Μια ανάλυση για την εξουσία και τον κόμικς αναρχισμό

Γράφει ο Παύλος

Εισαγωγικά – προς τους φίλους αναγνώστες

Κατανοώντας ότι το κείμενο είναι μάλλον μεγάλο και ενδεχομένως δεν υπάρχει πάντα η υπομονή και ο χρόνος για πλήρες διάβασμα, έχω να προτείνω στους φίλους αναγνώστες να διαλέξουν με βάση τους τίτλους των επιμέρους κεφαλαίων κάποιο ή κάποια που νομίζουν ότι τους ενδιαφέρουν. Θέλω να ελπίζω ότι και σ’ αυτή τη περίπτωση, του μερικού διαβάσματος, θα υπάρξει κάποιου είδους ωφέλεια. Ενδέχεται μάλιστα να ανοίξει περισσότερο και η αναγνωστική όρεξη και τότε, ακόμη και σε μεταγενέστερο χρόνο, αυτοί οι “πιεσμένοι” φίλοι να διαβάσουν ολόκληρο το κείμενο.

Κάποια κομμάτια του κειμένου μου, που σχετίζονται με την ανάλυση του προβλήματος της εξουσίας, τα έχω μεταφέρει σχεδόν αυτούσια από ένα μεγαλύτερο κείμενο που γράφω αυτή τη στιγμή, ας πούμε βιβλίο, με θέμα και τίτλο: «Να πάρουμε την Αναρχία από την αρχή». Αυτή άλλωστε είναι η γενικότερη θεωρητική και πολιτική μου πρόταση. Αυτό το λέω περισσότερο γιατί οποιαδήποτε κριτική θα μπορούσε να αποδειχθεί μια πολύτιμη βοήθεια σ’ αυτή τη προσπάθεια μου…

Ξεκινώντας από το περιβόητο «υστερόγραφο» αναρχικής ομάδας

Αναρχική ομάδα ανέλαβε την ευθύνη, με προκήρυξη (https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1417170),

για τη τοποθέτηση εμπρηστικού μηχανισμού σε εταιρεία  Αυτή η προκήρυξη είχε το ακόλουθο υστερόγραφο:

«Υ.Γ. Και ίσως από τα ελάχιστα ευχάριστα γεγονότα αυτού του καλοκαιριού η θέα του ψόφιου βλάκα στην Πάρο. Η βλακεία του έφτασε σε τέτοια επίπεδα που θυσίασε την ζωή του για μερικά χιλιάρικα που μόλις είχαν ληστευτεί από μια ΤΡΑΠΕΖΑ! Αυτό είναι το μέλλον που περιμένει τους ρουφιάνους-πολίτες που φοράνε με βιασύνη την στολή του μπάτσου και παριστάνουν τον ήρωα»*

Αυτό είναι ίσως το «σκοτεινότερο» σημείο της προκήρυξης. Και το ισχυρίζομαι αυτό γιατί, νομίζω, όλοι οι πολιτισμοί που έχουν εμφανισθεί πάνω στη γη απαιτούν τον σεβασμό των νεκρών, θεωρώντας τη βεβήλωση τους μεγάλο παράπτωμα. Ωστόσο η προκήρυξη τελειώνει με την κήρυξη πολέμου στον πολιτισμό, ενδεχομένως τον κάθε πολιτισμό, οπότε ξεμπερδεύει και με τέτοιες ενοχλητικές συνήθειες και παραδόσεις.

Εδώ λοιπόν, προτείνω μια ψύχραιμη ανάγνωση και μελέτη του κύριου κειμένου της προκήρυξης έτσι ώστε να δούμε τι είναι αυτό που τελικά τους οδηγεί στον «πόλεμο ενάντια στον πολιτισμό» και ένα άλλο ερώτημα είναι το αν πραγματικά είναι δυνατός αυτός ο πόλεμος. Νομίζω ότι μια τέτοια προσπάθεια θα έχει τελικά ξεχωριστό ενδιαφέρον για δύο κυρίως λόγους:

– Συζητά το θέμα της εξουσίας, που έχει αποδειχθεί ότι πέρα από ακανθώδες δεν είναι καθόλου απλό και μάλλον όσο υπάρχουν άνθρωποι θα επανέρχεται με διάφορους τρόπους, σαν ένα από τα βασικά θέματα και προβλήματα στη σκέψη των ανθρώπων

– Όσο η κοινωνική πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο ζοφερή, τόσο θα παρουσιάζονται αντιδράσεις ανθρώπων και ομάδων ανθρώπων – εννοείται και πολιτικών ομάδων, που θα είναι εξίσου ή και περισσότερο ζοφερές, εντείνοντας και επεκτείνοντας το συνολικό ζόφο. Την ουσία αυτού του αντιδραστικού ζόφου, στις διάφορες μορφές του, πιστεύω ότι πρέπει να την αναλύσουμε και να την αποδομήσουμε.

Θέλω, τέλος, να σημειώσω ότι παρέκαμψα εντελώς οποιαδήποτε συζήτηση περί «πολιτικού μηδενισμού». Βρήκα περισσότερο χρήσιμο να εστιάσω αποκλειστικά στην ίδια τη λογική του κειμένου της προκήρυξης, ασκώντας επομένως ένα είδος εσωτερικής κριτικής. Έτσι και σαν αποτέλεσμα αυτού του είδους της κριτικής, κατέληξα στη διατύπωση της άποψης ότι το κείμενο της προκήρυξης αντανακλά ένα είδος «κόμικς αναρχισμού» και όρισα τι σημαίνει αυτός ο όρος. Η γνώμη μου είναι ότι το να υποστηρίζουμε ότι το συγκεκριμένο κείμενο εντάσσεται στα πλαίσια κάποιου «μηδενισμού», αυτό δίνει αξία στο κείμενο που το ίδιο δεν έχει. Εκτός αν με τον όρο μηδενισμό εννοούμε μια βαθμολόγηση της σκέψης με μηδέν. Αν τώρα κάποια ρεύματα πολιτικής σκέψης και αντίστοιχων πραχτικών θα έπρεπε εξαρχής να ενταχθούν στη κατηγορία της κόμικς πολιτικής, αντί να χαρακτηρίζονται από το επίθετο «μηδενιστικός», συγχεόμενα έτσι με αξιόλογες μηδενιστικές φιλοσοφίες, έχω να παρατηρήσω καταρχήν ότι τα κόμικς είναι μεταγενέστερο πολιτιστικό προϊόν από αυτές τις σκέψεις και τις πραχτικές. Κατά δεύτερον αυτό είναι μια άλλη συζήτηση, που πάντως ποτέ δεν είναι αργά για να γίνει.        

* Έχει υπάρξει ήδη συζήτηση εδώ: https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1417865

Η θεμελιώδης θέση της αναρχικής ομάδας – η εξουσία σε διάχυση

«Η εξουσία δεν είναι μια συμπαγής δομή αλλά ένα διάχυτο οικοδόμημα, βρίσκεται στις συστημικές δομές (οικονομικές, θεσμικές κλπ) και στις ανθρώπινες σχέσεις»

Αυτή είναι μια θεμελιώδης θέση της συγκεκριμένης αναρχικής ομάδας, που υποστηρίζει όλη την υπόλοιπη σκέψη της. Εδώ έχουμε μια σύλληψη της εξουσίαςπουείναι διαφορετική από αυτή του κλασικού αναρχισμού των Μπακούνιν – Κροπότκιν όπου (στον κλασικό αναρχισμό) η εξουσία είναι συγκεντρωμένη και παράγεται αποκλειστικά στο (τυπικό)κράτος και από το (τυπικό) κράτος*1. Η σύλληψη της εξουσίας αντίθετα εδώ, ταυτίζεται με την άποψη για την εξουσία που απέκτησε ιδιαίτερη δυναμική μετά τη δεκαετία του 1960 με τα έργα των Φουκό, Ντελέζ. Να σημειωθεί επίσης ότι ο αποκαλούμενος μετα-αναρχισμός έχει ενστερνιστεί σαν θεμελιακή του θέση αυτή την άποψη. Σε αυτή τη τελευταία σύλληψη η εξουσία δεν έχει κάποιο προνομιούχο τόπο παραγωγής ούτε καταγωγής. Δεν παράγεται δηλαδή ούτε αποκλειστικά (ούτε καν κυρίως*2) στο κράτος ούτε κατάγεται από αυτό (με την έννοια ότι πριν υπήρχε μια κοινωνία χωρίς εξουσιαστικές σχέσεις που ή εμφάνιση του κράτους τελικά τις επέβαλλε). Οι σχέσεις κυριαρχίας και εξουσίας, σύμφωνα με αυτή την άποψη, αφενός μεν υπήρχαν ανέκαθεν (και πριν την εμφάνιση επομένως του τυπικού συγκεντρωτικού κράτους), αφετέρου διαπερνούν συνεχώς και αδιαλείπτως σαν δυνατότητες όλες τις κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις, παράγοντας, όπου εμφανίζονται, με άπειρους τρόπους πολλαπλά αποτελέσματα. Μιλώντας για «δυνατότητες» εννοείται ότι δεν εμφανίζονται παντού τελικά οι σχέσεις εξουσίας: αλλού ακυρώνονται στη γέννηση τους, αλλού παραμένουν σε εκκρεμότητα, αλλού αναστέλλονται και όπου υφίστανται παρουσιάζουν διακυμάνσεις σε διάφορους βαθμούς – ακόμη μπορεί να εμφανισθούν κάπου και μετά να καταργηθούν κλπ. Μια πρώτη διευκρίνιση: Οι άνθρωποι που συνάπτουν σχέσεις μεταξύ τους, διαφόρων τύπων, με το ενδεχόμενο πάντα της παραγωγής κυριαρχίας και εξουσίας, δεν περιμένουν βέβαια τους «αναρχικούς» και τις «αναρχικές» θεωρίες για να αναστέλλουν ή να εμποδίζουν ή να ακυρώνουν ή να διατηρούν σε εκκρεμότητα τη κυριαρχία και την εξουσία που μπορεί να ξεπηδήσουν μέσα από αυτές τις σχέσεις. Αυτό συμβαίνει με τον πιο φυσικό τρόπο (εν μέσω βέβαια εντάσεων διαφόρων βαθμών και τύπων) . Μια δεύτερη διευκρίνιση μεγάλης σημασίας είναι η ακόλουθη: Η κυριαρχία και η εξουσία δεν ξεπηδούν στις ανθρώπινες και κοινωνικές σχέσεις σαν μια καθαρή επιβολή δύναμης. Όταν συμβαίνει αυτό η κυριαρχία είναι εξαιρετικά ευάλωτη. Οι πραγματικά ανθεκτικές εξουσίες είναι αυτές που είναι «παραγωγικές», που εμφανίζονται δηλαδή και αναπαράγονται πείθοντας ότι παράγουν αποτελέσματα, είτε σε μίκρο είτε σε μάκρο κλίμακα, σημαντικότερα από αυτά που θα δημιουργούνταν αν εξαφανίζονταν. Γι’ αυτό λοιπόν και λέμε ότι η εξουσία είναι γενικά «παραγωγική».

Η νέα (περισσότερο εκτεταμένη) προειδοποίηση στο θέμα της εξουσίας

Πάμε τώρα σε ένα πολύ σημαντικό αποτέλεσμα αυτής της θεώρησης της εξουσίας (της «εξουσίας σε διάχυση»): Στο βαθμό που η εξουσία δεν είναι συγκεντρωμένη σε ένα συγκεκριμένο τόπο (το τυπικό κράτος), αλλά αντίθετα είναι ένα αδιάλειπτο και πανταχού παρόν ενδεχόμενο σε όλες τις σχέσεις που συνάπτονται ανάμεσα στους ανθρώπους, δεν υπάρχει άτομο ή ομάδα ατόμων που να είναι απρόσβλητη από την περίπτωση της επίτευξης κυριαρχίας και εξουσίας, ακόμη και αν αυτό δεν είναι προγραμματικός και συνειδητός τους σκοπός. Γιατί η κυριαρχία και η εξουσία δεν ορίζονται από τις προθέσεις των ατόμων, αλλά από δομές κυριαρχίας και εξουσίας. Εδώ έχουμε μια σημαντικότατη προειδοποίηση, πολύ περισσότερο εκτεταμένη από την πρώτη κλασική αναρχική προειδοποίηση του 19ου αιώνα των Μπακούνιν, Κροπότκιν. Αυτοί οι δύο κλασικοί αναρχικοί διανοητές είχαν προειδοποιήσει ότι το τυπικό κράτος δημιουργεί ίδια συμφέροντα, κατέχει και απολαμβάνει τη δική του εξουσία και είναι αδύνατο να επιθυμεί το ίδιο τη κατάργηση του ή ακόμη και τον σημαντικό περιορισμό του χωρίς αγώνα και μάχη. Ωστόσο, σε αυτή τη περίπτωση, αυτοί που είναι εκτός κράτους – οι εξουσιαζόμενοι ή αυτοί που μάχονται το κράτος – οι κλασικοί αναρχικοί, παρά τα λάθη που μπορεί να κάνουν στους αγώνες τους, στο βαθμό όμως που αποφεύγουν να εμπλακούν με το τυπικό κράτος και το αντιμετωπίζουν σαν αντίπαλο, διατηρούν τότε, κατά κάποιο τρόπο, μια αγνότητα απέναντι στην εξουσία – η οποία θυμίζω είναι συγκεντρωμένη στον αντίπαλο – κράτος.

Όμως πια και σύμφωνα με την αντίληψη της διάχυτης εξουσίας, κανείς που θεωρητικά μάχεται το τυπικό κράτος δεν θεωρείται καθαρός οποιασδήποτε κυριαρχικής και εξουσιαστικής επιδίωξης, μια που η εξουσία δεν έχει καθόλου σαν μοναδικό η και προνομιακό πεδίο το κράτος, αλλά μπορεί να γεννηθεί και να ασκηθεί οπουδήποτε. Κάτι ακόμη περισσότερο: Τίποτα δεν αποκλείει άνθρωποι ή ομάδες που αντιτίθενται στο τυπικό κράτος και επιζητούν τη κατάργηση του, να οργανώνουν τελικά νέα μοντέλα σκληρής εξουσίας, ενδεχομένως πολύ χειρότερα από αυτά που επιδιώκουν να καταργήσουν μέσω της κατάργησης του τυπικού κράτους. Κάτι ακόμη πιο απλό και ανθρώπινο. Κάποιος που συμμετέχει σε μια τυπική «αντι-κρατική» αγωνιστική πραχτική ή και σε μια ευρύτερη τυπική αντιεξουσιαστική αγωνιστική πραχτική, τίποτα δεν αποκλείει μέσω των άλλων, μη τυπικών αγωνιστικών πραχτικών, σχέσεων που συνάπτει με τους ανθρώπους, να έχει τελικά ένα εξαιρετικά εξουσιαστικό ισοζύγιο.

Από εδώ προκύπτει και η υποχρέωση οι αντιεξουσιαστικές προσπάθειες να είναι πολύ περισσότερο απαιτητικές με τον εαυτό τους. Το να δηλώσει κανείς την αντίθεση του σε κάποιες εξουσιαστικές δομές είναι το ευκολότερο κομμάτι της αντιεξουσιαστικής προσπάθειας. Το πώς πραγματικά αυτή η προσπάθεια δεν θα παράγει τελικά νέες δομές κυριαρχίας και εξουσίας, ακόμη και με τον ύπουλο τρόπο που η εξουσία είναι ικανή να διεισδύσει παντού, είναι το περισσότερο δύσκολο να αντιμετωπισθεί. Και μάλλον χρειάζεται ιδιαίτερη και ειδική προσπάθεια γι’ αυτό *3.    

Περισσότερο ανθρώπινοι

Τελικά η αντίληψη της διάχυτης εξουσίας μας καθιστά περισσότερο ανθρώπινους. Γιατί κανένας δεν είναι εκ προοιμίου περισσότερο αντιεξουσιαστής ή εξουσιαστής από τον άλλον. Είναι αδύνατο να μπορούμε να υπολογίσουμε το ισοζύγιο μας ως προς την κυριαρχία και την εξουσία και το ίδιο συμβαίνει και ως προς τον οποιονδήποτε άλλο. Τα ίδια ακριβώς ισχύουν, όπως είπα και προηγουμένως, και για οποιαδήποτε συλλογική προσπάθεια αναλαμβάνεται. Καμία δεν είναι εκ προοιμίου προστατευμένη από την επιδίωξη κυριαρχίας και ούτε μπορεί να είναι σίγουρη για το τελικό της ισοζύγιο στο θέμα αυτό. Εδώ είναι εντελώς αδύνατο να υπάρξουν πρωτοπορίες – ποιος θα μπορούσε να το βεβαιώσει, αφού κανείς και καμία οντότητα (κοινωνική – πολιτική) δεν είναι άτρωτος-η  από την επιδίωξη κυριαρχίας και εξουσίας. Κανείς δεν είναι με σίγουρο τρόπο καλύτερος ή αγνότερος από οποιονδήποτε άλλον. Και τέτοιες διαβεβαιώσεις σίγουρης υπεροχής θα γινόντουσαν αμέσως κατεξοχήν ύποπτες.

Έχουμε να πορευθούμε, επομένως, στη προσπάθεια αντιμετώπισης (δεν μπαίνει θέμα εξαφάνισης και οριστικής εξουδετέρωσης – αυτή κατά τη γνώμη μου είναι αδύνατη) των εξουσιών και των συνεπειών τους ένα ατέλειωτο και όχι εύκολο δρόμο. Δεν υπάρχει βασιλική λεωφόρος και δεν υπάρχει τέρμα. Αυτά αρκούν για να μας κάνουν ταπεινότερους και πιο ανοικτούς σε συζητήσεις, ιδέες και τελικά προς τους άλλους ανθρώπους… 

Επιστροφή στη θέση της αναρχικής ομάδας – Ο κόμικς αναρχισμός

Μετά από αυτή τη προσπάθεια ανάλυσης αυτού που υποστηρίζω ότι είναι η θεμελιώδης θέση της συγκεκριμένης αναρχικής ομάδας (δηλ. η θέση της «εξουσίας σε διάχυση»), προτείνω να δούμε πως η συγκεκριμένη ομάδα μεταχειρίζεται αυτή τη θέση. Η άποψη μου είναι ότι κακοποιεί εκτεταμένα αυτή τη θέση προβαίνοντας σε διαστρέβλωση της και σε μεγάλες νοητικές ανακολουθίες και αυθαιρεσίες. Συγκεκριμένα:

– Η «εξουσία σε διάχυση» δεν αντιμετωπίζει τους ανθρώπους σαν φύσει εξουσιαστές ή φύσει αποδεχόμενους τον εξουσιασμό  ή και σαν θέσει οριστικά εξουσιαστές ή αποδεχόμενους τον εξουσιασμό. Για κάποιους λόγους οι άνθρωποι μετέχουν σε παίγνια, καταστάσεις και θέσεις κυριαρχίας και εξουσίας, στο ρόλο του εξουσιαστή ή του εξουσιαζόμενου. Αυτό δεν έχει να κάνει όμως με τη φύση τους. Ακόμη όμως και αν δεχθούμε ότι υπάρχει η επιθυμία δύναμης, κυριαρχίας και εξουσίας, αυτές οι επιθυμίες δεν είναι οι αποκλειστικές στον άνθρωπο. Ο Κροπότκιν για παράδειγμα είχε τονίσει την μεγάλη σημασία της επιθυμίας για «αλληλεγγύη» – κάνοντας όμως το λάθος κατά τη γνώμη μου να υποστηρίξει ότι πρόκειται για το «κυρίαρχο στοιχείο της ζωής γενικά και της ανθρώπινης ζωής». Επομένως σε οποιαδήποτε περίπτωση οι σχέσεις εξουσίας είναι ευάλωτες και ουσιαστικά παραμένουν τέτοιες (σχέσεις εξουσίας δηλαδή) όσο οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτές είναι πεισμένοι ότι δεν γίνεται διαφορετικά να επιτευχθούν ικανοποιητικά αποτελέσματα. Η δυνατότητα επομένως αναδιάρθρωσης και περιορισμού των σχέσεων εξουσίας προκύπτει ακριβώς διότι οι άνθρωποι δεν συμμετέχουν σε αυτές από τη φύση τους (ή την αποκλειστική τους φύση) και ποτέ δεν μετατρέπονται (οι σχέσεις εξουσίας) σε φύση τους – όσο και αν ρητορικά και μερικές φορές απηυδισμένοι με την κοινωνική κατάσταση, αυτό το τελευταίο, το διατυπώνουμε έτσι.

Τι κάνει όμως εδώ η συγκεκριμένη αναρχική ομάδα; Παίρνει αυτό το τελευταίο ακραίο ρητορικό σχήμα (την εξουσία σαν «επίκτητη φύση») σαν πραγματικότητα, αντιμετωπίζοντας επομένως τους ανθρώπους σαν οριστικά και χωρίς πιθανότητα εξόδου συμμετέχοντες στις σχέσεις εξουσίας. Αυτό δεν το δηλώνουν μεν έτσι ρητά όμως είναι εμφανές σε όλη τη ρητορική τους. Γι’ αυτούς οι άνθρωποι είναι χαρισμένοι για πάντα  στη σημερινή κοινωνική κατάσταση και επιπλέον δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία γι’ αυτούς. Αφού λοιπόν έτσι ασφυκτικά είναι τα πράγματα και όλοι (εκτός από αυτούς) είναι ποτισμένοι από το «σύστημα», κηρύσσουν τελικά έναν αγώνα εναντίον όλων, καταλήγοντας στο τέλος να βροντοφωνάξουν «Πόλεμος στον πολιτισμό»! Εννοείται ότι πρόκειται για έναν απελπισμένο αγώνα.

– Ωστόσο δεν προχωρούν μόνο στη παραπάνω διαστρέβλωση της θεωρίας της «εξουσίας σε διάχυση». Ας υποθέσουμε μάλιστα ότι η θεωρητική τους στάση επιφέρει μια τροποποίηση της θεωρίας αυτής. Αν και σε αυτή τη περίπτωση πρέπει να μας απαντήσουν τουλάχιστον στα ακόλουθα

             – Πρώτον, πως ακριβώς και γιατί συνάπτονται οι σχέσεις εξουσίας στο μοντέλο τους

             – Δεύτερον, μπορούν τελικά να τροποποιηθούν, αντικατασταθούν, καταργηθούν ποτέ; Και αν ναι, αυτό από τι εξαρτάται;

Πέρα όμως από οποιαδήποτε απάντηση δώσουν ή δεν δώσουν σ’ αυτό το σημείο, το μεγαλύτερο πρόβλημα, αξεπέραστο κατά τη γνώμη μου, είναι το ακόλουθο νοητικό χάσμα – παραβίαση κάθε λογικής: Αφού η εξουσία είναι σε «διάχυση», όπως δέχονται*4, αφού μιλούν για «παντοδυναμία» του «συστήματος» (ακόμη και αν βάζουν τη λέξη παντοδυναμία σε εισαγωγικά – η ρητορική τους πουθενά δεν αμφισβητεί αυτή τη παντοδυναμία), τότε πως γίνεται το ακόλουθο: Πως γίνεται αυτοί να ξεφεύγουν από αυτή τη «διάχυση» (και μάλιστα τη συγκεκριμένη, εντελώς ζοφερή «διάχυση») και από αυτή τη «παντοδυναμία»; Που ακριβώς στέκονται και αποφεύγουν ανέγγιχτοι τη «διάχυση» και κατανικούν υπέροχοι τη «παντοδυναμία»; Πως ακόμη είναι τόσο σίγουροι ότι επιτιθέμενοι στο «παντοδύναμο σύστημα» δεν οργανώνουν μια νέα προσπάθεια κυριαρχίας;  Γιατί ο μόνος τρόπος για να ξεφύγεις με σιγουριά από όλα αυτά είναι να σταθείς εκτός κοινωνίας, πράγμα αδύνατο στη πραγματικότητα, όσο και αν αυτό φαντασιώνονται. Γιατί προφανώς στο μυαλό τους έχουν την εικόνα ότι υπερίπτανται της κοινωνίας με τα δεινά και τις ασχήμιες της, όπως ο μπάτμαν*5, ο άνθρωπος αράχνη και άλλοι τέτοιοι ήρωες των κόμικς και μάλιστα των Αμερικάνικων, όπου οι «καλοί» και οι «κακοί» έχουν δεδομένους και ξεχωριστούς ρόλους και που ποτέ οι ρόλοι αυτοί δεν εναλλάσσονται.

Αυτή την αντίληψη, μεγάλη καρικατούρα της πραγματικότητας και διαστρέβλωση της απλής (και όχι μόνο θεωρητικής) λογικής, όπου από τη μια υπάρχει η «υποταγμένη»και «κακή» κοινωνία και από την άλλη κάποιοι «ήρωες»και «καλοί» (από την άποψη της μη υποταγής στην εξουσία και της μη παραγωγής εξουσίας) αναρχικοί, σαν σε αμερικάνικα κόμικς του συρμού, την ονομάζω «κόμικς αναρχία» και «κόμικς αναρχισμό».

Η σκέψη η οποία υποβαστάζει τον «κόμικς αναρχισμό» είναι, κατά τη γνώμη μου, παιδικού επιπέδου. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Και τα αποτελέσματα μιας τέτοιας σκέψης, όπως τα αμερικάνικα κόμικς του συρμού, θα προκαλούσε γρήγορα βαρεμάρα, αν τα αποτελέσματα της δεν θα μπορούσαν να είναι ενδεχομένως ακόμη και θανατερά.

Όταν ο κόμικς αναρχισμός κλείνει το μάτι σε έναν άλλο ρατσισμό

Όταν όμως η σκέψη είναι παιδικού επιπέδου, τότε ανοίγει το δρόμο για πολλές στρεβλώσεις:

«Το συμπέρασμα λοιπόν είναι πως οι κινήσεις του κρατικού μηχανισμού εναντίον των μεταναστών αντανακλούν ένα ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ, δίπλα στο αίτημα της ασφάλειας προστίθεται το ρατσιστικό μίσος του κάθε σκατόψυχου ελληναρα . Δίπλα στις κλούβες της αστυνομίας και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών, βρίσκεται το μαχαίρι του θιγμένου ψευτο-εγωισμού του ελληνόψυχου μαλάκα που με την πρώτη ευκαιρία θα καρφωθεί στα πλευρά κάποιου τυχαίου μετανάστη εφαρμόζοντας την λογική της συλλογικής ευθύνης»

Σε αυτή τη παράγραφο της προκήρυξης είναι εμφανής η τάση γενίκευσης των κατηγοριών. Η κοινωνία καταρχήν, σύμφωνα με την προκήρυξη, προβάλλει συλλογικά το «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ» της καταστολής. Στη συνέχεια εξαπολύονται οι κατηγορίες περί «σκατόψυχου ελληναρά» και «ελληνόψυχου μαλάκα», που έτσι όπως συγκεκριμένα διατυπώνονται αλλά ακόμη περισσότερο μέσα στο γενικότερο περιρρέον κλίμα της προκήρυξης, όταν για παράδειγμα στη προηγούμενη παράγραφο γράφεται για «γενικότερη στροφή της κοινωνίας και του κράτους προς ρατσιστικές/φασιστικές/εθνικιστικές κατευθύνσεις», είναι κατηγορίες που εν δυνάμει αφορούν τους πάντες, δηλ. όλους τους έλληνες. Αν αυτό δεν είναι η συγκρότηση ενός ιδιότυπου άλλου ρατσισμού, αντιστροφής του κλασικού, όπου στη θέση του κακόψυχου ή και «τέρατος» πακιστανού μπαίνει ο «μαλάκας» και «σκατόψυχος» έλληνας, τότε τι είναι; Η ειρωνεία είναι που εξαπολύεται η κατηγορία για «λογική συλλογικής ευθύνης», όταν τόσο η συγκεκριμένη παράγραφος, όσο και ολόκληρο το κείμενο, όπως έχω εξηγήσει, διαπνέονται από αυτή τη λογική.

Μια μικρή λεπτομέρεια της προκήρυξης… Άμα σε πάρει η κατηφόρα…

«…η σήψη τις πιο πούστικης ιδιοτέλειας…»

 

Η ποιητική της βίας και ένα άλλο αναρχικό ήθος

«Το πρόταγμα μας λοιπόν δεν θα μπορούσε παρά να είναι η ολομέτωπη σύγκρουση και με τους φασίστες όπως και με κάθε μέτωπο του εξουσιαστικού συμπλέγματος. Με τα δικά μας μαχαίρια να κεντάνε τα σώματα τους, τα όπλα μας να σημαδεύουν τα κεφάλια τους, τα γκαζάκια και τα εκρηκτικά μας να τοποθετούνται στα γραφεία τους και στα σπίτια τους»

Με την εξουσία σαν «διάχυτο οικοδόμημα» σε όλη την κοινωνία, μπορούμε να φαντασθούμε ότι οι απειλές που εξαπολύονται, με ένα είδος ποιητικής της βίας, αφορούν όλη την κοινωνία.

Απέναντι σε όλο αυτό το ζόφος που καταλήγει, όπως είδαμε, στο απελπισμένο σύνθημα για γενικευμένο και ολοκληρωτικό πόλεμο (:«πόλεμος στον πολιτισμό»!), που ανοηταίνει όμως ταυτόχρονα τόσο ώστε να μην υποψιάζεται ότι ενδεχομένως πρόβλημα στη δυνατότητα ενός άλλου καλύτερου πολιτισμού θα μπορούσαν να είναι και οι ίδιοι οι φορείς του, η αναρχία ασφαλώς και έχει να αντιπαρατάξει ένα άλλο ήθος, πέρα από αυτό του ακονισμένου ανόητου μίσους, χωρίς ταυτόχρονα να χάνει τη βαθιά κριτική ματιά και λαλιά της απέναντι στη κοινωνία. Τυχαία λοιπόν, το διάστημα που διαμόρφωνα αυτό το κείμενο μου, είδα, σε σχόλιο στο μπλογκ που γράφω, το παρακάτω κείμενο ενός τέτοιου, εντελώς διαφορετικού από αυτό της προκήρυξης, ήθους:

 
anarmodios
Αυγούστου 26, 2012 στις 23:58

Από σχόλιο που έκανε κάποιος στο ιστολόγιο του Αναρμόδιου, στην ίδια αυτή ανάρτηση. Εδώ η παραπομπή: anarmodios.wordpress.com/2012/08/26/1-529/#comment-4509

———————
Ανωνυμος says:

Αναρχικοί είμαστε, πολύ ή λίγο, όλοι μέσα μας. Δεν χρειαζόμαστε μανιπουλαριστές για να συνειδητοποιήσουμε την ενστικτώδικη επιθυμία μας για απόλυτη ελευθερία, που είναι το πρόταγμα κάθε αξιοπρεπούς ανθρώπου.

Η υποταγή, στην όποια οργανωτική “αρχή”, γίνεται επειδή η απόλυτη ελευθερία βασίζεται στην απόλυτη αυτάρκεια και κανείς δεν είναι απολύτως αυτάρκης, κάνοντας έτσι τους πρώτους αλλά καθοριστικούς κρίσιμους συμβιβασμούς.

Όλοι έχουμε ανάγκη όλους για να διατηρήσουμε ή να επιτύχουμε τον τεχνοκρατικό τρόπο ζωής του σήμερα, όσο δε καλλίτερα περνάμε τόσο περισσότερο κοροϊδεύουμε τους άλλους, αφού όπως είπε και ο μεγάλος Μαχάτμα “ότι κερδίζει ο ένας το χάνει ο άλλος”- προσθέτω πως ίσως και με την θέληση του… και εκεί αρχίζει το μεγάλο πρόβλημα που ανοίγει την όρεξη των αρπακτικών ορέξεων…άρα αναρχικοί δεν μπορούμε να είμαστε κυριολεκτικά αλλά μόνο ψευδεπίγραφα ή και αυτοεξαπατητικά ίσως.

Ο απόλυτος Αναρχικός είναι ένας απολύτως υπερήφανος άνθρωπος (γεννημένος έτσι και όχι “κατασκευασμένος”), που γνωρίζοντας πως πολλά από αυτά τα οποία χρησιμοποιεί και νέμεται (ακόμη και τα πλέον απλά πράγματα) δεν του ανήκουν κατά φύσιν, αλλά μόνο κατά έθος και αναγκαστικό νόμο, αναγνωρίζοντας πως δεν συμμετέχει αποφασιστικά και άμεσα στην παραγωγή τους, θλίβεται που δεν έχει την δύναμη να πάρει τα βουνά με δέκα βιβλία παραμάσχαλα και να βιώσει την απόλυτη αναρχοελευθερία του χωρίς να βαρύνει και να αδικεί κανένα, ούτε με τις πράξεις, ούτε με τους ωφελιμιστικούς του υπολογισμούς, δεδομένου πως οποιαδήποτε ένταξή του στην συστημική παραγωγή επιφέρει απώλειες ελευθερίας που δεν ανέχεται να υποστεί.

Ο Αναρχικός είναι υπεράνθρωπος, μία ιδεατή οντότητα και αναγκαστικά “παράσιτο” μόνο της φύσης και της προσωπικής εργασίας του, αλλά όχι των άλλων συνανθρώπων του.

Ο Αναρχικός οφείλει να νικήσει πρώτα τον απαιτητικό εαυτό του και μετά, καθαρός και δίκαιος, να αποτελέσει πρότυπο ζωής και φάρος για τους ευεπίφορους συνοδοιπόρους του.

Αυτός ο άνθρωπος είναι άξιος σεβασμού, αγάπης και αφοσίωσης από τους πιστούς του φίλους.

 

 

Σημειώσεις 

*1 Σαν «τυπικό κράτος» εννοούνται όχι βέβαια μόνο οι κλασικοί κατασταλτικοί μηχανισμοί του κράτους, αλλά και η δικαιοσύνη, καθώς και ιδεολογικοί κρατικοί μηχανισμοί όπως η εκκλησία και η εκπαίδευση.

*2 Βέβαια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε μια μεγάλη επέκταση του τυπικού κράτους στην κοινωνία, μέσω του «κοινωνικού κράτους». Η επέκταση αυτή αφενός τονίζει την «παραγωγικότητα» του κράτους – δηλαδή το ότι το κράτος και η εξουσία δεν είναι απλώς δυνάμεις στυγνής επιβολής, αλλά παράγουν πραγματικά «ευνοϊκά» αποτελέσματα για την κοινωνία. Αφετέρου όμως ενόχλησε τους καπιταλιστές διότι κατέλαβε πιθανούς χώρους κερδών. Κατά τρίτο δημιούργησε μια ιδιαίτερα δυνατή κρατική γραφειοκρατική ελίτ η οποία δημιουργώντας και τα ιδιαίτερα δικά της συμφέροντα «ενόχλησε» γενικότερα τη κοινωνία, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί η κοινωνική δυναμική του λεγόμενου νεοφιλελευθερισμού, στην οποία προΐσταται η κλασική επιχειρηματική ελίτ.

*3 Το τι σημαίνει αυτή η «ιδιαίτερη και ειδική προσπάθεια» θα προσπαθήσω να το αναλύσω σε επόμενο κείμενο. Ωστόσο λέω εκ προοιμίου ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία τελική διαβεβαίωση για την οποιαδήποτε προσπάθεια, είτε «ειδική» είτε «ιδιαίτερη» είναι αυτή είτε με οποιοδήποτε τρόπο χαρακτηρίζει τον εαυτό της, ότι είναι πραγματικά αντιεξουσιαστική. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι αβέβαιες υποθέσεις και παίγνια, γι’ αυτό και η πραγματική ταπεινοφροσύνη πρέπει να εγγραφεί στο κέντρο των αντιεξουσιαστικών παιγνίων.

*4 Αν δεν δεχόντουσαν την θεωρία της «εξουσίας σε διάχυση», αλλά αντίθετα προτιμούσαν τη παλιά κλασική θεωρία της εξουσίας της συγκεντρωμένης στο τυπικό κράτος, δεν θα μπορούσαν ποτέ να διατυπώσουν θεωρητικά την απέχθεια τους για τη «κακή» κοινωνία – «άτιμη κοινωνία» όπως έλεγαν στις παλιές ελληνικές ταινίες. Αυτό γιατί το «κακό» στη κλασική περίπτωση είναι συγκεντρωμένο βασικά στο τυπικό κράτος, ενώ οι εξουσιαζόμενοι είναι κατά βάση «καλοί» που απλώς η καλή τους φύση εμποδίζεται και καταπιέζεται να εκφρασθεί από το τυπικό κράτος. Μόλις δε το τυπικό κράτος περιορισθεί/συρρικνωθεί/καταργηθεί αυτή η καλή φύση θα αναδυθεί όλο και πιο ελεύθερη και απεριόριστη και οι κοινωνίες θα ζουν πλέον ελεύθερες και ευτυχισμένες μέσα από την ελεύθερη συνεργασία. Στο κλασικό μοντέλο του αναρχισμού επομένως υπάρχουν αφενός μεν οι «καλοί» (βασικά) αναρχικοί, και αφετέρου ως προς την κοινωνία – τους «καλούς» επίσης κατά βάση εξουσιαζόμενους, συνιστάται επιμονή και υπομονή προκειμένου να συνειδητοποιήσουν την αξία της «ελευθερίας». Είναι φανερό ότι ένα τέτοιο μοντέλο δεν είναι τόσο ζοφερό όσο χρειάζεται για να αναπτυχθεί η αντίθεση «κακή» κοινωνία – «καλοί» αναρχικοί.

*5 Πως όμως είναι σίγουροι, ακόμη και με τη λογική των κόμικς, ότι έχουν το ρόλο του μπάτμαν και όχι του «τζόκερ»;

……………………………………………………………………………………………………………………………………….

Σύντομος δικός μας σύνδεσμος: http://wp.me/pPn6Y-eA3

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Για επικοινωνία: ormithiella@hotmail.gr

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Μια ανάλυση για την εξουσία και τον κόμικς αναρχισμό

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s