιατί η έκρηξη του άστρου συνέβη πριν από 30.000 χρόνια κατά τη διάρκεια της Παλαιολιθικής Εποχής. Αντίθετα όμως μια άλλη παρόμοια έκρηξη καταγράφηκε, με αρκετές μάλιστα λεπτομέρειες, στις 4/7 του 1054 μ.Χ.

Τότε ο Κινέζος αστρονόμος Γιανγκ Γουέι-Τε, παρατήρησε ένα νέο λαμπερό σημάδι στον ουρανό που φαινόταν ακόμη και την ημέρα για τρεις ολόκληρες εβδομάδες. Σιγά-σιγά όμως άρχισε να ξεθωριάζει μέχρις ότου, 21 μήνες μετά την εμφάνισή του, ο λαμπρός αυτός «επισκέπτης» είχε πια χαθεί από τον ουρανό. Ο «επισκέπτης» αυτός του 1054 μ.Χ., δεν ήταν τίποτα παραπάνω από την επιθανάτια έκρηξη ενός τεράστιου γέρικου άστρου, που στα τελευταία στάδια της ζωής του μετατράπηκε σε σουπερνόβα. Το άστρο αυτό βρισκόταν σε απόσταση 6.300 ετών φωτός και τη στιγμή της μεγαλύτερής του έντασης έλαμπε με την ισχύ 500 εκατομμυρίων ήλιων. Κατά συνέπεια ο Γιανγκ Γουέι-Τε παρακολούθησε ένα γεγονός που είχε ξανασυμβεί πριν από 6.300 χρόνια, γύρω στο 5200 π.Χ., την εποχή που οι Σουμέριοι εγκαταστάθηκαν στη Μεσοποταμία. Στο σημείο εκείνης της έκρηξης τα σύγχρονα τηλεσκόπιά μας έχουν αποκαλύψει ένα φωτεινό νεφέλωμα, που μοιάζει με κάβουρα και γι’ αυτό ονομάστηκε Νεφέλωμα Καρκίνος. Το νεφέλωμα αυτό, στον αστερισμό του Ταύρου, είναι τα υπολείμματα ενός κατεστραμμένου άστρου που παρ’ όλα αυτά λάμπει ακόμη και σήμερα με τη φωτεινότητα 30.000 ήλιων.

Τον Αύγουστο του 1967 Άγγλοι ραδιοαστρονόμοι, ο καθηγητής Α. Χιούις (Νόμπελ Φυσικής 1974) και η ερευνήτρια Τ. Μπελ, παρατήρησαν στον ουρανό, στο μέσο σχεδόν της απόστασης ανάμεσα στα άστρα Βέγα στον αστερισμό της Λύρας και Αλτάιρ στον αστερισμό του Αετού, μερικούς παράξενους ραδιοπαλμούς. Οι παλμοί αυτοί ήσαν τόσο απόλυτα σταθεροί, ώστε στην αρχή πίστεψαν ότι ήσαν τα σήματα κάποιου τεχνολογικά προηγμένου διαστημικού πολιτισμού. Αργότερα όμως ανακαλύφτηκαν παρόμοια σήματα και σε άλλα σημεία τ’ ουρανού. Οι πηγές αυτές ονομάστηκαν παλλόμενες ραδιοπηγές και έγιναν γνωστές με τη διεθνή συγκεκομμένη ονομασία τους Πάλσαρ.

Τον Οκτώβριο του 1968 Αμερικανοί ραδιοαστρονόμοι παρατηρώντας το Νεφέλωμα Καρκίνος ανακάλυψαν ένα πάλσαρ που είχε τη μικρότερη μέχρι τότε παλμική περίοδο, η οποία έφτανε το 0,033099 του δευτερολέπτου. Το ίδιο πάλσαρ δεν ξέφυγε τελικά ούτε και από τις φωτογραφικές μας μηχανές. Μ’ ένα ειδικό σύστημα μπορέσαμε να φωτογραφήσουμε την πηγή των ραδιοπαλμών, που απεδείχθη ότι ήταν ένα μικροσκοπικό άστρο 12 χιλιομέτρων, στο κέντρο σχεδόν του νεφελώματος, με την καταπληκτική ιδιότητα να αναβοσβήνει 30 φορές κάθε δευτερόλεπτο.

Κι όμως, η ύπαρξη των παράξενων αυτών άστρων είχε προβλεφτεί θεωρητικά από τη δεκαετία ακόμη του 1930. Σύμφωνα με τις θεωρίες της εποχής εκείνης, η απότομη και υπερβολικά ταχεία βαρυτική κατάρρευση των υλικών της καρδιάς ενός γιγάντιου άστρου, πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την τρομαχτική συμπίεση του αστρικού κέντρου στην πυκνότητα ενός ατομικού πυρήνα. Συγχρόνως η έκρηξη και αποβολή των εξωτερικών στρωμάτων του άστρου πρέπει να θεωρείται ένα παράλληλο και αναπόφευκτο φαινόμενο της όλης διαδικασίας της κατάρρευσης του αστρικού πυρήνα.

Μια τέτοια έκρηξη συμπιέζει τον πυρήνα του άστρου σε τέτοιο βαθμό, ώστε η ύλη από την οποία αποτελείται, να είναι πυκνά «πακεταρισμένη» και το άστρο αυτό να μοιάζει μ’ έναν τεράστιο ατομικό πυρήνα. Και πράγματι, όταν στο τέλος της ζωής του τα υλικά που έχουν απομείνει σ’ ένα άστρο υπερβαίνουν το Όριο Τσαντρασεκάρ, είναι δηλαδή πάνω από 1,4 αλλά κάτω από περίπου 3 ηλιακές μάζες, τότε το άστρο αυτό δεν πεθαίνει ως άσπρος νάνος, αλλά αντιθέτως η συμπίεση των υλικών του συνεχίζεται πέρα από την πυκνότητα των άσπρων νάνων.

Υπό την τεράστια αυτή συμπίεση τα αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια των χημικών στοιχείων του άστρου συγχωνεύονται με τα θετικά φορτισμένα πρωτόνια του πυρήνα με αποτέλεσμα τη δημιουργία νετρονίων και νετρίνων. Και ενώ τα νετρίνα δραπετεύουν άμεσα από το άστρο, μεταφέροντας μάλιστα το 99,99% από την ενέργειά του, τα νεοσχηματισμένα νετρόνια παραμένουν εκεί και ενώνονται με τα ήδη υπάρχοντα των ατομικών πυρήνων. Όλα αυτά τα νετρόνια όμως είναι τόσο σφιχτά συμπιεσμένα, ώστε εφάπτονται σχεδόν το ένα με το άλλο. Αποτέλεσμα αυτής της συμπίεσης είναι η δημιουργία μιας σφαίρας μερικών χιλιομέτρων με την πιο λεία, στερεή επιφάνεια που έχει γνωρίσει ποτέ το Σύμπαν. Βρισκόμαστε δηλαδή αντιμέτωποι μ’ ένα άστρο νετρονίων.

Οι θεωρητικές εκτιμήσεις για την ύπαρξη των άστρων αυτών διατυπώθηκαν, ανεξάρτητα ή και σε συνεργασία, από αρκετούς περίφημους αστρονόμους και αστροφυσικούς σ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930. Έτσι όταν το 1968 ανακοινώθηκε η ανακάλυψη του πάλσαρ στο Νεφέλωμα Καρκίνος, διάφορες αστροφυσικές ομάδες ερευνητών εντατικοποίησαν τις μελέτες τους και σύντομα εντοπίστηκαν αρκετές εκατοντάδες παρόμοιων τέτοιων αντικειμένων.

Ένας από τους στόχους των ερευνητών για την καλύτερη κατανόηση των πάλσαρ ήταν και η επεξήγηση του φαινομένου και της όλης διαδικασίας, που τα επέτρεπε να συναγωνίζονται σε απόλυτη ακρίβεια τα καλύτερα ρολόγια που κατασκεύασε ο άνθρωπος. Ποιος ήταν άραγε ο μηχανισμός εκείνος που επέτρεπε στα πάλσαρ να εκπέμπουν τις ραδιοακτινοβολίες τους με ρυθμό μέχρι και 30 φορές κάθε δευτερόλεπτο και με τόση απόλυτη σταθερότητα;

Τη λύση έδωσε ο αστρονόμος του Πανεπιστημίου Κορνέλ, Τόμας Γκολντ, ο οποίος ταύτισε τα πάλσαρ με τα άστρα νετρονίων των θεωριών που είχαν διατυπώσει οι Οπενχάιμερ και Λαντάου στη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα με την άποψη του Γκολντ η συμπίεση των υλικών του άστρου το υποχρεώνει σε συνεχή και όλο και πιο πολύ σμίκρυνση. Αλλά όσο μικραίνει το άστρο, τόσο μεγαλώνει ο ρυθμός της περιστροφής του σύμφωνα με το νόμο της διατήρησης της στροφορμής. Συμβαίνει δηλαδή ακριβώς το ίδιο με αυτό που κάνει μια μπαλαρίνα, η οποία όταν μαζεύει τα απλωμένα χέρια της πλησιέστερα στο σώμα της, περιστρέφεται όλο και πιο γρήγορα.

Η συμπίεση όμως ενός άστρου κατά 70.000 φορές, στο μέγεθος ενός άστρου νετρονίων, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του μαγνητικού του πεδίου κατά 5 δισεκατομμύρια φορές. Έτσι τα ηλεκτρόνια που ξεφεύγουν από την επιφάνεια του άστρου λόγω της ταχύτατης περιστροφής του, φυλακίζονται από το ισχυρότατο αυτό μαγνητικό πεδίο.

Καθώς όμως το άστρο περιστρέφεται όλο και πιο γρήγορα, μεγάλες ποσότητες από τα αιχμαλωτισμένα ηλεκτρόνια κατορθώνουν να διαφύγουν δραπετεύοντας από τους μαγνητικούς πόλους του άστρου. Επειδή συνήθως οι μαγνητικοί πόλοι δεν συμπίπτουν με τους πόλους της περιστροφής ενός άστρου, η διασπορά των ηλεκτρονίων στο Διάστημα εντοπίζεται μόνο με κάθε εμφάνιση των δύο μαγνητικών του πόλων. Τα ηλεκτρόνια που διαφεύγουν, λόγω της ύπαρξης του μαγνητικού πεδίου, χάνουν ενέργεια με τη μορφή μικροκυμάτων και επειδή τα μικροκύματα δεν επηρεάζονται από μαγνητικά πεδία κατορθώνουν να διασκορπιστούν σαν πίδακες ακτινοβολίας στο Διάστημα.

Κάθε άστρο νετρονίων λοιπόν εκπέμπει μ’ αυτόν τον τρόπο πίδακες ραδιοκυμάτων από τους μαγνητικούς του πόλους. Αλλά ένα μόνο πάλσαρ στα εκατό βρίσκεται σε τέτοια θέση σε σχέση με τη Γη, ώστε η περιστροφή των μαγνητικών του πόλων να στέλνει στον πλανήτη μας παρατηρήσιμες ραδιοεκπομπές. Έτσι από τα 100.000 πάλσαρ, που υπολογίζεται ότι υπάρχουν στο Γαλαξία μας, δεν είναι δυνατόν να παρατηρήσουμε περισσότερες από μερικές, το πολύ, χιλιάδες, αν και μέχρι σήμερα έχουν ήδη ανακαλυφτεί εκατοντάδες τέτοιων αντικειμένων.

Ένα απ’ αυτά μάλιστα, ο PSR1937+214, ο οποίος ανακαλύφτηκε στις 12 Νοεμβρίου 1982, έχει μια καταπληκτική περιστροφική περίοδο, αφού περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του 642 φορές κάθε δευτερόλεπτο! Αν η διάμετρός του είναι 20 km περίπου, τότε η περίμετρος του ισημερινού του δεν υπερβαίνει τα 63 km περίπου, πράγμα που σημαίνει ότι ένα οποιοδήποτε σημείο στον ισημερινό του περιφέρεται με ταχύτητα 40.446 km/s ή με 13,5%, περίπου, της ταχύτητας του φωτός!

Ένα άστρο νετρονίων όμως έχει κι άλλες καταπληκτικές ιδιότητες. Αν για παράδειγμα μπορούσαμε να εισχωρήσουμε βαθιά στο κέντρο των φωτεινών αερίων, που αποτελούν το Νεφέλωμα Καρκίνος, θα βρισκόμασταν αντιμέτωποι με μια απίστευτη αστρική ραδιοπηγή, η οποία εκπέμπει τόση ενέργεια όση 10.000 άστρα σαν τον Ήλιό μας. Με διάμετρο μερικών μόνο χιλιομέτρων, το άστρο αυτό είναι ο υπερσυμπιεσμένος αστρικός πυρήνας που απέμεινε μετά την έκρηξη της σουπερνόβα του 1054 μ.Χ. Η πυκνότητά του είναι τόσο μεγάλη, ώστε αν ένα κομμάτι του με μέγεθος ενός κόκκου άμμου έπεφτε πάνω στη Γη μας θα την διαπερνούσε τελείως από την μιαν άκρη στην άλλη, με την ίδια ευκολία που μια υπερθερμασμένη καυτή σιδερόβεργα διαπερνάει ένα λεπτό διαφανές φύλλο νάιλον. Για να μπορέσουμε μάλιστα να πούμε ότι πλησιάσαμε κάπως τη φανταστική πυκνότητα ενός τέτοιου άστρου θα έπρεπε ολόκληρος ο σημερινός πληθυσμός του πλανήτη μας, έξι δηλαδή δισεκατομμύρια άνθρωποι, να συμπιέζονταν στο μέγεθος μιας σταγόνας νερού. Τίποτα όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με κάτι ακόμη πιο αδιανόητο: την ύπαρξη μιας Μαύρης Τρύπας, όπου ακόμη και το φως αδυνατεί να ξεφύγει από τα «δίχτυα» της, λόγω της τεράστιας βαρύτητας που επικρατεί εκεί. Τι είναι όμως αυτό που ονομάζουμε βαρύτητα;

Χώρος, χρόνος και βαρύτητα


Γιατί, όμως, υπάρχουν τέσσερεις δυνάμεις και όχι δύο ή πέντε; Γιατί υπάρχουν έξι αρώματα κουάρκ και έξι λεπτόνια κι όχι τρία ή τέσσερα ή δέκα; Είναι, άραγε, η φύση τόσο πολύπλοκη;


Όπως είναι γνωστό σήμερα το Σύμπαν διέπεται από τέσσερεις θεμελιώδεις δυνάμεις. Η πρώτη, είναι η βαρύτητα που μας κρατάει καθηλωμένους στη Γη και κατ’ επέκταση τη Γη σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Η δεύτερη είναι η ηλεκτρομαγνητική δύναμη, που παράγει τον ηλεκτρισμό και το μαγνητισμό και τη χρήση της βλέπουμε κάθε φορά που ανάβουμε μια ηλεκτρική λάμπα. Φυσικά η βαρύτητα και η ‘ηλεκτρομαγνητική δύναμη είναι οι εύκολα αντιληπτές δυνάμεις στον καθημερινό μας κόσμο. Όμως οι δύο άλλες δυνάμεις είναι κλειδωμένες στο εσωτερικό του ατόμου. Η ισχυρή δύναμη κρατάει τα κουάρκ (τα βασικά δηλ. συστατικά της ύλης) δεμένα μεταξύ τους και δημιουργεί την ενέργεια των άστρων, ενώ αντίθετα η ασθενής δύναμη είναι αυτή που κάνει τα άτομα να διασπώνται, δημιουργώντας τη ραδιενέργεια.

Αν θέλαμε, επίσης, να συνοψίσουμε τις γνώσεις μας για τα θεμελιώδη συστατικά της ύλης και για τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με τις θεμελιώδεις δυνάμεις θα λέγαμε χονδρικά ότι στη φύση υπάρχουν δύο ειδών στοιχειώδη σωματίδια: πρώτον τα σωματίδια της ύλης, που συλλογικά ονομάζονται φερμιόνια και αποτελούνται από τα κουάρκ (οι συνδυασμοί των οποίων αποτελούν τα αδρόνια) και τα λεπτόνια και δεύτερον τα έξι εν δυνάμει σωματίδια-φορείς των τεσσάρων θεμελιωδών δυνάμεων, που ονομάζονται συλλογικάμποζόνια.

Γιατί, όμως, υπάρχουν τέσσερεις δυνάμεις και όχι δύο ή πέντε; Γιατί υπάρχουν έξι αρώματα κουάρκ και έξι λεπτόνια κι όχι τρία ή τέσσερα ή δέκα; Είναι, άραγε, η φύση τόσο πολύπλοκη;

Οι σύγχρονοι φυσικοί υποστηρίζουν σήμερα ότι πρέπει να υπάρχει ένα μόνο θεμελιώδες σωματίδιο και μία μόνο θεμελιώδης δύναμη. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν ορισμένες από τις Γενικές Ενοποιημένες Θεωρίες, που ελπίζουν να ενώσουν σταδιακά και τις τέσσερεις δυνάμεις της φύσης σε μία και μοναδική Υπερδύναμη. Μια τέτοια θεωρία αποτελεί τον κύριο στόχο της σύγχρονης επιστήμης. Η διατύπωση μιας τέτοιας θεωρίας ήταν το όνειρο του Αϊνστάιν. Αυτό όμως που απέτυχε να πραγματοποιήσει ο Αϊνστάιν ίσως γίνει πραγματικότητα από τους σύγχρονους φυσικούς ερευνητές. Το άσχημο είναι ότι η απλή αυτή κατάσταση με μία Υπερδύναμη και ένα στοιχειώδες σωματίδιο υπήρχε μόνο τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης όταν το Σύμπαν είχε δέκα διαστάσεις και όχι τέσσερεις! Ας εξηγηθούμε όμως καλύτερα.

Στο Σύμπαν που ζούμε αντιλαμβανόμαστε εύκολα τις τρεις διαστάσεις του, όπου κάθε αντικείμενο έχει ένα δεδομένο ύψος, μήκος και πλάτος. Αν όμως ζούσαμε σε ένα Σύμπαν δύο διαστάσεων τότε αυτό θα ήταν ένα άπειρα λεπτό επίπεδο, ενώ ένα μονοδιάστατο Σύμπαν δεν θα ήταν παρά μια απλή γραμμή. Τέλος ένα αντικείμενο με μηδέν διαστάσεις θα ήταν μια απλή τελεία χωρίς καθόλου μέγεθος. Εμείς φυσικά γνωρίζουμε ότι ζούμε σ’ ένα Σύμπαν τεσσάρων διαστάσεων, γιατί όλοι μας υπάρχουμε μέσα σ’ αυτό που ονομάζουμε χωρόχρονο. Ο χρόνος δηλαδή είναι μια από τις τέσσερεις διαστάσεις. Η διάσταση φυσικά αυτή δεν είναι άμεσα αντιληπτή όπως οι τρεις διαστάσεις του χώρου. Γιατί η αντίληψη που έχουμε για τη διάσταση του χρόνου είναι διαφορετική. Αισθανόμαστε τη ροή του χρόνου σαν γεγονότα που έρχονται προς εμάς από το μέλλον και χάνονται πίσω μας στο παρελθόν. Δεν μπορούμε φυσικά να δούμε το μέλλον, αλλά ούτε και το παρελθόν παρά μη μόνο ως μια ανάμνηση. Παρ’ όλα αυτά ένα αντικείμενο δεν μπορεί να υπάρχει στο χώρο, χωρίς τη διάσταση του χρόνου.

Η μεγαλύτερη ανακάλυψη του Αϊνστάιν ήταν όταν διαπίστωσε ότι η βαρύτητα δεν είναι στην πραγματικότητα μία δύναμη, αλλά το αποτέλεσμα της παραμόρφωσης των τεσσάρων διαστάσεων του χωρόχρονου. Οποιοδήποτε μικρό ή μεγάλο κομμάτι ύλης, είτε άτομο, πλανήτης, άστρο, είτε γαλαξίας είναι αυτό μπορεί και παραμορφώνει τη δομή του χωρόχρονου. Καθώς τα διάφορα αντικείμενα κινούνται στο Σύμπαν είναι σαν να κυλάνε μέσα, έξω και γύρω απ’ αυτές τις χωροχρονικές παραμορφώσεις, ενώ η κίνησή τους επηρεάζεται από τις παραμορφώσεις αυτές, τις οποίες δεν μπορούμε να δούμε. Αντίθετα, εκείνο το οποίο βλέπουμε είναι το αποτέλεσμα που προκαλεί στα διάφορα αυτά αντικείμενα η επίδραση της φαινομενικά μυστηριώδους δύναμης που ονομάζουμε βαρύτητα.

Παρ’ όλο που ο Αϊνστάιν δεν μπόρεσε να προχωρήσει πιο πολύ, οι σύγχρονοι συνάδελφοί του πιστεύουν ότι μπορούν να το κάνουν αν ξεπεράσουν το «φράγμα» των τεσσάρων διαστάσεων. Η σκέψη που κάνουν είναι ότι και οι άλλες τρεις δυνάμεις της φύσης μπορεί να δημιουργούνται κι αυτές από χωροχρονικές παραμορφώσεις, όχι όμως στις τέσσερεις διαστάσεις του κανονικού χωρόχρονου. Έτσι για να εξηγηθεί η ύπαρξη των τριών αυτών δυνάμεων, της ηλεκτρομαγνητικής, της ασθενούς και της ισχυρής, απαιτείται η ύπαρξη έξι πρόσθετων διαστάσεων. Αν λοιπόν η θεωρία αυτή αληθεύει, ζούμε σ’ ένα Σύμπαν δέκα διαστάσεων.

Πού βρίσκονται άραγε αυτές οι μυστηριώδεις επιπλέον διαστάσεις; Μπορούμε άραγε να τις δούμε ή να ταξιδέψουμε μέσα σ’ αυτές; Η απάντηση είναι αρνητική κι αυτό διότι οι «αόρατες» αυτές, έξι επιπλέον, διαστάσεις βρίσκονται «διπλωμένες» στο εσωτερικό των ατομικών σωματιδίων. Κάθε γεωμετρικό σημείο του χώρου είναι στην πραγματικότητα και μια υπερσφαίρα έξι διαστάσεων. Μια υπερσφαίρα όμως τόσο μικρή, ώστε ακόμη και ένα πρωτόνιο να είναι συγκριτικά τεράστιο. Στο εσωτερικό της υπερσφαίρας αυτής το Σύμπαν υπάρχει στην απόλυτη απλότητά του, με ένα μόνο είδος σωματιδίων και μία μόνο δύναμη. Ακριβώς όπως συνέβαινε τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης. Η διάσπαση όμως της υπερσφαίρας αυτής θα απαιτούσε τόση ενέργεια όση και αυτή που δαπανήθηκε για τη δημιουργία του Σύμπαντος!

Θα αναρωτιέστε όμως γιατί τα αντικείμενα έλκονται μεταξύ τους; Η έλξη της βαρύτητας ανάμεσα σε δύο αντικείμενα παραμένει σταθερή ή εξασθενεί με την πάροδο του χρόνου; Μήπως η βαρύτητα δημιουργείται με τη μορφή βαρυτικών κυμάτων, όπως ακριβώς το φως και άλλα είδη ενέργειας; Και αν πράγματι υπάρχουν αυτά τα βαρυτικά κύματα, από πού προέρχονται; Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο μεγαλύτερος ίσως επιστημονικός νους της σύγχρονης εποχής, δαπάνησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του αντιμετωπίζοντας αυτά και άλλα παρόμοια ερωτηματικά. Ο μεγαλοφυής αυτός επιστήμονας έλεγε κάποτε με μετριοφροσύνη ότι σ’ ολόκληρη τη ζωή του είχε δύο μόνο πραγματικές ιδέες. Αυτές του τις ιδέες δημοσίευσε το 1905 και το 1916, ιδέες που επρόκειτο να ανατρέψουν κυριολεκτικά τον επιστημονικό κόσμο. Οι ιδέες του αυτές έγιναν διάσημες ως Ειδική και Γενική Θεωρία της Σχετικότητας. Με το έργο του ο Αϊνστάιν έδωσε πραγματικά μία εντελώς διαφορετική τροπή στην εξέλιξη των ιδεών μας για το χώρο και το χρόνο και για να το αντιληφθείτε αυτό καλά, ας εξετάσουμε μία από τις πτυχές της νέας αυτής φυσικής.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της κλασικής Νευτώνειας φυσικής, ένα αντικείμενο κινείται στο Διάστημα σε ευθεία γραμμή και με σταθερή ταχύτητα, εκτός και αν μια άλλη δύναμη επιδράσει σ’ αυτό. Με άλλα λόγια, ένας πλανήτης θα κινούνταν σε ευθεία γραμμή, εάν δεν τον επηρέαζε η δύναμη της βαρύτητας του Ηλίου. Από τη νευτώνεια αυτή άποψη, λέμε ότι η βαρύτητα του Ηλίου έλκει τον πλανήτη κρατώντας τον σε μία ελλειπτική τροχιά. Στη φυσική της Σχετικότητας όμως, ένα αντικείμενο κινείται επίσης σε ευθεία γραμμή με σταθερή ταχύτητα, εκτός και αν ασκηθεί σ’ αυτό κάποια δύναμη. Ο Αϊνστάιν επέμενε ότι αυτή η ευθεία γραμμή πρέπει να θεωρηθεί ως γραμμή στο χωρόχρονο αντί μόνο στο χώρο γιατί σύμφωνα με τη Θεωρία της Σχετικότητας, η βαρύτητα δεν είναι μία «πραγματική» δύναμη! Ο Αϊνστάιν μας δίδαξε ότι η βαρυτική δύναμη του Ηλίου δεν έλκει τους πλανήτες και για τον ίδιο λόγο η βαρύτητα της Γης δεν έλκει προς τα κάτω το μήλο ή οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο που πέφτει. Υπέθεσε, δηλαδή, ότι αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι το εξής: ένα μεγάλο σώμα ύλης, όπως ο Ήλιος, καμπυλώνει το χωρόχρονο της περιοχής που το περιβάλλει. Και όσο πλησιέστερα πάμε στον Ήλιο τόσο μεγαλύτερη είναι η καμπυλότητα.

Spacetime curvature.png

Για να το αντιληφθείτε αυτό καλύτερα, ας φανταστού με ένα τεντωμένο επίπεδο σεντόνι από ελαστικό. Όταν τοποθετήσουμε ένα πορτοκάλι πάνω στο ελαστικό αυτό σεντόνι, θα σχηματισθεί αυτόματα ένα μικρό βαθούλωμα, έτσι ώστε ένας μικρός βόλος που θα είναι ήδη τοποθετημένος κοντά στο πορτοκάλι αναγκαστικά θα κυλήσει προς αυτό. Είναι φυσικά φανερό ότι το πορτοκάλι δεν έλκει το βόλο προς το μέρος του. Αυτό που συμβαίνει είναι μάλλον η δημιουργία ενός πεδίου από το πορτοκάλι (ενός δηλ. βαθουλώματος στο ελαστικό σεντόνι), έτσι ώστε ο βόλος, ακολουθώντας το δρόμο της μικρότερης αντίστασης, κυλάει προς το πορτοκάλι.

Σε γενικές γραμμές λοιπόν, η φυσική της Σχετικότητας εφαρμόζει την ίδια ιδέα που περιγράφηκε στη δομή του χωρόχρονου. Σύμφωνα με τη θεωρία του Αϊνστάιν ο χωρόχρονος, όπως το ελαστικό σεντόνι, είναι παραμορφωμένος από την παρουσία μεγάλων μαζών, όπως ο Ήλιος. Αυτή η παραμόρφωση του χωρόχρονου αποτελεί ένα πεδίο έλξης. Έτσι, σύμφωνα με τον Αϊνστάιν, ένας πλανήτης δεν κινείται σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Ήλιο επειδή τον έλκει προς αυτόν η βαρυτική δύναμη του Ηλίου. Το βαρυτικό πεδίο που δημιουργείται από την ηλιακή παραμόρφωση του χωρόχρονου καθιστά την ελλειπτική τροχιά την πιο ευθεία τροχιά που μπορεί να διαγράψει ο πλανήτης.

Τα τελευταία 90 χρόνια, η βαρυτική θεωρία του Αϊνστάιν έχει γίνει αποδεκτή ως η πιο ικανοποιητική απ’ όλες τις άλλες. Επιπλέον η θεωρία αυτή περιλαμβάνει με τον καλύτερο τρόπο όλα όσα γνωρίζουν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες για τη βαρύτητα. Παρ’ όλα αυτά όμως ακόμη κι αυτή αφήνει ορισμένα βασικά ερωτήματα αναπάντητα όπως, η παραμόρφωση του χωρόχρονου συμβαίνει άραγε «αστραπιαία» μέσα στο χωρόχρονο ή μήπως μεταδίδεται σαν κίνηση κυμάτων; Η αναζήτηση του Αϊνστάιν για μια απάντηση στο ερώτημα αυτό, τον οδήγησε σ’ ένα εκπληκτικό αποτέλεσμα. Ακριβώς όπως υπάρχουν κύματα φωτός τα οποία μεταφέρουν ενέργεια από τόπο σε τόπο, ο Αϊνστάιν συμπέρανε ότι θα πρέπει να υπάρχουν και βαρυτικά κύματα, τα οποία μεταφέρουν ενέργεια από τύπο σε τύπο. Θεώρησε δηλαδή ότι οι αυξανόμενες και οι μειούμενες δυνάμεις βαρύτητας ακτινοβολούνται προς τα έξω σαν τα κύματα που δημιουργούνται από την πτώση μιας πέτρας στην επιφάνεια μιας λίμνης.

Από πού όμως θα έρχονταν τέτοια κύματα βαρύτη τας; Ο Αϊνστάιν, υπέθεσε ότι τα κύματα αυτά θα εκπέμπονταν από διαστημικά σώματα με τεράστιες μάζες κάτω από τεράστιων διαστάσεων βίαιες μεταβολές. Καταστροφικά κοσμικά συμβάντα, όπως η σπειροειδής σύμπτυξη ενός ζεύγους άστρων νετρονίων, θα πρέπει να εκπέμπουν κύματα βαρύτητας στο Διάστη μα με ταχύτητα ίση με αυτήν του φωτός (300.000 km/s). Καθώς τα ταχυκίνητα αυτά κύματα έρχονται σε επαφή με διάφορα σωματίδια ύλης στο διάστημα, η ταχύτητα των σωματιδίων αυτών θα πρέπει να μεταβάλλεται έτσι, ώστε και τα σωματίδια αυτά να εκπέμπουν κύματα βαρύτητας. Ακόμη όμως και μ’ αυτήν την αλυσιδωτή βαρυτική αντίδραση, ο Αϊνστάιν πίστευε ότι τα κύματα βαρύτητας ήταν τόσο αδύναμα, ώστε να μην γίνουν ποτέ αντιληπτά.

Όσο ζούσε ο Αϊνστάιν, η θεωρία του για τα βαρυτικά κύματα παρέμεινε χωρίς αποδείξεις. Σήμερα όμως οι ενδείξεις οδηγούν τους επιστήμονες να συμπεράνουν ότι ο Αϊνστάιν είχε για άλλη μια φορά δίκιο στους υπολογισμούς του για το Σύμπαν. Στη δεκαετία του 1960, μετά από πειράματα 10 ετών, ο καθηγητής του Πανεπιστήμιου του Μαίριλαντ, Τζόζεφ Γουέμπερ, ανήγγειλε ότι ήταν βέβαιος πλέον για την ύπαρξη των βαρυτικών κυμάτων. Ένα ειδικό όργανο που είχε κατασκευάσει, ένας ανιχνευτής βαρυτικής ακτινοβολίας, είχε καταγράψει ορισμένα σήματα που μόνον ως βαρυτικά κύματα μπορούσαν να εξηγηθούν.

Έκτοτε, η πρώτη αυτή προσπάθεια του Γουέμπερ παρακίνησε και άλλους επιστήμονες να κατασκευάσουν κι αυτοί νέους ανιχνευτές βαρυτικής ακτινο βολίας και συνεχίζουν να αναζητούν νέες μεθόδους για να αποδείξουν πειραματικά την ύπαρξη των βαρυτικών κυμάτων. Πάρτε για παράδειγμα την τεράστια πειραματική διάταξη ακτίνων λέιζερ LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory) στην Πολιτεία της Λουϊζιάνα των ΗΠΑ. Πρόκειται στην πραγματικότητα για μία γιγάντια κεραία με στόχο τον εντοπισμό των βαρυτικών κυμάτων της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας. Στην ίδια επαλήθευση στοχεύει, μεταξύ των άλλων, και μία συστοιχία διαστημοσυσκευών με την επωνυμία «Laser Interforometer Space Antenna LISA», στην οποία συνεργάζονται οι δύο μεγάλες Διαστημικές Υπηρεσίες της Ευρώπης και της Αμερικής, οι οποίες ελπίζουν ότι θα διευκρινίσουν μερικά από τα μεγαλύτερα ερωτηματικά που έχουμε σήμερα για το Σύμπαν.

Παρατηρώντας το Σύμπαν με τα «μάτια» του Αϊνστάιν

του Κώστα Κόκκοτα,
Αναπληρωτή Καθηγητή
στο Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ.

Το παρόν κεφάλαιο λείπει, επειδή προς το παρόν δεν υπάρχει ρητή άδεια από τον συγγραφέα.

Οι πύλες της κόλασης


Μια μαύρη τρύπα είναι ένα σώμα απλό, το μόνο που χρειάζεται να γνωρίζουμε γι’ αυτήν είναι η μάζα που περιέχει, ο ρυθμός της περιστροφής της και το ηλεκτρικό της φορτίο.


Το Μάιο του 1006 μ.Χ. ένας καλόγερος έκανε το συνηθισμένο νυχτερινό του περίπατο στον κήπο ενός μοναστηριού της Ελβετίας. Κάποια στιγμή σήκωσε τα μάτια του προς τον ουρανό, όπως έκανε κάθε βράδυ, προκειμένου να θαυμάσει τα ομαδοποιημένα, στους γνωστούς τους αστερισμούς, άστρα. Χαμηλά στο νότιο ορίζοντα και ανάμεσα στα αδύναμα άστρα του αστερισμού του Λύκου, αντίκρισε ένα εκθαμβωτικό αστραφτερό φωτεινό σημείο, που έλαμπε με τη μισή σχεδόν ένταση της πανσελήνου. Ήταν η λαμπρότερη έκρηξη σουπερνόβα που έχει παρατηρηθεί ποτέ και η λάμψη της χρειάστηκε δύο χρόνια για να σβήσει τελείως.

Δέκα σχεδόν αιώνες πέρασαν από τότε χωρίς κάποιος να ξαναδεί οτιδήποτε σ’ εκείνο το σημείο τ’ ουρανού μέχρι το 1965, οπότε ένα από τα πιο σύγχρονα ραδιοτηλεσκόπια κατέγραψε ορισμένες παράξενες ραδιοακτινοβολίες, που προέρχονταν από εκεί. Ακόμη και σήμερα το μόνο που έχουμε ανακαλύψει εκεί πάνω είναι μερικά αραχνοΰφαντα αεριώδη στοιχεία και ορισμένους αχνούς ψιθυρισμούς ακτίνων Χ. Παρ’ όλα αυτά πολλοί σύγχρονοι αστροφυσικοί υποπτεύονται ότι τα σήματα αυτά προέρχονται από το πιο παράξενο ίσως ουράνιο αντικείμενο σ’ ολόκληρο το Σύμπαν: μια αόρατη Μαύρη Τρύπα, ένα σημείο στο χωρόχρονο, όπου κάποτε ζούσε ένα από τα πιο γιγάντια άστρα του Γαλαξία μας.

Τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί όπως είπαμε με τη βαρυτική δύναμη μιας μαύρης τρύπας, γιατί μία μαύρη τρύπα είναι πραγματικά ένα από τα πιο μυστηριώδη ουράνια αντικείμενα στο εσωτερικό της οποίας οι νόμοι της φυσικής δεν έχουν καμία υπόσταση. Και όμως η σύγχρονη επιστημονική έρευνα και η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν έχουν αποδείξει ήδη την ύπαρξή τους.

Φυσικά μία μαύρη τρύπα είναι δύσκολο να κατανοηθεί από τον ανθρώπινο νου και ίσως αυτό να οφείλεται μερικώς τουλάχιστον στον όρο «τρύπα», γιατί μ’ αυτήν τη λέξη πολλοί από μας φαντάζονται ένα κάποιο βαθούλωμα πάνω σε μία επιφάνεια ή ένα χαρακτηριστικό σκίσιμο στην επιφάνεια ενός χαρτιού. Επιπλέον η έννοια της λέξης υπονοεί επίσης και την έννοια της «έλλειψης ύλης». Μία μαύρη τρύπα όμως, είναι τελείως διαφορετική. Δεν είναι μία τρύπα σε «κάτι», γιατί είναι από μόνη της «κάτι». Είναι μία τρισδιάστατη, σφαιρική «τρύπα». Είναι μία σφαίρα ύλης και όχι ένα κενό ύλης. Αφού λοιπόν είναι σφαιρική από παντού φαίνεται ίδια, ενώ αν κοιτάζαμε μέσα της, δεν θα βλέπαμε την άλλη μεριά, αλλά θα αντικρίζαμε ένα άπειρο σκοτάδι που θα ήταν το ίδιο απ’ οπουδήποτε και αν κοιτάζαμε. Για να γίνει λοιπόν κατανοητό το τι συμβαίνει γύρω από μια μαύρη τρύπα, ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Το 1968 σ’ ένα συνέδριο στη Γαλλία ο Αμερικανός αστροφυσικός Τζον Α. Γουίλερ ονόμασε, για πρώτη φορά τα αντικείμενα αυτά «μαύρες τρύπες». Παρ’ όλα αυτά η πρόβλεψη για την πιθανή τους ύπαρξη έγινε για πρώτη φορά το 1783 από τον Άγγλο γεωλόγο και μαθηματικό Τζον Μίτσελ και το 1789 από το Γάλλο μαθηματικό Πιερ Σιμόν Λαπλάς (1749-1827). Η πληρέστερη όμως θεωρητική τους υπόσταση και περιγραφή έπρεπε να περιμένει αναγκαστικά τη δημοσίευση της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας του Αϊνστάιν το 1916. Οι εξισώσεις της θεωρίας αυτής είναι τόσο πολύπλοκες, ώστε ακόμη και ο Αϊνστάιν δεν ασχολήθηκε πολύ με την επίλυσή τους, αφού οι εξισώσεις αυτές επιδέχονται περισσότερες από μία λύσεις, ανάλογα με τις επιμέρους ιδιότητες που έχει μια μαύρη τρύπα.

Μ’ αυτήν λοιπόν την έννοια μια μαύρη τρύπα είναι ένα σώμα απλό στην περιγραφή του, μιας και το μόνο που χρειάζεται να γνωρίζουμε γι’ αυτήν είναι η μάζα που περιέχει, ο ρυθμός της περιστροφής της και το ηλεκτρικό της φορτίο. Η πρώτη ειδική λύση των εξισώσεων της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας του Αϊνστάιν διατυπώθηκε το 1917 από το Γερμανό αστρονόμο Καρλ Σβάρτσιλντ, μερικούς μήνες πριν πεθάνει σε νεαρότατη ηλικία, και περιγράφει την απλούστερη μορφή μιας μαύρης τρύπας που προκύπτει από την κατάρρευση ενός απόλυτα σφαιρικού άστρου με μάζα, αλλά χωρίς ηλεκτρικό φορτίο ή περιστροφή.

Ένα χρόνο αργότερα οι Χ. Ράισνερ και Γκ. Νόρντστρομ διατύπωσαν μια λύση των εξισώσεων, που αφορούσε στην περίπτωση μίας ηλεκτρικά φορτισμένης μαύρης τρύπας. Μια τέτοια μαύρη τρύπα όμως, όπως κι αυτή του Σβάρτσιλντ, δεν είναι δυνατόν, για διάφορους λόγους, να υφίσταται στη φύση. Έτσι τη σκυτάλη πήρε αργότερα ο Αμερικανός φυσικός Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (1904-1967), ο οποίος το 1939 απέδειξε ότι η θανατηφόρα έκρηξη ενός γιγάντιου άστρου με πυρήνα άνω των τριών ηλιακών μαζών θα το αναγκάσει να καταπιεί κυριολεκτικά τον εαυτό του, μετατρέποντάς το σε μαύρη τρύπα. Ακόμη όμως και τότε η επιστημονική κοινότητα δεν ήταν έτοιμη να αποδεχτεί την ύπαρξη τέτοιων παράδοξων αντικειμένων.

Το 1963 ο Νεοζηλανδός φυσικός Ρόι Κερ διατύπωσε για πρώτη φορά τη λύση των εξισώσεων του Αϊνστάιν για την περίπτωση των περιστρεφόμενων μαύρων τρυπών. Μια περιστρεφόμενη «μαύρη τρύπα» είναι το αποτέλεσμα της κατάρρευσης του πυρήνα ενός περιστρεφόμενου γιγάντιου άστρου, του οποίου ο πυρήνας, ακόμη και μετά την έκρηξή του ως σουπερνόβα, περιέχει υλικά πάνω από τρεις ηλιακές μάζες. Τότε το άστρο αυτό δεν είναι δυνατό να τελειώσει τη ζωή του ως άσπρος νάνος ή άστρο νετρονίων, γιατί η βαρυτική κατάρρευση των υλικών του είναι ολοκληρωτική και κανένας μηχανισμός της φύσης δεν μπορεί να τη συγκρατήσει. Έτσι, καθώς η ακτίνα του καταρρέοντος άστρου μικραίνει, θα φτάσει στο μέγεθος ενός νοητού κελύφους, στην επιφάνεια του οποίου η ταχύτητα διαφυγής είναι ίση με την ταχύτητα του φωτός οπότε και η βαρυτική του δύναμη θα είναι άπειρη. Η ακτίνα αυτή εξαρτάται από την ποσότητα της μάζας που διαθέτει το καταρρέον άστρο και ονομάζεται ακτίνα Σβάρτσιλντ.

Για μάζα ίση με αυτήν της Γης η ακτίνα Σβάρτσιλντ είναι μικρότερη από 1 cm, ενώ για μια ηλιακή μάζα φτάνει τα 3 km. Σ’ αυτήν την ακτίνα, και γύρω από το άστρο, σχηματίζεται ένα νοητό απαγορευτικό κέλυφος, με την ονομασία ορίζοντας γεγονότων. Οτιδήποτε περάσει μέσα σ’ αυτό το κέλυφος δεν ξαναγυρίζει πίσω. Ο σχηματισμός όμως του ορίζοντα γεγονότων δεν σημαίνει ότι το άστρο σταματάει τη βαρυτική του κατάρρευση. Αντίθετα, η κατάρρευση συνεχίζεται ακάθεκτη, ενώ η ακτίνα του μικραίνει συνεχώς, έως ότου το άστρο περιοριστεί σ’ ένα «ιδιόμορφο χωροχρονικό σημείο» που ονομάζεται μοναδικότητα (singularity), συντρίβοντας έτσι μέχρις «αφανισμού» την ύλη του. Σύμφωνα δηλαδή με τις εξισώσεις της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας στο «ιδιόμορφο» αυτό σημείο (που εν τούτοις δεν έχει μηδενικό μέγεθος) η πυκνότητα είναι άπειρη, ο χώρος έχει άπειρη καμπυλότητα και ο χρόνος σταματά να υφίσταται.

Συνοπτικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι μια μαύρη τρύπα είναι ένα ανεξήγητο και αδιανόητο σημείο στο Σύμπαν, μια ιδιομορφία, που περιβάλλεται από τον ορίζοντα γεγονότων του και έχει ακτίνα, η οποία εξαρτάται από τη μάζα του άστρου. Αυτή είναι η περιγραφή μιας απλής μαύρης τρύπας του Σβάρτσιλντ. Αντίθετα, η περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα του Κερ περιλαμβάνει και ένα δεύτερο νοητό σφαιρικό κέλυφος, που ονομάζεται στατικό όριο, το οποίο στους πόλους περιστροφής της μαύρης τρύπας ταυτίζεται με τον ορίζοντα γεγονότων, ενώ έχει μέγιστη απόσταση στον ισημερινό και έξω από τον ορίζοντα γεγονότων. Η περιοχή ανάμεσα στον ορίζοντα γεγονότων και το στατικό όριο ονομάζεταιεργόσφαιρα.

Ένα αντικείμενο όταν βρίσκεται στην εργόσφαιρα δεν μπορεί να μείνει στάσιμο και έχει τη δυνατότητα, θεωρητικά τουλάχιστον, να δραπετεύσει από την ελκτική δύναμη της μαύρης τρύπας, αν φυσικά μπορεί να κινηθεί με αρκετά μεγάλη ταχύτητα. Κάτι που θα πρέπει να σημειώσουμε, επίσης, είναι και το γεγονός ότι στην περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα του Κερ η μοναδικότητα δεν είναι πλέον ένα απλό σημείο, αλλά ένας δακτύλιος.

Με όλα αυτά, λοιπόν, συμπεραίνουμε πως δεν είναι καθόλου παράξενο, που μια μαύρη τρύπα αντιμετωπίζεται σήμερα ως ένα πραγματικά αδιανόητο ουράνιο αντικείμενο, όπου οι νόμοι της φυσικής έχουν «σηκώσει τα χέρια ψηλά», αδυνατώντας είτε να το περιγράψουν αναλυτικότερα, είτε να προβλέψουν το τι συμβαίνει στο εσωτερικό του. Δεν υπάρχει δηλαδή τρόπος ούτε να καταλάβουμε ούτε να εξηγήσουμε τη φυσική κατάσταση της ύλης κάτω από τις συνθήκες που επικρατούν σε μία μαύρη τρύπα, γιατί οι συνθήκες αυτές χαρακτηρίζουν ένα σημείο μοναδικότητας για τη φυσική επιστήμη. Ένα σημείο δηλαδή, όπου η σύγχρονη επιστήμη της φυσικής παύει να ισχύει.

Δεκάδες εκατομμύρια τέτοια λείψανα πρέπει να υπάρχουν αυτήν τη στιγμή στο Γαλαξία μας και μόνο. Γιατί είναι πλέον γεγονός ότι το αποτέλεσμα της ολοκληρωτικής κατάρρευσης ενός γιγάντιου άστρου είναι πάντοτε μια τέλεια σφαιρική μαύρη τρύπα, οποιαδήποτε και αν ήσαν τα χαρακτηριστικά του άστρου, που τη δημιούργησε. Σύμφωνα δηλαδή με την παραστατική ονομασία που τους έδωσε το 1971 ο Τζον Γουίλερ «οι μαύρες τρύπες δεν έχουν τρίχες», δεν διαθέτουν δηλαδή κανένα άλλο χαρακτηριστικό εκτός από την ποσότητα της μάζας τους, το ηλεκτρικό τους φορτίο και την περιστροφή τους. Όλα τα άλλα χαρακτηριστικά του άστρου από το οποίο δημιουργήθηκαν ακτινοβολούνται με τη μορφή βαρυτικών κυμάτων και αποχωρίζονται απ’ αυτές αμέσως μετά το σχηματισμό τους.

Ένα ταξίδι όμως στη χώρα των θαυμάτων μιας μαύ ρης τρύπας, είναι άραγε πραγματικά ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή; Και επιπλέον, αφού δεν μπορούμε να τη «δούμε» πώς είναι δυνατόν να την ανακαλύψουμε; Πώς μπορούμε δηλαδή να δούμε «κάτι» που δεν εκπέμπει φως; Την απάντηση μάς δίνει η θεωρητική ανάλυση της συμπεριφοράς της ύλης στα πρόθυρα μιας μαύρης τρύπας. Γιατί καθώς η ύλη, που απορροφάται απ’ αυτήν, εξαφανίζεται για πάντα μέσα της, εκ πέμπει το «κύκνειο άσμα» της με τη μορφή ακτίνων Χ. Το τι συμβαίνει δηλαδή όταν μία ποσότητα ύλης, οποιασδήποτε μορφής, πλησιάσει μια μαύρη τρύπα δεν είναι αυτό που συμβαίνει όταν κάτι τι «πέφτει» σε μια τρύπα μιας επίπεδης επιφάνειας. Στην περίπτωση της μαύρης τρύπας η ύλη «απορροφάται» απ’ αυτήν και «εξομοιώνεται» μ’ αυτήν. Ένας πύραυλος, για παράδειγμα, πριν χαθεί για πάντα, θα διαλυθεί και η ύλη του θα μεταβληθεί εκπέμποντας στα πρόθυρα του ορίζοντα γεγονότων μια ροή ακτίνων Χ, ενώ στο εσωτερικό της μαύρης τρύπας δεν θα είναι πια ένας πύραυλος, αλλά ένα αναπόσπαστο ομοούσιο μέρος της.

Γι’ αυτό, και επειδή οι μαύρες τρύπες δεν εκπέμπουν φως, ο μόνος τρόπος για να ανακαλυφτούν είναι ο εντοπισμός στο Γαλαξία μας πηγών που εκπέμπουν ακτίνες Χ. Έτσι παρόλο που μια μαύρη τρύπα είναι αδύνατον να παρατηρηθεί με τα οπτικά μας τηλεσκόπια, τα σύγχρονα όργανα που διαθέτουμε σε τροχιά

πάνω από την ατμόσφαιρα της Γης έχουν τη δυνατότητα να παρατηρήσουν τέτοια σημεία στο Διάστημα απ’ όπου εκπέμπονται τεράστιες ποσότητες ακτινοβολιών υψηλής ενέργειας. Τα σημεία αυτά αποτελούν σήμερα για τους αστροφυσικούς τις κύριες υποψήφιες φωλιές, όπου μπορεί να κρύβονται οι μαύρες τρύπες του Διαστήματος.

Ένας άλλος τρόπος για τον εντοπισμό μιας μαύρης τρύπας είναι η παρατήρηση των διαταραχών στην κίνηση ενός μονού φαινομενικά άστρου. Αν, λοιπόν, κοντά σ’ ένα τέτοιο άστρο υπάρχει μια μαύρη τρύπα, αυτό είναι αναγκασμένο να συμπεριφερθεί σαν ένα διπλό αστρικό σύστημα. Γιατί, παρόλο που το μέγεθος μιας μαύρης τρύπας είναι μηδαμινό, το βαρυτικό της πεδίο είναι πολλές φορές πιο ισχυρό από εκείνο του ορατού άστρου. Έτσι το «μονό» αυτό άστρο μετατρέπεται σε «καβαλιέρο» μιας αόρατης «ντάμας», της μαύρης τρύπας, ακολουθώντας τους μουσικούς ρυθμούς της φύσης. Βρισκόμαστε δηλαδή αντιμέτωποι μ’ ένα παράξενο αστρικό ζευγάρι, που αναγκάζε ται να χορέψει ένα χαρακτηριστικό «pas-de-deux», χορογραφημένο από τις βαρυτικές δυνάμεις που επικρατούν στο όλο σύστημα. Η χρήση αυτής της μεθόδου, σε συνδυασμό με την εκπομπή ακτίνων Χ, ήταν ο τρόπος με τον οποίο επιβεβαιώθηκε πριν από μερικά χρόνια η ύπαρξη μιας μαύρης τρύπας γύρω από το γαλάζιο γίγαντα, που έχει πάρει την ονομασία Κύκνος Χ-1.

Δαιμονικά πουλιά του Σύμπαντος


«Μαύρη τρύπα» είναι το σημείο εκείνο του Διαστήματος όπου κάποτε υπήρχε ο πυρήνας ενός γιγάντιου άστρου. Αν μπορούσαμε να συμπιέσουμε τη Γη μας ολάκερη στο μέγεθος ενός κερασιού, θα την είχαμε μετατρέψει σε μία μαύρη τρύπα.


Στο ζενίθ σχεδόν του καλοκαιρινού ουρανού, πάνω από τη Μεσοποταμία απλώνονταν εκείνο το βράδυ, πριν από 4.000 χρόνια, τα άστρα του αστερισμού που σήμερα ονομάζουμε Κύκνο. Ξαφνικά, ανάμεσα στ’ άστρα του Κύκνου, μια φωτεινή αναλαμπή έσκισε το σκοτάδι της νύχτας με την ένταση της πανσελήνου. Το λαμπερό εκείνο άστρο έγινε από τότε για τους Σουμέριους αντικείμενο θαυμασμού και φόβου. Το όνομά του, «Ουντ-Κα-Ντου-Α», δηλαδή το «Δαιμονικό Πουλί», χαράχτηκε για πάντα στα πήλινα αρχεία της Βαβυλώνας. Έκτοτε, και μέχρι τον Ιούνιο του 1962, τίποτα δεν πρόδιδε την ακριβή θέση του «δαιμονικού πουλιού» των Σουμέριων. Τη χρονιά εκείνη ένας πύραυλος εξοπλισμένος με διερευνητικά όρ- γανα κατέγραψε την πρώτη περιοχή ακτίνων Χ στο σημείο της πανάρχαιας εκείνης ουράνιας έκρηξης και πήρε το όνομα Κύκνος Χ-1.

Η ανάλυση των ακτινοβολιών αυτών μας έχει προσφέρει το πορτρέτο ενός παράξενου ουράνιου ζευγαριού: ενός γιγάντιου γαλαζωπού άστρου με υλικά 33 ηλιακών μαζών, σε ένα θανάσιμο εναγκαλισμό με μια μαύρη τρύπα 16 ηλιακών μαζών, που αποκαλύφτηκε χάρη στα λαίμαργα, κανιβαλιστικά αισθήματα που τρέφει για τον αστρικό της σύντροφο. Γιατί, παρόλο που τα δύο αυτά ουράνια σώματα απέχουν 30 εκατομμύρια χιλιόμετρα μεταξύ τους (το 1/5 δηλ. της απόστασης Γης-Ηλίου), η μαύρη τρύπα ξεσκίζει ανελέητα τις αέριες μάζες του γαλάζιου γίγαντα με ρυθμό ενός εκατομμυρίου τόνων το δευτερόλεπτο. Έτσι, καθώς τα κλεμμένα υλικά πέφτουν προς τη διαστημική δίνη της μαύρης τρύπας, υπερθερμαίνονται σε θερμοκρασία εκατομμυρίων βαθμών, με αποτέλεσμα την εκπομπή τεράστιων ποσοτήτων ακτίνων Χ. Αυτός άλλωστε ήταν και ο λόγος για τον οποίο προκλήθηκε το αρχικό ενδιαφέρον των αστροφυσικών.

Τα υλικά του γαλάζιου γίγαντα, όμως, δεν πέφτουν κατευθείαν στη μαύρη τρύπα, αλλά, αντίθετα, σχηματίζουν έναν περιστρεφόμενο δίσκο επικάθησης γύρω από τον ισημερινό της, με τη μορφή μιας τεράστιας διαστημικής δίνης. Αυτή καθαυτή η μαύρη τρύπα είναι φυσικά «αόρατη», βρίσκεται όμως στο κέντρο της περιστρεφόμενης ρουφήχτρας των υλικών. Και όταν τελικά τα υλικά αυτά βρουν το δρόμο τους προς τη μαύρη τρύπα επιταχύνονται σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός λίγο πριν εισχωρήσουν στον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας.

Τα δύο άστρα, ο γαλάζιος γίγαντας και η μαύρη τρύπα, περιφέρονται γύρω από το κοινό κέντρο βάρους τους σε μια περίοδο 5-6 ημερών. Ο συνοδός υπεργίγαντας της μαύρης τρύπας έχει θερμοκρασία 25.000 0C, εξ ου και το γαλαζωπό του χρώμα, και παρόλο που βρίσκεται σε απόσταση 8.000 ετών φωτός από τη Γη, η ένταση των ακτίνων Χ που εκπέμπονται από εκεί είναι 3 έως 6 χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από την ενεργειακή εκπομπή του Ηλίου σ’ όλα τα μήκη κύματος.

Η μαύρη τρύπα ή καλύτερα ο ορίζοντας γεγονότων της, έχει διάμετρο 100 km περίπου, ενώ γύρω της υπάρχει μια υπερθερμασμένη σφαίρα ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων με θερμοκρασία αρκετών δισεκατομμυρίων βαθμών και διάμετρο 800 km περίπου. Σ’ αυτό το σύννεφο σωματιδίων ύλης και αντιύλης, τα ηλεκτρόνια και τα ποζιτρόνια αλληλοεξαϋλώνονται παράγοντας ακτινοβολία γάμα, ενώ συγχρόνως οι ακτίνες γάμα δημιουργούν νέα ζευγάρια ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων.

Μία μαύρη τρύπα είναι το σημείο εκείνο του Διαστήματος όπου κάποτε υπήρχε ο πυρήνας ενός γιγάντιου άστρου. Ένας πυρήνας που περιείχε περισσότερα υλικά από τρεις ηλιακές μάζες και ο οποίος στην τελική φάση της εξέλιξης του άστρου έχασε την πάλη του ενάντια στη βαρύτητα, με αποτέλεσμα τα υλικά του να καταρρεύσουν και να συμπιεστούν περισσότερο ακόμη και από τα υλικά ενός άστρου νετρονίων. Αν μπορούσαμε να συμπιέσουμε τη Γη μας ολάκερη στο μέγεθος ενός κερασιού, θα την είχαμε μετατρέψει σε μία μαύρη τρύπα. Φυσικά δεν υπάρχει καμία γνωστή διαδικασία η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει τη Γη, ή και τον Ήλιο ακόμη, σε μαύρη τρύπα. Ο καταρρέων πυρήνας μίας σουπερνόβα, με υλικά πάνω από τρεις ηλιακές μάζες, είναι ένα από τα ελάχιστα αντικείμενα στο Σύμπαν που μπορούν να δημιουργήσουν κάτι τέτοιο. Και αυτού του είδους η «τρύπα», θα πρέπει, εκ των πραγμάτων, να είναι «μαύρη».

Η θεωρία της βαρύτητας του Αϊνστάιν μας «λέει» ότι ο διαστημικός χώρος συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο που συμπεριφέρεται ένα φανταστικό λαστιχένιο «Σύμπαν». Μ’ αυτό το σκεπτικό κάθε άστρο ή πλανήτης, κάθε τι το υλικό στο Σύμπαν, δημιουργεί μία παραμόρφωση στο διαστημικό χώρο γύρω από το αντικείμενο αυτό. Η παραμόρφωση μάλιστα αυτή είναι τόσο μεγάλη όσο μεγαλύτερη είναι και η ποσότητα των υλικών που περιέχονται στο αντικείμενο που τη δημιουργεί. Η θεωρία όμως του Αϊνστάιν υπονοεί επίσης ότι στο Σύμπαν θα μπορούσε να υπάρξει και κάποιο αντικείμενο με υλικά τόσο πολύ συμπιεσμένα, ώστε η δύναμη της βαρύτητάς του να παραμορφώνει το Διάστημα γύρω του σε αφάνταστο βαθμό, μέχρις ότου αυτό τούτο το αντικείμενο, «ανοίγοντας» μία «τρύπα» στη δομή του Σύμπαντος, «χαθεί» για πάντα απ’ αυτό. Ας εξηγηθούμε όμως καλύτερα.

Για να διαφύγει κάποιος από τη βαρυτική έλξη της Γης μας χρειάζεται έναν πύραυλο, ο οποίος θα κινείται με ταχύτητα 40.000 km/h (11 km/s). Μ’ αυτήν την ταχύτητα ο πύραυλος κινείται τόσο γρήγορα, ώστε η βαρυτική δύναμη της Γης μας δεν μπορεί να τον τραβήξει πίσω στην επιφάνεια. Όσο μεγαλώνει η βαρύτητα, τόσο πιο μεγάλη είναι αναγκαστικά και η ταχύτητα διαφυγής μας από ένα αντικείμενο. Αν θέλαμε να διαφύγουμε από το Δία, για παράδειγμα, θα έπρεπε να ταξιδεύαμε έξι φορές πιο γρήγορα από την ταχύτητα που χρειαζόμαστε για να διαφύγουμε από τη Γη, που σημαίνει ότι θα έπρεπε να ταξιδεύαμε με ταχύτητα 240.000 km/h, ενώ για να ξεφύγουμε από την επιφάνεια του Ηλίου θα έπρεπε να υπερβαίναμε την ταχύτητα των 2,2 εκατομμυρίων χιλιομέτρων την ώρα.

Στην περίπτωση όμως μιας μαύρης τρύπας η απαιτούμενη ταχύτητα διαφυγής υπερβαίνει την ίδια την ταχύτητα του φωτός. Γι’ αυτό ακόμη και μία αχτίδα φωτός δεν μπορεί να ταξιδέψει αρκετά γρήγορα και να ξεφύγει. Γιατί σε μία μαύρη τρύπα η δύναμη της βαρύτητας είναι τόσο μεγάλη, ώστε ακόμη και το φως να μην μπορεί να διαφύγει απ’ αυτήν. Γι’ αυτό άλλωστε είναι και «μαύρη». Έτσι το παγιδευμένο φως της μαύρης τρύπας δεν είναι δυνατόν να φτάσει μέχρι τα μάτια μας για να το δούμε. Μ’ αυτήν, λοιπόν, την έννοια η «τρύπα» αυτή είναι «μαύρη».

Το 1974, ο περίφημος φυσικός Στήβεν Χόκινγκ (ο οποίος κατέχει στο Κέιμπριτζ την ίδια έδρα που είχε κάποτε ο Νεύτων) ανακάλυψε μια παραξενιά στους νόμους της φυσικής και υπολόγισε ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι «τελείως μαύρες», αφού μπορούν και εκπέμπουν κβαντική ακτινοβολία που έκτοτε ονομάστηκε ακτινοβολία Χόκινγκ. Η ανακάλυψη δηλαδή του Χόκινγκ μας λέει ότι οι μαύρες τρύπες «εξατμίζονται » και ότι οι νόμοι της μηχανικής των μαύρων τρυπών είναι ίδιοι με τους νόμους της θερμοδυναμικής. Βέβαια, την παρατήρηση αυτή έκανε πρώτος το 1969 ο Δημήτρης Χριστοδούλου, ένας 19χρονος τότε Έλληνας μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πρίνσετον και σήμερα καθηγητής Μαθηματικών στο ίδιο Πανεπιστήμιο.
Ο Χόκινγκ μας είπε, επίσης, ότι η εντροπία μιας μαύρης τρύπας είναι ανάλογη με το μέγεθος της επιφάνειάς της και επιπλέον ότι η επιφάνειά της είναι ανάλογη με το τετράγωνο της μάζας της, ενώ η θερμοκρασία της και η επιφανειακή της βαρύτητα είναι ανάλογη με τη μάζα της διαιρούμενη με το μέγεθος της επιφάνειάς της. Όλα αυτά όμως σημαίνουν ότι καθώς μια μαύρη τρύπα μετατρέπει τη μάζα της σε εκπεμπόμενη ενέργεια, η ποσότητα της μάζας της και η επιφάνειά της ελαττώνονται, ενώ η θερμοκρασία και η επιφανειακή της βαρύτητα αυξάνουν με αποτέλεσμα την υπερθέρμανση και συρρίκνωσή της.

Φυσικά όσο πιο μεγάλη είναι μια μαύρη τρύπα τόσο πιο μικρή είναι και η ακτινοβολία της. Στην περίπτωση, μάλιστα, των μαύρων τρυπών που προέρχονται από την κατάρρευση γιγάντιων άστρων η διαδικασία της «εξάτμισης» είναι μια πάρα πολύ αργή διαδικασία η οποία απαιτεί τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων χρόνια (π.χ. για μαύρες τρύπες δύο ηλιακών μαζών χρειάζονται 1067 χρόνια, αφού η αρχική τους θερμοκρασία είναι σχεδόν ίση με το απόλυτο μηδέν!). Όταν όμως φτάσει ο καιρός (μετά από τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων χρόνια) η θερμοκρασία στο εσωτερικό της θα ανέρχεται σε δεκάδες χιλιάδες τρισεκατομμύρια βαθμούς με αποτέλεσμα την έκρηξη της μαύρης τρύπας μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Γεγονός που σημαίνει ότι, στην περίπτωση τουλάχιστον των μικροσκοπικών μαύρων τρυπών, που προέρχονται από τη στιγμή της γένεσης του Σύμπαντος, οι αρχέγονες αυτές μίνι μαύρες τρύπες –με μέγεθος μικρότερο από έναν ατομικό πυρήνα– θα πρέπει να έχουν «εξατμιστεί» εδώ και πολύ καιρό. Φυσικά μερικές απ΄ αυτές μπορεί να υπάρχουν ακόμα και σήμερα και από καιρό σε καιρό να εκρήγνυνται ίσως περιοδικά εδώ κι εκεί στο Διάστημα.

Τέλος, ένα άλλο χαρακτηριστικό που αποδείχτηκε το 1986, είναι και το γεγονός ότι μια μαύρη τρύπα είναι αδύνατον να περιστραφεί γρηγορότερα από μια υπολογίσιμη μέγιστη τιμή με οποιονδήποτε τρόπο και αν επιχειρηθεί να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Στην περίπτωση μιας μαύρης τρύπας με τη μάζα του Ηλίου μας η μέγιστη τιμή περιστροφής της είναι 1 περιστροφή ανά 62 εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου (0,000062/s). Μια τέτοια μαύρη τρύπα θα έχει περίμετρο 18,5 km οπότε η ταχύτητα περιστροφής της θα είναι 18,5 km / 0,000062 s, ταχύτητα δηλαδή ίση σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός. Με το ίδιο σκεπτικό μια μαύρη τρύπα με μάζα ενός εκατομμυρίου ήλιων θα έχει περίμετρο ένα εκατομμύριο φορές μεγαλύτερη από τη μαύρη τρύπα μιας ηλιακής μάζας, οπότε και η μέγιστη ταχύτητα περιστροφή της θα είναι ένα εκατομμύριο φορές μικρότερη, δηλαδή μία περιστροφή ανά 62 δευτερόλεπτα!

Το τέρας του γαλαξιακού κέντρου


Τα τελευταία χρόνια έχει αποδειχθεί ότι οι περισσότεροι άλλοι γαλαξίες έχουν κι αυτοί παρόμοιες τεράστιες μαύρες τρύπες στο κέντρο τους, αφού ο Γαλαξίας μας δεν είναι ο μοναδικός στο Σύμπαν.


Τα τελευταία 30 χρόνια τα διάφορα αστεροσκοπεία και διαστημικά κέντρα στη Γη, σε συνεργασία με τους αστρονομικούς δορυφόρους που βρίσκονται σε γήινη τροχιά, μας έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες στην κατανόηση που έχουμε για το Σύμπαν. Μία «κατανόηση» όμως, που δεν είναι «άμοιρη παραδοξολογιών», γιατί, πραγματικά οι σύγχρονοι αστρονόμοι και αστροφυσικοί, με τη βοήθεια των πιο εξελιγμένων οργάνων παρατήρησης και ανάλυσης που διαθέτουν, μας μιλούν για αστρονομικά αντικείμενα, που είναι σχεδόν ακατανόητα στην κοινή λογική και εμπειρία. Πάρτε για παράδειγμα όλα όσα συμβαίνουν στο κέντρο του Γαλαξία μας.

Κοντά στην καρδιά του Γαλαξία μας ο ουρανός είναι κατάφωτος από την ακτινοβολία αμέτρητων εκατομμυρίων άστρων, συμπυκνωμένων μεταξύ τους πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στους σπειροειδείς βραχίονές του. Τα άστρα που συναντούμε εκεί είναι κυρίως ψυχρά άστρα (πορτοκαλί και κόκκινα), προχωρημένης ηλικίας, γι’ αυτό και θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τον πυρήνα του Γαλαξία μας αστρικό γηροκομείο.

Ανάμεσα στη Γη και την κεντρική αυτή περιοχή του Γαλαξία μας υπάρχουν τεράστιες ποσότητες νεφελωμάτων αερίων και σκόνης που μας εμποδίζουν να διακρίνουμε τα δρώμενα στο κέντρο. Παρόλα αυτά ορισμένα είδη ακτινοβολιών έχουν τη δυνατότητα να διαπεράσουν τα πυκνά αυτά στρώματα και να φτάσουν στον πλανήτη μας, όπου καταγράφονται από τα επίγεια ραδιοτηλεσκοπικά κέντρα και τα δορυφορικά αστεροσκοπεία μας. Πρόσφατες μάλιστα παρατηρήσεις του τροχιακού αστεροσκοπείου ακτίνων Χ Τσάντρα μας επιβεβαίωσαν κάτι που εδώ και μερικά χρόνια είχαμε ήδη αρχίσει να πιστεύουμε, ότι δηλαδή το κύριο χαρακτηριστικό στο κέντρο του Γαλαξία μας είναι η ύπαρξη μίας γιγάντιας μαύρης τρύπας, που περιβάλλεται από ένα φωτεινό δίσκο αστροϋλικών.

Η περιοχή αυτή είναι ιδιαίτερα πλούσια σε αστρικές ομάδες και νεφελώματα και από τη Γη φαίνεται προς την κατεύθυνση του αστερισμού του Τοξότη. Σ’ αυτόν τον αστερισμό και σε απόσταση 27.000 ετών φωτός από μας το κέντρο του Γαλαξία μας βρίσκεται δίπλα σχεδόν σε μία ιδιαίτερα ενεργή πηγή ακτινοβολιών, την οποία ονομάζουμε Τοξότη Α* και έχει αποδειχθεί ότι είναι εξαιρετικά συμπαγής. Οι νέες μάλιστα παρατηρήσεις ταυτίζουν αυτήν την περιοχή με την κεντρική μαύρη τρύπα του γαλαξιακού μας κέντρου. Και βέβαια εκτός από άστρα το αδηφάγο αυτό τέρας εξαφανίζει και οτιδήποτε άλλο τολμήσει να το πλησιάσει με αποτέλεσμα τη συνεχή του διόγκωση. Συγχρόνως σημειώνονται τρομαχτικές εκρήξεις και έκλυση τεράστιων ποσοτήτων ακτινοβολιών και ενέργειας. Μία τέτοια «έκρηξη» ακτινοβολιών ακτίνων Χ παρατηρήθηκε από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Τσάντρα να ξεπηδά από την περιοχή της μαύρης τρύπας αποδεικνύοντας πλέον πανηγυρικά όσα μέχρι τώρα απλώς υποθέταμε.

Αυτού του είδους οι εκρήξεις παράγονται από τον καταποντισμό μεγάλων ποσοτήτων ύλης στη βαρυτική άβυσσο της μαύρης τρύπας. Όταν η καταδικασμένη ύλη πέσει στα πλοκάμια της μαύρης τρύπας υπερθερμαίνεται και εκπέμπει ακτίνες Χ σαν ένα «κύκνειο άσμα» πριν την οριστική εξαφάνισή της. Είναι το πλησιέστερο που έχουν φθάσει οι αστρονόμοι στο «χείλος του γκρεμού», του επονομαζόμενου ορίζοντα γεγονότων που περιβάλλει μια μαύρη τρύπα. Η μαύρη τρύπα στο κέντρο του Γαλαξία μας υπολογίζεται ότι αποτελείται από υλικά 2,6 εκατομμύρια φορές περισσότερα από τα υλικά που έχει ο Ήλιος, συγκεντρωμένα σε μία περιοχή με διάμετρο λίγο μεγαλύτερη από την απόσταση Γης-Ηλίου που είναι 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα.

Οι «κανονικές» μαύρες τρύπες που προέρχονται από τις εκρήξεις αστρικών σουπερνόβα έχουν διάμετρο γύρω στα 50 km μόνο. Χιλιάδες τέτοιες μαύρες τρύπες πρέπει να υπάρχουν ήδη στο Γαλαξία μας. Υπάρχουν όμως και μίνι μαύρες τρύπες, με τη μάζα ενός ολάκερου βουνού συμπιεσμένη στο χώρο που καταλαμβάνει ένα άτομο. Το Σύμπαν μπορεί να περιλαμβάνει έναν τεράστιο αριθμό τέτοιων μίνι τεράτων, που δημιουργήθηκαν τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης. Κανείς όμως μέχρι τώρα δεν έχει ανακαλύψει έστω και κάποιες καθαρές ενδείξεις για την πραγματική τους υπόσταση αν και όπως είπαμε μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι μικροσκοπικές αυτές μαύρες τρύπες πρέπει να έχουν ήδη «εξατμιστεί» εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια.

Στο άλλο άκρο των μεγεθών υπάρχουν οι «σούπερ» μαύρες τρύπες στο κέντρο των γαλαξιών που περιέχουν τη μάζα εκατομμυρίων ήλιων σ’ ένα χώρο, που δεν υπερβαίνει τη διάμετρο του Ηλιακού μας Συστήματος. Τα τελευταία μάλιστα χρόνια έχει αποδειχθεί ότι οι περισσότεροι άλλοι γαλαξίες έχουν κι αυτοί παρόμοιες τεράστιες μαύρες τρύπες στο κέντρο τους αφού ο Γαλαξίας μας δεν είναι ο μοναδικός στο Σύμπαν.
Υπάρχουν, δηλαδή, δεκάδες δισεκατομμύρια γαλαξίες, και σε μερικούς απ’ αυτούς έχουμε ήδη εντοπίσει αναταραχές γιγαντιαίων διαστάσεων. Στην προσπάθειά μας λοιπόν να αποκαλύψουμε τα μυστικά του δικού μας Γαλαξιακού κέντρου, έχουμε ήδη στρέψει την προσοχή μας και μελετάμε πιο επισταμένα τα κέντρα και των άλλων γαλαξιών του Σύμπαντος, αφού είναι αρκετά εύλογο να υποθέσουμε ότι και οι περισσότεροι άλλοι γαλαξίες θα έχουν κι αυτοί παρόμοιες τεράστιες μαύρες τρύπες στο κέντρο τους.

Ο πυρήνας του γαλαξία NGC 4261, σε απόσταση 45 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη, όπως καταγράφηκε από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ παρουσιάζει μια περιοχή με υπέρθερμα αέρια και έναν εσωτερικό δίσκο ψυχρών αερίων και σκόνης με διάμετρο 300 ετών φωτός. Ακριβώς στο κέντρο του βρίσκεται μια λαμπρή περιοχή που αποτελεί το θερμό δίσκο επικάθισης μιας μαύρης τρύπας, η οποία εκπέμπει έναν πίδακα υλικών σε σχήμα Υ. Οι μέχρι σήμερα παρατηρήσεις, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τέτοιου είδους φαινόμενα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μίας αλυσιδωτής καταστροφής εκατομμυρίων άστρων στον πυρήνα παρόμοιων γαλαξιών, που οφείλεται στην ύπαρξη μιας τεράστιας κεντρικής μαύρης τρύπας, η οποία καταβροχθίζει το κέντρο παρόμοιων γαλαξιών.

Οι μαύρες τρύπες είναι αναμφίβολα από τα πιο παράξενα αντικείμενα του Σύμπαντος. Πάρτε για παράδειγμα αυτά που θα συνέβαιναν αν ταξιδεύαμε κοντά σε μία τέτοια μαύρη τρύπα, αφού η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν μας περιγράφει μία πραγματικά ενδιαφέρουσα εμπειρία. Αν πλησιάζαμε λοιπόν μία μαύρη τρύπα μ’ ένα διαστημόπλοιο, η ισχυρότατη δύναμη της βαρύτητάς της θα το υποχρέωνε να τεντωθεί σαν λάστιχο και κάθε άτομό του, καθώς και όλων όσων θα βρίσκονταν στο εσωτερικό του, θα παραμορφώνονταν τρομαχτικά. Γι’ αυτό θα ήταν προτιμότερο να σταθούμε σε μία ασφαλή απόσταση και από κει να στείλουμε τους αυτόματους διερευνητές μας.

Αν στείλουμε για παράδειγμα κάποιο φανάρι, θα παρατηρήσουμε ότι το φως του ελαττώνεται όλο και πιο πολύ καθώς αυτό πλησιάζει τον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας. Τα φωτεινά του δηλαδή κύματα χάνουν τόση πολλή ενέργεια στην προσπάθειά τους να σκαρφαλώσουν μακριά από τη βαρύτητα της τρύπας, ώστε έχουμε ως αποτέλεσμα το αδυνάτισμα της φωτεινής τους έντασης. Το φως από ένα φανάρι που έφτασε ακριβώς στην επιφάνεια του ορίζοντα, δεν μπορεί να φτάσει ποτέ μέχρι τα μάτια μας.

Αν πάλι στείλουμε ένα ρολόι, τότε θα παρατηρήσου με ότι καθώς αυτό πλησιάζει τη μαύρη τρύπα ο χρόνος τρέχει όλο και πιο αργά. Συμβαίνει δηλαδή και στο χρόνο το ίδιο που συμβαίνει και στο χώρο, γιατί η παρουσία της μαύρης τρύπας δημιουργεί όχι μόνο χωροπαραμόρφωση αλλά και χρονοπαραμόρφωση. Κι όταν τελικά το ρολόι φτάσει στη «μοναδικότητα», ο χρόνος θα σταματήσει τελείως.

Φυσικά, τα πάντα είναι σχετικά. Αν δηλαδή με κάποιον τρόπο αφήναμε το διαστημόπλοιό μας και πλησιάζαμε τη μαύρη τρύπα, δεν θα αισθανόμασταν καμία αλλαγή στο χρόνο. Γιατί το ρολόι που θα είχαμε μαζί μας θα έδειχνε ότι για μας ο χρόνος τρέχει κανονικά. Αντίθετα αν μπορούσαμε να διακρίνουμε τους δεί χτες του ρολογιού που αφήσαμε στο διαστημόπλοιό μας, θα τους βλέπαμε να τρέχουν με τεράστιες ταχύ τητες. Από τα πρόθυρα της μαύρης τρύπας ο χρόνος στο διαστημόπλοιο, καθώς και σε οποιοδήποτε άλλο σημείο του Σύμπαντος, θα έτρεχε με μεγαλύτερη τα χύτητα από αυτόν που θα έδειχνε το ρολόι μας.

Αυτή η «παραμόρφωση» του χρόνου μάς «λέει» ότι, αν με κάποιον τρόπο μπορούσαμε να ξεφύγουμε από την ελκτική δύναμη της μαύρης τρύπας και επιστρέφαμε πάλι στο διαστημόπλοιό μας, θα βρισκόμασταν στο μέλλον. Μ’ αυτήν την έννοια, δηλαδή, ο μαύρες τρύπες μπορεί να θεωρηθούν και ως ένα είδος μηχανών του χρόνου! Μηχανές του χρόνου όμως που μπορούν να μας μεταφέρουν μόνο προς το μέλλον.

Ίσως πάλι οι μαύρες τρύπες να μην λειτουργούν απλά και μόνο σαν χρονομηχανές, ούτε όμως και ως τρύπες, αλλά ως ένα είδος χωροχρονικής σήραγγας, που θα μας μετέφερε σε κάποιο άλλο σημείο του δικού μας ή κάποιου άλλου Σύμπαντος. Μερικοί αστροφυσικοί υποστηρίζουν ότι οι εξισώσεις του Αϊνστάιν δεν αποκλείουν κάτι τέτοιο.

Αντιμετωπίζουμε έτσι ένα από τα βασικά ερωτήματα που αφορούν στην τύχη των υλικών που εισχωρούν στη μαύρη τρύπα: δηλαδή πού πηγαίνουν τα υλικά αυτά; Αφού η βαρυτική δύναμη της μαύρης τρύπας εμποδίζει οποιαδήποτε πληροφορία να διαφύγει απ’ αυτήν, δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε την τύχη τους. Το γεγονός, όμως, αυτό δεν εμποδίζει τους θεωρητικούς φυσικούς από το να κάνουν τις δικές τους μαθηματικές υποθέσεις.

Τρεις είναι οι υποθέσεις που διερευνούνται, με πρώτη και καλύτερη τον απλό «αφανισμό» των υλικών στην καρδιά της μαύρης τρύπας που ονομάζεται μοναδικότητα. Η δεύτερη υπόθεση προτείνει ότι οι μαύρες τρύπες θα μπορούσαν επίσης να σχηματίζουν παράξενες κοσμικές σήραγγες (μερικοί τις ονομάζουν σκουληκότρυπες), που ίσως οδηγούν σε κάποιο άλλο παράλληλο Σύμπαν, με το οποίο όμως δεν υπάρχει καμία άλλη επικοινωνία ούτε και τρόπος επιστροφής.

Η τρίτη υπόθεση, και ίσως η πιο ενδιαφέρουσα απ’ όλες, προτείνει τη συνένωση μίας μαύρης τρύπας με άλλα σημεία του δικού μας Σύμπαντος. Σημεία δηλαδή που απέχουν μεταξύ τους όχι μόνο στο χώρο αλλά και στο χρόνο. Πολλοί μάλιστα παρομοιάζουν τις ουράνιες αυτές σκουληκότρυπες με την προσφιλή «εφεύρεση» των συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας οι οποίοι έχουν βαφτίσει «υπερδιάστημα», μία έννοια η οποία, παρόλο που δεν υπάρχει στη φύση, επιτρέπει στους ήρωες των διαστημικών μυθιστορημάτων να μετακινούνται από άστρο σε άστρο σχεδόν στιγμιαία.

Φυσικά, αφού ο χρόνος και ο χώρος είναι έννοιες που δεν έχουν καμία υπόσταση στο εσωτερικό μίας μαύρης τρύπας, υπάρχει η πιθανότητα κάποτε στο μέλλον και με την κατάλληλη τεχνολογία, να αποτελέσουν οι μαύρες τρύπες το κλειδί των μελλοντικών μας μετακινήσεων στην προσπάθειά μας να εξερευνήσουμε ολάκερο το Σύμπαν. Αρκεί, βέβαια, η μαύρη τρύπα που θα διαλέξουμε για ένα τέτοιο ταξίδι, να είναι αρκετά μεγάλη. Παρόλα αυτά θα πρέπει εδώ να επισημάνουμε ότι όλα αυτά δεν είναι παρά θεωρητικές εκτιμήσεις, οι οποίες απλώς βασίζονται σε χονδροειδείς λύσεις των εξισώσεων του Αϊνστάιν και όχι στη δυνατότητα της επιστήμης να παρατηρήσει όλα όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας που εξ ορισμού δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί.

Τιτάνιες συγκρούσεις


Οι γαλαξιακές αυτές συγκρούσεις είναι διαδικασίες που διαρκούν δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τα μεγέθη των συγκρουόμενων γαλαξιών και τις μεταξύ τους αποστάσεις.


Εδώ και αρκετά χρόνια θεωρούσαμε ότι ο γειτονικός μας, σχετικά, γαλαξίας της Ανδρομέδας ήταν μεγαλύτερος από το δικό μας. Μία νέα έρευνα όμως που διεξήχθη στις αρχές του 2006 και αφορούσε στην πυκνότητα και στην ταχύτητα της επονομαζόμενης σκοτεινής ύλης στην περιοχή μας, ανέδειξε ότι νικητής είναι ο δικός μας Γαλαξίας! Αυτή η έρευνα απέδειξε ότι ο Γαλαξίας μας περιλαμβάνει διπλάσια ποσότητα υλικών απ’ ό,τι αυτός της Ανδρομέδας, λόγω του ότι περιλαμβάνει μεγαλύτερες ποσότητες σκοτεινής ύλης.

Σε απόσταση 2,25 εκατομμυρίων ετών φωτός, το φως από το γαλαξία της Ανδρομέδας χρειάζεται 2,25 εκατομμύρια χρόνια για να φτάσει σ’ εμάς. Με τη βοήθεια ενός μικρού τηλεσκοπίου ή ακόμη και με κιάλια, ο γαλαξίας αυτός μοιάζει με ένα αμυδρά φωτισμένο γκριζόχρωμο ελλειψοειδές αντικείμενο. Η φωτογραφική του όμως απεικόνιση, με τη βοήθεια ενός μεγάλου τηλεσκοπίου, μας παρουσιάζει μυριάδες άστρα: γιγάντια άστρα, εκρηγνυόμενα άστρα, σφαιρωτά και ανοιχτά σμήνη και περιοχές αστρογένεσης παρόμοιες με αυτές του δικού μας Γαλαξία.

Ο δικός μας Γαλαξίας και εκείνος της Ανδρομέδας είναι οι δύο κυριότεροι σπειροειδείς γαλαξίες σε μια ομάδα τριάντα περίπου γαλαξιών, που ονομάζεται Τοπική Ομάδα. Κι ενώ τα δισεκατομμύρια των γαλαξιών που υπάρχουν στο Σύμπαν φαίνονται να απομακρύνονται από μας λόγω της κοσμολογικής διαστολής του χωροχρονικού Σύμπαντος, στην περίπτωση της Τοπικής μας Ομάδας τα πράγματα είναι διαφορετικά. Γιατί στην περιοχή μας οι βαρυτικές δυνάμεις των γειτονικών μας γαλαξιών έχουν μεγαλύτερη επίδραση στις διάφορες μετακινήσεις τους. Το ίδιο εξάλλου συμβαίνει παντού στο Σύμπαν, αφού σε τοπικό επίπεδο οι βαρυτικές δυνάμεις ανάμεσα σε γειτονικούς γαλαξίες υπερέχουν της κοσμολογικής διαστολής.

Έτσι δεν είναι διόλου παράξενο, που όπως φαίνεται από τα τελευταία στοιχεία ορισμένων ερευνών ο γαλαξίας της Ανδρομέδας μας πλησιάζει με ταχύτητα 500.000 km/h. Κάθε ώρα που περνάει δηλαδή βρισκόμαστε 500.000 km πλησιέστερα σ’ αυτόν. Αν είχαμε στη διάθεσή μας ένα διαστημόπλοιο, το οποίο θα κινούνταν με ανάλογη ταχύτητα τότε θα μπορούσαμε να φτάσουμε στη Σελήνη σε τρία περίπου τέταρτα της ώρας αντί των τριών ημερών, που χρειάστηκαν οι αστροναύτες του προγράμματος Απόλλων.

Αφού λοιπόν πλησιάζουν ο ένας τον άλλο, αυτό σημαίνει ότι οι δύο γαλαξίες, ο δικός μας κι αυτός της Ανδρομέδας, πρόκειται αναπόφευκτα και απαρέγκλιτα να συγκρουστούν σε περίπου τρία δισεκατομμύρια χρόνια. Αν μετά από τρία δισεκατομμύρια χρόνια υπάρχει ακόμη, έστω και με κάποια άλλη μορφή, ο ανθρώπινος πολιτισμός, τότε οι απόγονοί μας θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν μία πραγματικά θεαματική σύγκρουση γιγάντων. Μία σύγκρουση όμως, η οποία θα χρειαστεί ένα επιπλέον δισεκατομμύριο χρόνια προκειμένου να ολοκληρωθεί.

Μην ανησυχείτε όμως για τους απογόνους μας. Παρόλες τις τρομερές βαρυτικές δυνάμεις, που θα υφίστανται στη διάρκεια της σύγκρουσης, κανένα από τα δισεκατομμύρια άστρα που αποτελούν τους δύο γαλαξίες δεν πρόκειται να συγκρουστεί με κάποιο άλλο. Βλέπετε οι αποστάσεις μεταξύ των άστρων είναι τεράστιες και δεν είναι δυνατόν να έχουμε μία οποιαδήποτε σύγκρουση άστρων. Παρόλα αυτά, τα διάφορα αέρια που βρίσκονται στο διαστρικό χώρο ανάμεσα στα άστρα θα υποστούν ένα ιδιαίτερα έντονο σοκ, αφού η σύγκρουσή τους θα θέσει σε ενέργεια μία διαδικασία αστρογένεσης τεράστιων διαστάσεων.

Εκτός όμως από τα εκατομμύρια των γεννήσεων νέων άστρων η σύγκρουση των δύο γαλαξιών θα τροφοδοτήσει και άλλου είδους διαδικασίες επίσπευσης του θανάτου ορισμένων μεγάλων άστρων με τη μορφή σουπερνόβα εκρήξεων. Κι ενώ σήμερα τέτοιου είδους εκρήξεις παρατηρούνται μία φορά κάθε 300 περίπου χρόνια, στη διάρκεια της κάθε σύγκρουσης οι σουπερνόβα εκρήξεις θα φτάσουν τις 1.000 το χρόνο, κάνοντας έτσι τον ουρανό της Γης αρκετά λαμπερό ώστε να μπορεί κάποιος να διαβάσει άνετα ένα βιβλίο!

Η τιτάνια αυτή σύγκρουση όμως, στα αρχικά τουλάχιστον στάδια, δεν πρόκειται να είναι μετωπική. Οι δύο γαλαξίες θα προσπεράσουν ο ένας τον άλλο, διαταράσσοντας φυσικά τη δομή τους από τις τεράστιες βαρυτικές δυνάμεις που θα υφίστανται. Πενήντα εκατομμύρια χρόνια μετά την πρώτη επαφή ο γαλαξίας της Ανδρομέδας θα επανακάμψει προς το μέρος μας, με κατεύθυνση το κέντρο του Γαλαξία μας, το οποίο θα φτάσει σε άλλα τόσα χρόνια. Μία δεύτερη περίοδος αστρογένεσης και κατακλυσμιαίων αστρικών εκρήξεων θα επακολουθήσει μέχρις ότου οι δύο γαλαξίες ισορροπήσουν και ενσωματωθούν ο ένας στον άλλο σε ένα περίπου δισεκατομμύριο χρόνια. Την εποχή εκείνη ο νέος γαλαξίας που θα έχει δημιουργηθεί θα περιλαμβάνει όλα τα υλικά από τα οποία αποτελούνταν οι δύο προγεννήτορές του, ενώ η μορφή του θα έχει αλλάξει και από σπειροειδής θα έχει μετατραπεί σ’ έναν τεράστιο ελλειπτικό γαλαξία.

Αυτού του είδους η περιγραφή δεν είναι αποκύημα επιστημονικής φαντασίας αλλά αποδεδειγμένη επιστημονική πραγματικότητα, αφού οι αστρονόμοι έχουν σήμερα συγκεντρώσει αρκετά στοιχεία που καταδεικνύουν ότι οι γαλαξιακές συγκρούσεις είναι πολύ πιο συχνές απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι τώρα. Με μία νέα τεχνική, που επιτρέπει την παρατήρηση των γαλαξιακών πυρήνων μέσα από τα πυκνά σύννεφα αερίων και σκόνης που τους περιβάλλουν, αποδείχτηκε ότι το ένα τρίτο όλων των σπειροειδών γαλαξιών, όπως είναι ο δικός μας, παρουσιάζουν σημάδια προηγούμενων συγκρούσεων. Οι γαλαξιακές αυτές συγκρούσεις είναι διαδικασίες που διαρκούν δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τα μεγέθη των συγκρουόμενων γαλαξιών και τις μεταξύ τους αποστάσεις.

Οι μικρότεροι γαλαξίες καταβροχθίζονται συνήθως από τους μεγαλύτερους, αλλά όταν τα μεγέθη είναι περίπου ίσα η σύγκρουση καταλήγει σε αδιέξοδο. Στις περιπτώσεις ισορροπίας δυνάμεων οι δύο γα λαξίες ενώνονται σχηματίζοντας έναν ελλειπτικό γαλαξία, ειδάλλως επικρατεί συνήθως το σχήμα και η δομή του μεγαλύτερου. Παρόμοιες διαδικασίες γα λαξιακών συγκρούσεων βλέπουμε ήδη να συμβαίνουν σε πολλές άλλες περιοχές του Σύμπαντος. Δε κάδες τέτοιες στενές επαφές έχουν καταγραφεί από τα μεγάλα τηλεσκόπιά μας. Στο παρελθόν όταν οι γαλαξίες ήσαν μικρότεροι και οι αποστάσεις μεταξύ τους πολύ πιο μικρές τέτοιου είδους συγκρούσεις ήταν κάτι το συνηθισμένο. Μ’ αυτόν άλλωστε τον τρόπο δημιουργήθηκαν και οι μεγάλοι σημερινοί γαλαξίες της γειτονιάς μας.

Ορισμένες φωτογραφίες που έχουμε λάβει μας δείχνουν τους γαλαξίες, όπως ήσαν πριν από δέκα δισεκατομμύρια χρόνια κι έτσι μας αποκαλύπτουν την ύπαρξη χιλιάδων παρόμοιων συγκρούσεων στο παρελθόν. Την εποχή εκείνη οι γαλαξίες ήσαν πολύ μικρότεροι και οι μεταξύ τους μέσες αποστάσεις πολύ πιο μικρές. Έτσι οι γαλαξιακές συγκρούσεις ήσαν κάτι το συνηθισμένο. Φυσικά οι απόμακρες αυτές συγκρούσεις είναι πάρα πολύ αχνές και πολύ μικρές για να διαπιστωθούν οι λεπτομέρειες των διαδικασιών που συμβαίνουν εκεί. Στο σμήνος γαλαξιών MS 1054-03, που βρίσκεται σε απόσταση 8 δισεκατομμυρίων ετών φωτός, για παράδειγμα, διακρίνονται εκατοντάδες γαλαξίες. Μία ομάδα Ευρωπαίων αστρονόμων μελέτησε 81 συνολικά γαλαξίες και ανακάλυψε ότι οι 13 απ’ αυτούς φαίνονται να είναι τα υπολείμματα πρόσφατων συγκρούσεων.

Οι γαλαξιακές συγκρούσεις, άλλωστε, επεξηγούν και το λόγο που με την πάροδο του χρόνου εμφανίζονται όλο και πιο πολλοί ελλειπτικοί γαλαξίες. Ενώ δηλαδή στα σμήνη των γαλαξιών που υπήρχαν πριν από 7 δισεκατομμύρια χρόνια το 50% των γαλαξιών ήταν σπειροειδείς σήμερα μόνο 20% ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία. Επιπλέον τα αποτελέσματα των συγκρούσεων αυτών παρουσιάζουν πραγματικά ορισμένες εξωφρενικές καταστάσεις. Πάρτε, για παράδειγμα, το γαλαξία Μ64 ή NGC 4826, που έχει τα χαϊδευτικά ονόματα του «Μαυρομάτη» (δηλ. Καραγκιόζης) και της «Πεντάμορφης Κοιμωμένης» και είναι το αποτέλεσμα της σύγκρουσης ενός μεγάλου και ενός μικρού γαλαξία. Στο γαλαξία αυτό η εσωτερική του περιοχή περιστρέφεται προς μία κατεύθυνση, ενώ η εξωτερική περιστρέφεται αντίθετα. Η παράδοξη αυτή συμπεριφορά οφείλεται σε μία προηγούμενη σύγκρουση ενός μεγάλου και ενός μικρού γαλαξία, που δεν έχουν ακόμη βρει την ισορροπία τους.

Στην κατεύθυνση του αστερισμού Μέγας Κύων, πολύ κοντά στο λαμπρότερο άστρο του ουρανού, τον Σείριο, και σε απόσταση 114 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη, μπορούμε σήμερα να δούμε δύο σπειροειδείς γαλαξίες να προσπερνάει ο ένας τον άλλο. Οι ισχυρές παλιρροϊκές δυνάμεις του μεγαλύτερου γαλαξία (NGC[t 1] 2207), που έχει διάμετρο 143.000 ετών φωτός, έχουν διαστρεβλώσει το σχήμα του μικρότερου (IC 2163) αποσπώντας άστρα και αέρια τα οποία εκτείνονται σε μια περιοχή 100.000 ετών φωτός. Η πλησιέστερη προσέγγιση των δύο αυτών γαλαξιών πραγματοποιήθηκε πριν από 40 εκατομμύρια χρόνια, αλλά ο μικρότερος γαλαξίας δεν διαθέτει αρκετή ενέργεια για να ξεφύγει από τη βαρυτική έλξη του μεγαλύτερου. Έτσι θα συνεχίσουν να αλληλοστρεβλώνουν την όλη τους δομή και τελικά ύστερα από ένα δισεκατομμύριο χρόνια θα σχηματίσουν ένα νέο γαλαξία με τα υλικά και των δύο. Δεν χρειάζεται όμως να έχουμε πάντα μια μετωπική σύγκρουση ώστε να προκληθούν στους δύο συμμετέχοντες γαλαξίες καταλυτικά αποτελέσματα. Ο γαλαξίας Μ-82, για παράδειγμα, έχει κυριολεκτικά διαλυθεί από την επίδραση μιας τρομαχτικά μεγάλης διαδικασίας αστρογένεσης. Και η αιτία αυτής της καταστροφής φαίνεται να είναι η παρουσία, εκεί κοντά, ενός μεγαλύτερου γαλαξία, ο οποίος προσπέρασε σχετικά πρόσφατα το μικρότερο με τον ίδιο τρόπο που ένα υπερωκεάνιο θα προσπέρναγε ένα μικρό καΐκι. Έτσι η βαρυτική του επίδραση φαίνεται ότι συγκλόνισε το γείτονά του σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προκαλέσει μία πανγαλαξιακή αλυσιδωτή αντίδραση αστρογένεσης.

Στις αρχές του 2006, μια ομάδα Ευρωπαίων αστροφυσικών, μελετώντας αρκετές δεκάδες γαλαξίες, ανακάλυψε ότι οι γαλαξίες αυτοί διαθέτουν την ίδια ποσότητα σκοτεινής ύλης σήμερα όσο και πριν από έξι δισεκατομμύρια χρόνια. Με βάση την ανακάλυψη αυτή και με μία νέα τεχνική η οποία επιτρέπει την παρατήρηση των γαλαξιακών πυρήνων μέσα από τα πυκνά σύννεφα αερίων και σκόνης που τους περιβάλλουν, αποδείχτηκε ότι το 40% των γαλαξιών, σε απόσταση έξι δισεκατομμυρίων ετών φωτός, έχουν υποστεί συγκρούσεις με άλλους γαλαξίες, γεγονός που μας βοηθάει στην κατανόηση της εξέλιξης των γαλαξιών τα τελευταία έξι δισεκατομμύρια χρόνια. Το τελικό όμως αποτέλεσμα των γαλαξιακών αυτών συγκρούσεων εξαρτάται από τα μεγέθη των γαλαξιών και τις αποστάσεις μεταξύ τους.

Τέτοιου είδους αλληλεπιδράσεις έχουν μελετηθεί με ειδικά μαθηματικά μοντέλα, σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, όπου παρατηρούνται παρόμοιες εξελίξεις με ήδη φωτογραφημένα αποτελέσματα αναστάτωσης της δομής ολάκερων γαλαξιών. Εκατοντάδες παρόμοιοι γαλαξίες έχουν φωτογραφηθεί κατά και ρούς, ενώ ειδικοί επιστήμονες προσπαθούν επισταμένα, με διάφορες μεθόδους, να προσδιορίσουν με ποιον τρόπο αυτές οι αλληλοεπιδράσεις, επηρεάζουν την εξέλιξη των γαλαξιών, και των άστρων που αυτοί περιλαμβάνουν, σε μια ατέρμονη προσπάθεια κατανόησης των μυστικών του Σύμπαντος. Κι όλες, οι μέχρι τώρα μελέτες, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι στις καρδιές των γαλαξιών αυτών ελλοχεύουν γιγάντιες μαύρες τρύπες, οι οποίες είναι αποτέλεσμα των αρχέγονων αυτών συγκρούσεων στη διάρκεια των οποίων οι κεντρικές μαύρες τρύπες τους συνενώθηκαν σχηματίζοντας ακόμη πιο μεγάλες.

  1. Jump up↑ Ο κωδικός NGC σημαίνει «Νέος Γενικός Κατάλογος Γαλαξιών και Νεφελωμάτων» που δημοσιεύτηκε από τον Δανοϊρλανδό αστρονόμο Τζον Ντράγιερ το 1888, ενώ το IC είναι η ονομασία των «Παραρτημάτων» του (Index Catalog) που εξεδόθησαν αργότερα.

Αστρόμορφα αντικείμενα


Τα κβάζαρ μπορούν σήμερα να θεωρηθούν ως μια ακραία μορφή πολύ δραστήριων γαλαξιών, που αντλούν το μεγαλύτερο μέρος της ακτινοβολίας τους από τους πυρήνες μέσα στους οποίους βρίσκονται.


Φαινομενικά μοιάζουν με άστρα, όμως ούτε άστρα ούτε γαλαξίες θα μπορούσαν να παράγουν τόση ενέργεια, ώστε να φαίνονται από τη Γη και μάλιστα από τόσο μεγάλες αποστάσεις. Επειδή δεν έχουν παρατηρηθεί στη γειτονιά μας συμπεράναμε ότι η ύπαρξή τους πρέπει να συνδέεται με κάποιο αρχικό επεισόδιο της ιστορίας του Σύμπαντος. Τα απόκοσμα αυτά ουράνια αντικείμενα εκπέμπουν την ενέργεια χιλίων γαλαξιών από ένα χώρο, που δεν είναι μεγαλύτερος από το Ηλιακό μας Σύστημα, ενώ καθένα απ’ αυτά ίσως να είναι το ενεργό κέντρο, η εκρηγνυόμενη δηλαδή καρδιά, απόμακρων στο χώρο και στο χρόνο πρωτογενών γαλαξιών. Κι όμως, μέσα από τα τηλεσκόπιά μας μοιάζουν απλώς με άστρα, των οποίων η απίστευτη ταχύτητα απομάκρυνσής τους μας βοήθησε να διαλευκάνουμε ένα από τα πιο συνταρακτικά φαινόμενα του Σύμπαντος.

Η ιστορία μας αρχίζει τη δεκαετία του 1930 όταν οι μόνες πληροφορίες που παίρναμε από το Σύμπαν περιορίζονταν στο μικρό μόνο παράθυρο του ορατού τμήματος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Τη δεκαετία εκείνη ήταν που γεννήθηκε ένα νέο μέσο εξερεύνησης του Σύμπαντος, το ραδιοτηλεσκόπιο. Έτσι, η γέννηση της ραδιοαστρονομίας και η μετέπειτα εξέλιξή της αποτέλεσε αναμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά γεγονότα του 20ού αιώνα, αφού η ραγδαία ανάπτυξη των ραδιοτηλεσκοπίων μας έδωσε την ευκαιρία να δούμε το Σύμπαν και σε μήκη κύματος, που μέχρι τότε μας ήταν αόρατα.

Σε μία από τις πλέον απόμακρες ραδιοπηγές, την 3C 48, ο αστρονόμος Άλαν Σάντατζ του Αστεροσκοπείου Χέιλ ανακάλυψε το 1960 ένα ιδιαίτερα λαμπερό άστρο. Μέχρι τότε ήταν γνωστό ότι τα συνηθισμένα άστρα είναι αδύνατον να εκπέμψουν τόσο ισχυρά ραδιοκύματα σε τόσο μεγάλες αποστάσεις. Επιπλέον το φάσμα αυτού του «άστρου» περιελάμβανε ασυνήθιστες φασματικές γραμμές. Το μυστήριο όμως μεγάλωσε ακόμη περισσότερο το 1962 με την ανακάλυψη ενός άλλου ραδιοάστρου, του 3C 273. Στις 5 Αυγούστου του 1962 τρεις Αυστραλοί αστρονόμοι παρατηρώντας τη Σελήνη να επισκιάζει τη ραδιοπηγή αυτή κατόρθωσαν, χρονομετρώντας τη στιγμή της εξαφάνισης και της επανεμφάνισής της, να εντοπίσουν με ακρίβεια τη θέση της, πάνω στην οποία ανακάλυψαν ένα πολύ φωτεινό άστρο. Το 1963 ο Μάρτεν Σμιντ του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Καλιφόρνια, στην προσπάθειά του να αναλύσει το φάσμα του 3C 273 συνειδητοποίησε ότι τέσσερεις από τις λαμπρότερες φασματικές γραμμές του είχαν τις ίδιες αποστάσεις μεταξύ τους με τέσσερεις από τις πιο γνωστές φασματικές γραμμές του υδρογόνου, με τη βασική διαφορά ότι ήσαν τοποθετημένες αρκετά μακριά από τη συνηθισμένη τους θέση στο φάσμα· είχαν δηλαδή μια πολύ μεγάλη μετατόπιση προς το ερυθρό τμήμα του φάσματος. Εάν λοιπόν οι γραμμές αυτές ανήκαν πράγματι στο υδρογόνο, τότε σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Νόμου του Χαμπλ, το 3C 273 δεν θα μπορούσε να είναι ένα συνηθισμένο άστρο στο δικό μας Γαλαξία.

Ο Νόμος του Χαμπλ, όπως γνωρίζουμε μας «λέει» ότι η απόσταση ενός γαλαξία από τη Γη έχει άμεση σχέση με την ταχύτητα της απομάκρυνσής του από μας και αποτελεί μιαν άμεση συνέπεια της κοσμολογικής διαστολής του Σύμπαντος. Όταν δηλαδή παρατηρούμε τους μακρινούς γαλαξίες ουσιαστικά κοιτάζουμε στο πολύ μακρινό παρελθόν, που σημαίνει ότι οι γαλαξίες εμφανίζονται σε μας όχι όπως είναι τη στιγμή που τους κοιτάζουμε, αλλά όπως ήσαν πριν από πολλά εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια χρόνια. Κι έτσι όσο μακρύτερα βρίσκεται ένας γαλαξίας τόσο γρηγορότερα απομακρύνεται από μας.

Επειδή λοιπόν οι γαλαξίες απομακρύνονται από τη Γη το φάσμα του φωτός που εκπέμπουν παρουσιάζει μια μετατόπιση των φασματικών του γραμμών προς το ερυθρό τμήμα του φάσματος. Επειδή λοιπόν η ραδιοπηγή 3C 273 είχε μια μεγάλη μετατόπιση των φασματικών της γραμμών καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι το αντικείμενο αυτό απομακρύνεται από τη Γη με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Η μεγάλη όμως ταχύτητα απομάκρυνσης υποδηλώνει επίσης και μια πολύ μεγάλη απόσταση. Η απόσταση αυτή μπορεί να υπολογιστεί με βάση το Νόμο του Χαμπλ ο οποίος μας «λέει» ότι: η απόσταση αυτή είναι ίση με την ταχύτητα απομάκρυνσης διαιρούμενη με μια σταθερή τιμή που ονομάζεται σταθερά του Χαμπλ. Στην περίπτωση του 3C 273 η μετατόπιση των φασματικών γραμμών μάς πληροφορούσε ότι η ταχύτητα απομάκρυνσής του φτάνει τα 45.000 km/s, πράγμα που σημαίνει ότι το αντικείμενο 3C 273 πρέπει να βρίσκεται σε απόσταση τριών, περίπου, δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Έκτοτε τα ασυνήθιστα χαρακτηριστικά αυτών των αντικειμένων δεν έπαψαν να προκαλούν σωρεία νέων ερωτημάτων στους αστρονόμους κι επειδή, παρόλο που δεν ήσαν άστρα αλλά έμοιαζαν με άστρα, ονομάστηκαν quasi-stellar objects (αστρόμορφα αντικείμενα) και για συντομία quasar (κβάζαρ).

Μέχρι την ανακάλυψη των κβάζαρ τα μεγαλύτερα και φωτεινότερα ουράνια σώματα στο Σύμπαν ήταν οι γαλαξίες. Ένας συνηθισμένος γαλαξίας όπως ο δικός μας, περιέχει 100-200 δισεκατομμύρια άστρα, ενώ ακόμη και οι πιο γιγάντιοι γαλαξίες, όπως ο ελλειπτικός υπεργίγαντας Μ-87, δεν είναι παρά μερικές μόνο φορές φωτεινότεροι από το δικό μας. Αντίθετα ένα κβάζαρ είναι 1.000 φορές λαμπρότερο από έναν ολόκληρο γαλαξία 100 δισεκατομμυρίων άστρων. Οι μεγάλες λοιπόν αποστάσεις των κβάζαρ σε συνδυασμό με την τεράστια ποσότητα ενέργειας που εξέπεμπαν είχαν προβληματίσει σοβαρά τους αστρονόμους.

Μερικά από τα κβάζαρ που ανακαλύφθηκαν στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, είχαν φωτογραφηθεί τυχαία και πριν από πολλά χρόνια όταν κανείς δεν γνώριζε την πραγματική τους ταυτότητα. Το κβάζαρ 3C 273, για παράδειγμα, αναγνωρίστηκε σε πολλές παλιές φωτογραφίες του νυχτερινού ουρανού (η παλαιότερη χρονολογείται από το 1877). Μελετώντας προσεκτικά και συγκρίνοντας τις φωτογραφίες αυτές, οι αστρονόμοι ανακάλυψαν ορισμένες σημαντικές αυξομειώσεις στη φωτεινότητα των κβάζαρ, γεγονός που μεγάλωσε ακόμη περισσότερο το μυστήριο γύρω από την ταυτότητά τους. Αυτό σημαίνει ότι το μέγεθός τους είναι πολύ μικρό. Παρατηρήσεις του κβάζαρ 3C 273 στη διάρκεια ενός έτους (1988) έδειξαν ότι το αινιγματικό αυτό αντικείμενο παρουσίαζε μια βίαιη δραστηριότητα τεσσάρων μηνών με αύξηση της φωτεινότητάς του κατά 50%. Η ταχύτερη μάλιστα αυξομείωση συνέβη στη διάρκεια μίας μόνον ημέρας.

Φωτο γραφίες ενός άλλου κβάζαρ, του 3C 279, από το 1936 μας δείχνουν ότι το κβάζαρ αυτό αύξησε τη φωτεινότητά του τόσο πολύ, ώστε στο μέγιστο της δραστηριότητάς του έλαμπε με φωτεινότητα 10.000 φορές μεγαλύτερη από τη φωτεινότητα του γαλαξία της Ανδρομέδας. Και όμως το μέγεθός του δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερο από το μέγεθος του Ηλιακού μας Συστήματος. Πώς όμως είναι δυνατόν τα τόσο μικρά αυτά ουράνια σώματα, που βρίσκονται σε τόσο τεράστιες αποστάσεις από τη Γη, να εκπέμπουν τόσο μεγάλες ποσότητες ενέργειας;

Πενήντα εκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας βρίσκεται ο γιγάντιος ελλειπτικός γαλαξίας Μ-87, του οποίου ο πυρήνας αποτελείται από ένα πυκνό μείγμα άστρων και υπερθερμασμένων αερίων. Πρόκειται για ηλεκτρόνια που επιταχύνονται σπειροειδώς μέσα σε ισχυρά μαγνητικά πεδία, με αποτέλεσμα την εκτόξευση ενός τεράστιου πίδακα με γαλακτερή απόχρωση. Οι μέχρι σήμερα έρευνες μάς οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο αυτό πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσιδωτής καταστροφής εκατομμυρίων άστρων στον πυρήνα τέτοιων γαλαξιών. Όμως, μια τέτοια καταστροφή μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την ύπαρξη μιας τεράστιας κεντρικής μαύρης τρύπας, η οποία καταβροχθίζει το κέντρο παρόμοιων γαλαξιών. Και πράγματι η μαύρη τρύπα του Μ-87 υπολογίζεται ότι περιέχει υλικά μερικών δισεκατομμυρίων άστρων.

Οι περισσότεροι αστρονόμοι συμφωνούν σήμερα στο ότι τα αστρόμορφα αυτά ουράνια αντικείμενα βρίσκονται στον πυρήνα πολύ μακρινών γαλαξιών και ότι έχουν άμεση σχέση με τις μαύρες τρύπες. Τα υλικά που αιχμαλωτίζονται από τις μαύρες τρύπες δημιουργούν βαρυτική ενέργεια, η οποία στη συνέχεια ενεργοποιεί τα κβάζαρ. Έτσι τα κβάζαρ μπορούν σήμερα να θεωρηθούν ως μια ακραία μορφή πολύ δραστήριων γαλαξιών, που αντλούν το μεγαλύτερο μέρος της ακτινοβολίας τους από τους πυρήνες μέσα στους οποίους βρίσκονται.

Στην καρδιά του Υπερσμήνους της Παρθένου βρίσκεται ο πιο θεαματικός, ίσως, από όλους τους γαλαξίες: ο γιγάντιος ελλειπτικός γαλαξίας Παρθένος Άλφα. Σε σύγκριση με τους συνηθισμένους γαλαξίες, όπως το δικό μας, ο γαλαξίας αυτός είναι πέντε φορές μεγαλύτερος, αποτελούμενος από ένα τρισεκατομμύριο άστρα, ενώ είναι στεφανωμένος με περισσότερα από 1.000 σφαιρωτά σμήνη. Είναι μια από τις ισχυρότερες πηγές ραδιοακτινοβολιών και ακτίνων Χ, ενώ στο πλάι του ένας πίδακας πλάσματος, απογυμνωμένων από ηλεκτρόνια ατομικών πυρήνων, προβάλλει σαν ένα κοκαλιάρικο δάχτυλο από τον πυρήνα του.

Πριν από 15.000 χρόνια ο πίδακας αυτός εκτοξεύτηκε με ταχύτητα που άγγιζε την ταχύτητα του φωτός: με τα μέτρα και τα σταθμά του γαλαξιακού χρόνου ο πίδακας πρέπει να εμφανίστηκε τόσο απότομα και ξαφνικά όσο μία αστραπή. Το πλάσμα που παρατηρούμε, πρέπει να προέρχεται από υλικά που αποβλήθηκαν από καταδικασμένα άστρα, καθώς αυτά κατέρρεαν στην αχόρταγη άβυσσο μιας γαλαξιακής μαύρης τρύπας. Μιας ουράνιας διαστημικής ρουφήχτρας με ένα τόσο ισχυρό βαρυτικό πεδίο που ούτε και το ίδιο της το φως, όπως είπαμε, δεν μπορεί να δραπετεύσει από τα δεσμά της. Το κεντρικό δηλαδή στολίδι του υπέροχου αυτού γαλαξία είναι μια καρδιά απόλυτου σκότους, ένας τάφος που περιλαμβάνει τα λείψανα εκατοντάδων εκατομμυρίων άστρων.

Συνοπτικά, λοιπόν, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ταύτιση των κβάζαρ με την ύπαρξη μιας μαύρης τρύπας στον πυρήνα των γαλαξιών που τα φιλοξενεί μπορεί να εξηγήσει την προέλευση της ενέργειάς τους, αλλά αφήνει αναπάντητο το ερώτημα της γέννησής τους. Έχει παρατηρηθεί ότι ο αριθμός των κβάζαρ πληθαίνει όσο μεγαλύτερες είναι οι αποστάσεις. Πριν από 12 δισεκατομμύρια χρόνια η πυκνότητα των κβάζαρ ήταν 1.000 φορές μεγαλύτερη απ’ ό,τι είναι σήμερα. Φαίνεται λοιπόν ότι οι διαδικασίες που προκάλεσαν τη γέννηση των κβάζαρ ήσαν πολύ πιο έντονες στα πρώτα στάδια της εξέλιξης του Σύμπαντος.

Το συμπέρασμα λοιπόν των σύγχρονων ερευνών μας είναι ότι τα κβάζαρ άρχισαν να δημιουργούνται ξαφνικά πριν από 13 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ στη συνέχεια, μετά από 4 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια, η διαδικασία αυτή άρχισε να εξασθενεί. Σύμφωνα με την άποψη αυτή οι γαλαξίες διαμορφώθηκαν πριν από τα κβάζαρ, όταν το Σύμπαν είχε ηλικία λίγο μεγαλύτερη του ενός δισεκατομμυρίου ετών. Έτσι η χρονική διαφορά στη δημιουργία των γαλαξιών και των κβάζαρ αντιπροσωπεύει το χρόνο που απαιτήθηκε για να δημιουργηθούν οι αρχικές μαύρες τρύπες στον πυρήνα των πρωτογενών εκείνων γαλαξιών, που αμέσως μετά ενεργοποιήθηκαν σχηματίζοντας τα κβάζαρ.

Επίλογος: Κόσμοι παράλληλοι


Το Σύμπαν στο οποίο ζούμε ίσως να είναι το πετυχημένο αποτέλεσμα μιας μαύρης τρύπας που βρίσκεται σε κάποιο άλλο Σύμπαν παράλληλο με το δικό μας.


Υπάρχουν σήμερα αρκετοί θεωρητικοί κοσμολόγοι (όπως οι Έντουαρντ Τράιον, Άλαν Γκουθ, Άλεξ Βιλένκιν κ.ά.), οι οποίοι έχουν προτείνει την ύπαρξη ενός «άπειρου» αριθμού παράλληλων συμπαντικών μανάδων και μωρών. Μία από τις θεωρητικές αυτές απόψεις είναι και η ιδέα ότι το Σύμπαν στο οποίο ζούμε βρίσκεται στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας και ότι αυτό είναι ένα μόνο από έναν «άπειρο» αριθμό συμπάντων!

Η αρχική ιδέα αυτής της θεώρησης του Σύμπαντος διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1973 από τον Έντουαρντ Τράιον. Προκειμένου να γίνει κατανοητή η άποψη αυτή θεωρήστε ότι το Σύμπαν είναι η επιφάνεια των δύο διαστάσεων ενός μπαλονιού που φουσκώνει. Πάνω σ’ αυτήν την επιφάνεια φανταστείτε ένα μικροσκοπικό ανεύρυσμα (ένα μικρό «σπυράκι» ή μία μικρή «φουσκάλα»), το οποίο δεν είναι παρά η «ανώμαλη ιδιομορφία» μιας μαύρης τρύπας στο αρχικό Σύμπαν.

Φανταστείτε τώρα ότι το ανεύρυσμα αυτό αρχίζει να διαστέλλεται σε ένα νέο πλαίσιο διαστάσεων χώρου και χρόνου έξω και αυτόνομα από το χωρόχρονο του αρχικού Σύμπαντος (του αρχικού μπαλονιού). Δημιουργείται έτσι ένα νέο μπαλόνι που φουσκώνει αυτόνομα σαν ένα νέο διαστελλόμενο Σύμπαν, το οποίο όμως συνδέεται με το αρχικό Σύμπαν με μία σήραγγα που μοιάζει με σκουληκότρυπα. Σ’ αυτήν την περίπτωση τα δύο σύμπαντα (μάνα και μωρό) συνεχίζουν κανονικά την αυτόνομη εξέλιξή τους χωρίς όμως καμία επικοινωνία μεταξύ τους, όπως ίσως να έγινε και στην περίπτωση του δικού μας Σύμπαντος στο χρόνο 10-35 του πρώτου δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.

Μ’ αυτήν την έννοια, λοιπόν, το Σύμπαν στο οποίο ζούμε ίσως να είναι το πετυχημένο αποτέλεσμα μιας μαύρης τρύπας, που βρίσκεται σε κάποιο άλλο παράλληλο με το δικό μας Σύμπαν, ενώ κάθε μία από τις υπόλοιπες μαύρες τρύπες του δικού μας Σύμπαντος ίσως να είναι κι αυτή υποψήφια να γίνει ένα νέο σύμπαν-μωρό, που με τη σειρά του θα μπορέσει, αν επιζήσει, να δημιουργήσει και άλλα σύμπαντα «εις το διηνεκές».

Πολλά από τα παράλληλα σύμπαντα-μωρά φυσικά δεν κατορθώνουν να μεγαλώσουν πέρα από το μέγεθος που έχει το μήκος του Πλανκ (10-33 cm), αφού αμέσως μετά τη γέννησή τους καταρρέουν καταπίνοντας τον εαυτό τους. Τα τυχερά όμως παράλληλα σύμπαντα-μωρά, που κατορθώνουν να αναπτύξουν μια πληθωριστική διαστολή αμέσως μετά τη δημιουργία τους, όχι μόνο δεν κινδυνεύουν να καταρρεύσουν, αλλά μπορεί επίσης και να δημιουργήσουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας και ύλης, με την εμφάνιση εικονικών σωματιδίων, συνεχίζοντας έτσι την αυτόνομη διαστολή και ύπαρξή τους.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

για παιδιά

  • Asimov, Isaac, Κβάζαρς, πούλζαρς και μαύρες τρύπες, Αθήνα: Κέδρος, 1988., ISBN ISBN: 960-04-0132-2.
  • Couper, Heather, Μαύρες τρύπες, Αθήνα: Καστανιώτης, 1997.
  • Oxlade, Chris, Το μυστήριο που κρύβουν οι μαύρες τρύπες, Αθήνα: Σαββάλας, 2004.

για ενήλικες

  • Al – Khalili, Jim, Σκουληκότρυπες, μαύρες τρύπες και χρονομηχανές, Αθήνα: Τραυλός, 2001.
  • Arnett, David, Supernovae and nucleosythesis, Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1996.
  • Begelman, Mitchell, Gravity’s fatal attraction, New York: Scientific American Library, 1996.
  • Berger, Melvin Quasars, pulsars and black holes in space, New York: Putnam’s Sons, 1977.
  • Clark, David H., The historical supernovae, Oxford; New York: Pergamon, 1977.
  • Dauber, Philip M., The three big bangs, Reading. Mass.: Addison-Wesley, 1996.
  • Ferguson, Kitty, Prisons of light, Cambridge: Cambridge University Press, 1996.
  • Goldsmith, Donald, Supernova! New York: Martin St., 1989.
  • Gribbin, John, Stardust, London: Penguin, 2000.
  • Hawking, Stephen W., Μαύρες τρύπες, σύμπαντα – βρέφη και άλλα δοκίμια, Αθήνα: Κάτοπτρο, 1993.
  • Hawking, Stephen W., Το χρονικό του χρόνου, Αθήνα: Κάτοπτρο, 1997.
  • Kirshner, Robert P., The extravagant universe, Princeton; Oxford: Princeton University Press, 2004.
  • Luminet, Jean-Pierre, Black holes, Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
  • Marschall, Laurence A., The supernova story, New York; London: Plenum, 1988.
  • Melia, Fulvio, The edge of infinity, Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
  • Murdin, Paul, End in fire, Cambridge: Cambridge University Press, 1990.
  • Novikov, Igor, Οι μαύρες τρύπες και το σύμπαν, Αθήνα: Κωσταράκης, 1992.
  • Osterbrock, Donald E., Stars and galaxies, New York: Freeman W.H., 1990.
  • Pickover, Clifford A., Black holes, New York; Chichester: Wiley, 1996.
  • Taylor, Edwin F., Exploring black holes, San Francisco: Addison-Wesley, 2000.
  • Thorne, Kip S., Black holes and time warps, New York; London: Norton W. W. & Company,1994
  • Wald, Robert M., Black holes and relativistic stars, Chicago; New York: University of Chicago Press, 1998.

Πηγή: el.wikisource

*

 

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Σκοτεινή Ύλη & Μαύρες Τρύπες

  1. Μια μαύρη τρύπα που έχει την δύναμη να περιστρέψει γύρω της έναν ολόκληρο γαλαξία , γιατί δεν ρουφά ολόκληρο τον γαλαξία σε σύντομο χρονικό διάστημα και γιατί στην τελική οι γαλαξίες δεν μειώνουν καθόλου την ύλη τους ..??

    Προφανώς γιατί οι μαύρες τρύπες δεν ρουφούν ύλη , αλλά κάτι άλλο .. Τι ..? ΦΩΣ ..

    Η μαύρη τρύπα είναι η πύλη του Γαλαξία ( δική μας διάσταση ) στην ανώτερη διάσταση , την επόμενη .. Το φως των Γαλαξιών επιταχύνετε πέρα από την συμβατική ταχύτητα του φωτός και μέσω της μαύρης τρύπας πηδά στην επόμενη διάσταση , όπου εκεί εμπλουτίζεται με την ζωοποιώ ενέργεια ( πληροφορία) της επόμενης διάστασης για αν επιστρέψει ξανά στην δική μας διάσταση μέσα από τους ήλιους , που είναι και αυτοί πύλες εισόδου του φωτός στην δική μας διάσταση και έτσι αναζωογονείται η ζωή στον δικό μας κόσμο .. Το φως κινείτε σε μεγάλες ταχύτητες πάνω στο ενοποιητικό πεδίο που εγώ το ονομάζω χρονικό πλέγμα .. Ο κάθε γαλαξίας έχει και το δικό του χρονικό πλέγμα .. Τα αστρικά συστήματα των γαλαξιών είναι κινούμενες συγχρονισμένες χρονικές στρεβλώσεις , όπου όταν το φως ( ως σωματίδιο που δεν έχει μάζα , αλλά μόνο ενέργεια ) μπει σε αυτές επιβραδύνει , απελευθερώνει την ενέργεια που κουβαλά μαζί του από την επόμενη διάσταση χαλαρώνοντας τους δεσμούς του και μόλις φτάσει στο κέντρο της στρέβλωσης ( πλανήτης ) ελαχιστοποιεί την ταχύτητα του και μετατρέπεται σε άτομο με πυρήνα και ηλεκτρόνια , ανάλογα με την πυκνότητα της χρονικής στρέβλωσης θα δημιουργήσει και διαφορετικό ειδικό χημικό βάρος , αλλά και διαφορετικές χημικές ενώσεις με τα υπόλοιπα «ακινητοποιημένα» σωματίδια φωτός που έχουν μετατραπεί και αυτά με την σειρά τους σε ύλη … Μόλις φτάσει στο κέντρο της στρέβλωσης και απελευθερώσει την σχεδόν όλη την πληροφορία που κουβαλά μέσα του ( πλανητικό κέντρο , πυρήνας ) επιστρέφει στην επιφάνεια της στρέβλωσης ως ύλη και περιμένει να επιταχυνθεί ξανά από την δύνη κάποιας μαύρης τρύπας , ώστε να συνεχίσει το ταξίδι στην επόμενη διάσταση και να επαναληφτεί η διαδικασία του ταξιδιού του ..

    Οι διαστάσεις περιβάλουν η μία την άλλη και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εννοηθούν ως παράλληλες μεταξύ τους .. Η πρώτη διάσταση ( σημείο ) δεν είναι παράλληλη της δεύτερης ( επίπεδο ) , ούτε η δεύτερη είναι παράλληλη της τρίτης ( όγκος ) .. ¨όπως η τρίτη εμπεριέχει μέσα της την δεύτερη , το επίπεδο δηλαδή και το επίπεδο εμπεριέχει μέσα του το σημείο , έτσι και μια τέταρτη διάσταση ( χρόνος ) εμπεριέχει μέσα του την τρίτη διάσταση δημιουργώντας τον χωροχρόνο και ο χωροχρόνος εμπεριέχεται ολόκληρος μέσα σε επόμενη Πέμπτη διάσταση που είναι ασύλληπτη από την δική μας διανόηση , όπως ακριβώς θα ήταν αδιανόητη και η δική μας διάσταση από ένα νοήμονα ον ( αν υπήρχε ) της επίπεδης διάστασης . Όπως δεν θα μπορούσε να διανοηθεί το βάθος ένα ανθρωπάκι που υποτιθέμενα ζει σε ένα κόσμο δύο διαστάσεων , έτσι και εμείς δεν μπορούμε να διανοηθούμε την οντότητα της επόμενης διάστασης .. Η επόμενη διάσταση δεν είναι απλή υπόθεση , η ύπαρξη της είναι αυταπόδεικτη , αφού αν προεκτείνουμε την λογική σκέψη της πρώτης διάστασης που έχει ανάγκη μια δεύτερης για να ύπαρξη και η δεύτερη μια τρίτη για να υπάρξει , έτσι και η τρίτη έχει ανάγκη της τέταρτης και η τέταρτη της πέμπτης για να μπορούν να πατήσουν πάνω της και να υπάρξει όλη η αλληλουχία των διαστάσεων

    Το ερώτημα τώρα είναι αν η επόμενη διάσταση είναι νοήμονα ή όχι …?? Αυτό είναι θέμα πίστης .. δική μου πεποίθηση είναι ότι η διάσταση που μας περιβάλει είναι νοήμονα και όχι μόνο είναι νοήμονα , αλλά είναι και η δημιουργός δύναμη της δική μας διάστασης η οποία Θέει μέσα στην δική μας διάσταση και την κατευθύνει έτσι ώστε μέσω την κίνηση των αντιθέτων ( ελεύθερη βούληση ) να ανανεώνει και να ανανεώνεται .. Επειδή λοιπόν Θέει ( ελέγχει , παρακολουθεί , κοιτά ) μέσα στην δική μας διάσταση , είναι Θεός .. Να γιατί κατά τους Πατέρες , αλλά και πολλούς αρχαίους φιλόσοφους , ο Θεός δεν μετέχει του δικού μας κόσμου , δεν είναι μέρος δηλαδή της δική μας διάσταση , αλλά είναι πανταχού παρόν και τα πάντα πληρών , δηλαδή περιβάλει την δική μας διάσταση και βρίσκεται μέσα σε κάθε τι του δικού μας κόσμου , όπως ακριβώς περιβάλει και το επίπεδο ένα σημείο .. Η δική του διάσταση είναι ασύλληπτη από την δική μας νόηση και το μόνο που μπορούμε εμείς να αντιληφθούμε από Αυτόν είναι οι ενέργειες του εδώ στον δικό μας κόσμο , όπως ακριβώς θα αντιλαμβανόταν και ένα δισδιάστατο ανθρωπάκι που έχεις ζωγραφίσει πάνω σε ένα χαρτί , τις δικές σου ενέργειες καθώς θα πρόσθετες και θα αφαιρούσες ζωγραφιστά δισδιάστατα αντικείμενο από μπροστά του .. Τον δικό μας τρισδιάστατο κόσμο αυτό το ανθρωπάκι θα μπορούσε να τον αντιληφθεί μόνο αν τον περνούσες μέσα από το επίπεδο που ζει και μόνο ως συνέχεια πολλών επιπέδων .. Δηλαδή αν ήθελες να του δείξεις μια μπάλα , θα έπρεπε να την περάσεις μέσα από το επίπεδο και αυτό θα την αναγνώριζε στο ξεκίνημά της ως ένα σημείο που γινόταν κύκλος που μεγαλώνει συνεχώς αρχικά και μετά να μικραίνει και στο τέλος θα κατέληγε πάλι σημείο και θα εξαφανιζόταν .. Δεν θα μπορούσε ποτέ βέβαια να την πει σφαίρα , αφού δεν είναι σε θέση να καταλάβει την έννοια της σφαίρα , αλλά θα έλεγε πιθανόν πως πρόκειται για κύκλους που κάνουν κυκλική κίνηση εμφανίζονται , μεγαλώνουν ως ένα σημείο , αρχίζουν να μικραίνουν συμμετρικά και στο τέλος εξαφανίζονται ..

    Έτσι αντιλαμβανόμαστε και εμείς τον Χρόνο , ως συνέχεια γιατί δεν είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε την ολότητα του .. Ο χρόνος όμως για την επόμενη διάσταση είναι ολοκληρωμένος , όμως η έννοια της «ολοκλήρωσης» του χρόνου δεν πρέπει να περιορίζεται από την δική μας αντίληψη περί συμπαγούς ολοκληρωμένου στερεού .. Θα έλεγα πως είναι δεδομένου όγκου και ακαθορίστου σχήματος , το σχήμα που θα αποκτήσει εντέλει εξαρτάτε από την δική μας κίνηση που δημιουργεί η κίνηση των αντιθέτων ( ελεύθερη βούληση ) .. Είναι δηλαδή σαν ένα κομμάτι πλαστελίνη που με αυτήν θα φτιάξεις ένα ανθρωπάκι και αν του βάλεις μεγαλύτερα πόδια δεν θα σου φτάσει για τα χέρια κτλ ..

    Η μαύρη τρύπα λοιπόν είναι η πύλη εξόδου και ο ήλιος είναι η πύλη εισόδου του φωτός που εμπεριέχει την ζωοποιό πληροφορία από την επόμενη διάσταση και την μεταφέρει στην δική μας .. Αυτό εξηγεί και το γιατί δεν αναφλέγονται αυτόματα τα υποτιθέμενα «καύσιμα» του ήλιου , αφού στον ήλιο η πιο ψυχρή περιοχή έχει την τριπλάσια θερμοκρασία από το σημείο ανάφλεξης του καύσιμου που υποτίθεται πως καίει ο ήλιος .. Δηλαδή ότι καύσιμο και να καίει ένας ήλιος ( αν καίει καύσιμο ) και ανεξάρτητα από το μέγεθος θα έπρεπε να αναφλεγεί ακαριαία όπως ακριβώς καίγεται και η κεφαλή ενός σπίρτου .. Η θεωρία δηλαδή του ότι ο ήλιος θα κάψει τα καύσιμα του σε δισεκατομμύρια χρόνια από τώρα μπάζει από παντού .. Ο ήλιος σύμφωνα με αυτή την θεωρία είναι μια τεράστια δεξαμενή υδρογόνου χωρίς βαλβίδες ελέγχου ροής του υδρογόνου , επομένως μόλις άρπαζε φωτιά θα έπρεπε να κάνει ένα τεράστιο ΜΠΑΜ και να κάψει αυτόστιγμής όλα τα ενεργειακά του αποθέματα .. κάτι που δεν συμβαίνει και άρα η θεωρεία των ενεργειακών αποθεμάτων του ήλιου που θα κάψει αργά μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια πάει περίπατο ..

    Η θεωρία του Χρονικού πλέγματος και του φωτονίου ( όπως έχω ονομάσει την θεωρία που ανάπτυξα σε γενικές γραμμές και σε περίληψη πιο πάνω ) εξηγεί όχι μόνο το γιατί δεν αναφλέγεται ολόκληρος αυτοστιγμής ο ήλιος μας , αφού αυτός είναι η πύλη εισόδου του φωτός από την επόμενη διάσταση στην δική μας , αλλά και το γιατί η μαύρες τρύπες παρά την τεράστια δύναμη που έχουν να περιστρέφουν ολόκληρους γαλαξίες γύρω από τον εαυτό τους , δεν μειώνουν και καθόλου την ύλη των γαλαξιών αυτών … Αν ίσχυε η θεωρία του ότι οι μαύρες τρύπες ρουφούν ύλη , τότε υα έπρεπε να καταπιούν του γαλαξίες σε ελάχιστο σχετικά χρόνο , όπως ακριβώς συμβαίνει και σε έναν νιπτήρα γεμάτο νερό που ανοίγεις το σιφόνι της αποχέτευσης , το νερό δημιουργεί δίνη και χάνεται μέσα σε λίγο χρόνο ολόκληρο μέσα στη αποχέτευση .. Σε κάθε περίπτωση θα νοιώθαμε αμέσως την μείωση του όγκου των γαλαξιών αν πραγματικά οι μαύρες τρύπες που υπάρχουν στο κέντρο τους ρουφούσαν ύλη από αυτούς έχοντας πραγματικά την δύναμη να δημιουργήσουν δίνη γύρω του , αφού βλέπουμε και παρατηρούμε την περιστροφή αυτή γύρω τους .. Η ύλη δηλαδή που επιταχύνεται και γίνεται ξανά φωτόνιο ( φως δηλαδή που δεν έχει μάζα , αλλά μόνο ενέργεια ) επιστρέφει πίσω από τους ήλιους και έτσι όση ύλη ( επιταχυνόμενα φωτόνια ) περνά μέσα από τις μαύρες τρύπες , επιστρέφει από του ήλιους για να συμπληρώσει την «απώλεια» και να ισορροπήσει το σύστημα …

    Η θεωρία όμως «Χρονικό πλέγμα και φωτόνιο» πέρα από την κοσμολογική εξήγηση του κόσμου μας , μας εξηγεί και πιο είναι το ενοποιητικό πεδίο που ενώνει όχι μόνο να τέσσερα γνωστά μας πεδία και κατά συνέπια τους πάντες με τα πάντα μέσα στην δικό μας κόσμο , αλλά απαντά και σε πολλά Θεολογικά ζητήματα περί της ύπαρξης του Αληθινού και Πραγματικού Μοναδικού Θεού και το πώς Αυτός ( η νοήμονα διάσταση που περιβάλει την δική μας ) βαστά κυριολεκτικά τον δικό μας κόσμο , το δημιούργημά Του μέσα στα χέρια του .. Γεννιόμαστε , ζούμε και πεθαίνουμε μέσα Στον Θεό , την γενεσιουργό αιτία του κόσμου μας και της ύπαρξής μας , που μας περιβάλει όλους ( πανταχού παρόν και τα πάντα πληρών ) , η οποία Θεϊκή γενεσιουργός αιτία του κόσμου μας είναι άναρχη , χωρίς δηλαδή αρχή , αφού υπήρχε πριν τον χρόνο και τον χωροχρόνο που η ίδια δημιούργησε και άπειρη , αφού δεν νοείτε ούτε τέλος για την Θεότητα που δεν μετέχει , δεν είναι μέρος της χωροχρονικής μας διάστασης δηλαδή και αφού δεν περιορίζεται από τον χρόνο όπως εμείς , είναι και χωρίς τέλος , εις τους αιώνες των αιώνων ..Υπήρχε και θα υπάρχει για πάντα , ακόμα και μετά την ολοκλήρωση του δικού μας κόσμου , της δική μας διάστασης .. Και η ύπαρξή μας του δικού μας κόσμου , μέσα από την κίνηση των αντιθέτων χρησιμεύει στην ανανέωση του σύμπαντος κόσμου όπως ακριβώς τα άτομα που μας σχηματίζουν μέσα από την κίνηση των ηλεκτρονίων ( αρνητικό ) περιστρεφόμενα γύρω από τον πυρήνα ( θετικό – ουδέτερο ) αντιτιθέμενα μεταξύ τους δημιουργούν την δική μας ύπαρξη .. Αν δεν υπήρχε δηλαδή αυτή κίνηση των αντίθετων φορτίων στα άτομα ( κίνηση των αντιθέτων ) δε θα μπορούσε να υπάρξει και ο κόσμος μας και αφού ότι ισχύει για τον μικρόκοσμο ισχύει και για τον μεγαλόκοσμο , έτσι ακριβώς οι συνειδησιακές αντιθέσεις των ανθρώπων , δημιουργούν και συνθέτουν την κοσμολογική συμπαντική υπερσυνείδηση ..

    Για αυτό και ο άνθρωπος περιγράφετε ως το μοναδικό όν που βρίσκεται μεταξύ γης και ουρανού , γιατί μέσω της πνευματικής του συνείδηση ενώνει την κατώτερη διάσταση του κόσμου μας , με την ανώτερη και Θεία Διάσταση ..

    Αυτά τα ολίγα και συγνώμη αν σας κούρασα ή σας ξεβόλεψα , δεν είμαι επιστήμονας , ούτε αστροφυσικός , ένας απλός άνθρωπος με πολλά ερωτήματα ήμουν και είμαι που έπρεπε να απαντήσει σε αυτά του τα ερωτήματα , τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο .. Τώρα πια έχω σχεδόν όλες τις απαντήσεις στα ερωτήματα που είχα από μικρό παιδί και που αυτές μου οι απαντήσεις είναι και η μόνη επιβράβευση που ψάχνω στην ζωή ..

    Και να μην ξεχνάτε ποτέ , πως για τα πάντα που συμβαίνουν γύρω μας και στον κόσμο μας υπάρχει και κάποιος λόγος που δεν ήμαστε πάντα σε θέση να κατανοήσουμε και να καταλάβουμε γιατί περιοριζόμαστε από τους περιορισμούς της διάστασης που ζούμε και υπάρχουμε ..

    • Υ.Γ. Και συγνώμη για κάποια ορθογραφικά και συντακτικά λάθη που ίσως ενοχλήσουν την αισθητική κάποιων , ζητώ την επιείκειά τους λόγο νοητικής και πνευματικής κόπωσης , αν νομίζουν φυσικά πως την αξίζω ..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s