Charles Baudelaire: Εγκώμιο του Μακιγιάζ

Δημοσιεύει ο Παύλος

Charles Baudelaire: Εγκώμιο Μακιγιάζ

(Απόσπασμα)

Υπάρχει ένα τραγούδι, τόσο τετριμμένο και τόσο ανόητο, ώστε δεν μπορεί ούτε να το αναφέρει κανείς μέσα σε ένα έργο που έχει κάποιες αξιώσεις σοβαρότητας, εκφράζει όμως στην εντέλεια, σ’ ένα ύφος επιθεώρησης, την αισθητική των μη σκεπτόμενων ανθρώπων: “ Η φύση ομορφαίνει την ομορφιά ”.

Υποθέτω ότι ο “ποιητής”, αν είχε κατορθώσει να μιλήσει γαλλικά, θα είχε πει: “ Η απλότητα ομορφαίνει την ομορφιά!”, πράγμα που αντιστοιχεί, μ’ έναν τρόπο εντελώς απροσδόκητο, στην εξής “αλήθεια”: Το ανύπαρκτο ομορφαίνει το υπαρκτό.

Τα περισσότερα λάθη σχετικά με την έννοια του ωραίου, προέρχονται από την εσφαλμένη αντίληψη του 16ου αιώνα που έχει σχέση με την ηθική.Τότε, εξέλαβαν τη φύση ως βάση, πηγή και υπόδειγμα κάθε δυνατού καλού και κάθε ομορφιάς. Η αποκήρυξη του προπατορικού αμαρτήματος δεν έπαιξε μικρό ρόλο στη γενική αυτή τύφλωση της εποχής εκείνης.Αν ωστόσο δεχτούμε να ανφερθούμε μόνο στην ορατή πραγματικότητα, στην εμπειρία όλων των εποχών και στην Εφημεριδα των Δικαστηρίων, θα δούμε πως η φύση δεν μάς διδάσκει τίποτα ή σχεδόν τίποτα, ότι δηλαδή αναγκάζει τον άνθρωπο να κοιμάται, να πίνει, να τρώει και να προστατεύεται όσο είναι δυνατόν από τα εχθρικά στοιχεία του περιβάλλοντος. Αυτή είναι πάλι που κινεί τον άνθρωπο να σκοτώνει τον συνάνθρωπό του, να τον τρώει, να τον φυλακίζει, να τον βασανίζει.
Διότι, μόλις βγούμε από τον χώρο της αναγκαιότητας για να μπούμε στην περιοχή της πολυτέλειας και των απολαύσεων, βλέπουμε πως η φύση δεν μπορεί να μάς συμβουλέψει παρά μόνο το έγκλημα. Είναι αυτή η αλάνθαστη φύση που γέννησε την πατροκτονία, την ανθρωποφαγία και μύριες άλλες φρικαλεότητες που η σεμνότητα και η λεπτότητα μάς εμποδίζει να ονομάσουμε. Είναι η φιλοσοφία (και εννοώ τη γνήσια), είναι η θρησκεία που μάς προστάζει να τρέφουμε φτωχούς συγγενείς και ανάπηρους. Η φύση (που δεν είναι τίποτα άλλο από τη φωνή του συμφέροντός μας) μάς παραγγέλλει να τούς αποτελειώσουμε.
Επιθεωρείστε, αναλύστε καθετί που είναι φυσικό, όλες τις πράξεις και τις επιθυμίες του απόλυτα φυσικού ανθρώπου και δεν θα βρείτε παρά τη φρίκη.
Ό,τι είναι ωραίο και ευγενικό είναι αποτέλεσμα της λογικής και του στοχασμού. Το έγκλημα, που το ανθρώπινο ζώο πρωτοδοκίμασε τη γεύση του στη μήτρα της μάνας του, είναι πρωταρχικά φυσικό. Απεναντίας, η αρετή είναι τεχνητή, υπερφυσική, αφού χρειάστηκαν – σ’ όλες τις εποχές και σ’ όλα τα έθνη – θεοί και προφήτες για να διδάξουν στην αποκτηνωμένη ανθρωπότητα, και αφού ο άνθρωπος από μόνος του στάθηκε ανίκανος να την ανακαλύψει. Το κακό γίνεται χωρίς προσπάθεια, φυσικά, μοιραία. Το καλό είναι πάντα το προϊόν μιας τέχνης.

Όλα όσα λέω για τη φύση, ως κακή σύμβουλο σε ό,τι αφορά στην ηθική και ό,τι λέω για τη λογική ως πραγματική πηγή λύτρωσης και αναμόρφωσης, είναι δυνατόν νεα μεταφερθούν στην περιοχή του ωραίου. Οδηγούμαι έτσι να θεωρήσω τον καλλωπισμό σαν ένα δείγμα πρωτόγονης ευγένειας της ανθρώπινης ψυχής.
Οι φυλές που ο πολιτισμός μας, μέσα στη σύγχυση και στη διαφθορά του χαρακτηρίζει άγριες, με μια αλαζονεία και μια αυταρέσκεια που είναι εντελώς κωμικές, καταλαβαίνουν, όπως ακριβώς και το παιδί, την υψηλή πνευματικότητα του καλλωπισμού. Ο άγριος και το βρέφος με τον αφελή τους πόθο για ό,τι λάμπει, για τα πολύχρωμα φτερά, τα υφάσματα που παιχνιδίζουν, για το υπέροχο μεγαλείο των τεχνητών σχημάτων, μαρτυρούν την απέχθειά τους για το πραγματικό και επιδεικνύουν έτσι, άθελά τους, την πνευματικότητα της ψυχής τους.
Αλλοίμονο σ’ αυτόν, που, σαν τον Λουδοβίκο τον ΙΕ’ (που δεν υπήρξε το προϊόν ενός πραγματικού πολιτισμού, αλλά μιας επανόδου στην βαρβαρότητα), προάγει τη διαφθορά ως το σημείο να μη γεύεται πια παρά μόνο την απόλυτη φυσικότητα!
Η μόδα, λοιπόν, πρέπει να θεωρηθεί σαν ένα σύμπτωμα της τάσης προς το ιδεώδες, που επικαλύπτει μέσα στον ανθρώπινο εγκέφαλο ό,τι αισχρό, γήινο κι ακάθαρτο συσσωρεύει η φυσική ζωή – σαν μια έξοχη παραμόρφωση της φύσης ή μάλλον σαν αδιάκοπες και αλλεπάλληλες προσπάθειες αναμόρφωσής της.
Σωστά επίσης, παρατηρήθηκε (χωρίς όμως να ανακαλυφθεί ο λόγος) ότι όλες οι μόδες είναι γοητευτικές, δηλαδή σχετικά γοητευτικές, επειδή η καθεμιά τους είναι μια καινούρια προσπάθεια, περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένη, προς το ωραίο, κάποια προσέγγιση ενός ιδανικού που η επιθυμία του ερεθίζει συνεχώς το ανικανοποίητο ανθρώπινο πνεύμα.
Αλλά οι μόδες, αν θέλουμε να τις εκτιμήσουμε σωστά, δεν πρέπει να θεωρηθούν πράγμα νεκρό. Θα ήταν σαν να θαυμάζαμε τα κρεμασμένα κουρέλια, βουβά κι άδεια όπως το δέρμα του Αγίου Βαρθολομαίου μέσα στο ντουλάπι ενός παλαιοπώλη.
Πρέπει να τις φανταστούμε ζωντανεμένες από τις ωραίες γυναίκες που τις φόρεσαν. Μόνο έτσι θα συλλάβουμε το νόημα και το πνεύμα τους. Αν λοιπόν ο αφορισμός: Όλες οι μόδες είναι γοητευτικές, σάς ενοχλεί ως υπερβολικά απόλυτος, μπορείτε να πείτε, και θα είστε βέβαιοι πως δεν κάνετε λάθος: Όλες οι μόδες είναι θεμιτό να θεωρούνται γοητευτικές.

Η γυναίκα έχει το απαράγραπτο δικαίωμα και μάλιστα εκπληρώνει ένα είδος χρέους όταν προσπαθεί να φανεί μαγική και εξωπραγματική. Πρέπει να εκπλήσσει, να γοητεύει. Ως είδωλο πρέπει να χρυσώνεται για να γίνεται αντικείμενο λατρείας. Πρέπει, λοιπόν, να δανείζεται απ’ όλες τις τέχνες τα μέσα για να υψωθεί πάνω απ’ τη φύση, ώστε να σκλαβώνει καλύτερα τις καρδιές και να συναρπάζει τα πνεύματα. Δεν πειράζει διόλου αν η απάτη και το τέχνασμα είναι γνωστά σε όλους, όταν η επιτυχία τους είναι εξασφαλισμένη και το αποτέλεσμα πάντα ακατανίκητο.

Μέσα σ’ αυτές τις σκέψεις, ο καλλιτέχνης φιλόσοφος θα βρει εύκολα τη δικαίωση όλων των μέσων που χρησιμοποίησαν οι γυναίκες σ’ όλες τις εποχές για να εδραιώσουν και να αποθεώσουν, αν μπορεί να ειπωθεί έτσι, την εύθραυστη ομορφιά τους. Η απαρίθμησή τους δεν θα ΄χε τέλος. Αλλά, για να περιοριστούμε σ’ αυτό που η εποχή μας ονομάζει κοινώς μακιγιάζ, ποιός δεν βλέπει ότι η χρήση της πούδρας από ρύζι – τόσο ανόητα αναθεματισμένη από τους αφελείς φιλόσοφους – έχει σκοπό και αποτέλεσμα να εξαφανίζει από το δέρμα όλους τους λεκέδες που η φύση σκόρπισε τόσο προσβλητικά…”

Εκδόσεις ΑΓΡΑ
Μετάφραση: Μαργαρίτα Καραπάνου 
 

http://pinkboudoire.blogspot.com/2008/06/charles-baudelairs.html

11 σκέψεις σχετικά με το “Charles Baudelaire: Εγκώμιο του Μακιγιάζ

  1. Ένα κείμενο γραμμένο το 19ο αιώνα! Τι θα έλεγε δηλαδή;

    «Η γυναίκα έχει το απαράγραπτο δικαίωμα και μάλιστα εκπληρώνει ένα είδος χρέους όταν προσπαθεί να φανεί μαγική και εξωπραγματική. Πρέπει να εκπλήσσει, να γοητεύει. Ως είδωλο πρέπει να χρυσώνεται για να γίνεται αντικείμενο λατρείας. Πρέπει, λοιπόν, να δανείζεται απ’ όλες τις τέχνες τα μέσα για να υψωθεί πάνω απ’ τη φύση, ώστε να σκλαβώνει καλύτερα τις καρδιές και να συναρπάζει τα πνεύματα. Δεν πειράζει διόλου αν η απάτη και το τέχνασμα είναι γνωστά σε όλους, όταν η επιτυχία τους είναι εξασφαλισμένη και το αποτέλεσμα πάντα ακατανίκητο.»

    Άσε που ο Baudelaire ήταν ο πιο τακτικός θαμώνας των μπουρδέλων. Η ποίηση του μ’ αρέσει βέβαια, όπως τη προσέγγισε ο Benjamin.

    Κατά τα άλλα αηδίες και… εδώ ο κόσμος χάνεται και … χτενίζεται …. κυριολεκτικά!

    Η άποψη μου:

    «Οι γυναίκες ντρέπονται για την ηλικία τους. Γι αυτό λένε ψέματα, γι αυτό προσπαθούν να κρύψουν τα σημάδια του χρόνου. Ντρέπονται που γερνάνε, όπως κάθε τι ζωντανό σ΄ αυτό τον κόσμο. Ακόμα και τα ζωντανά υλικά όπως το ξύλο, γερνάνε. Ακόμα και οι μηχανές. Και όλα, όλα και όλοι αποκτούν αξία, στόφα, με το πέρασμα του χρόνου: οι άντρες, τα παλιά αυτοκίνητα, τα παλιά έπιπλα. Μόνο οι γυναίκες, όταν γερνάνε, είναι για πέταμα. Προσπαθούν να μοιάζουν με τα φτηνά πλαστικά, δηλαδή να γίνουν όσο πιο άψυχες γίνεται. Γιατί οι γυναίκες είναι πιο πολύ αντικείμενα κι από τα αντικείμενα.»

    http://kerasiakrinoi.blogspot.com/2011/12/blog-post_9738.html

  2. Στον 20ό αιώνα οι σουρρεαλιστές επανέλαβαν τις παραπάνω απόψεις του Μπωντλέρ, μιλώντας για τον «μαγικό έρωτα».

    Να πω επίσης ότι, κατά τη γνώμη μου, ακολουθώντας τους σουρρεαλιστές (και όχι μόνο), ο πραγματικός έρωτας μόνο μαγικός και εξωπραγματικός (υπερπραγματικός) μπορεί να είναι. Από την άλλη είναι γνωστό ότι μια ισχυρή μερίδα νεοπλατωνικών φιλοσόφων, με επικεφαλής τον Ιάμβλιχο, υποστήριξαν ότι η γεύση του μεγάλου μαγικού, του θείου δηλαδή, απαιτεί ισχυρά σύμβολα και ισχυρές τελετουργίες, για να πραγματοποιηθεί. Αν λοιπόν ο μεγάλος έρωτας συμμετέχει κατά κάποιο τρόπο στο θείο, είναι ένα μεγάλο μαγικό δηλαδή, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι αυτή η κοινωνία της μεγάλης μαγείας και του θείου, καλό είναι να υποστηριχθεί από ισχυρά σύμβολα και τελετουργίες. Απ’ αυτή την άποψη, το μακιγιάζ των γυναικών, κανείς δεν θα μπορέσει να αρνηθεί ότι αποτελεί τέτοιο ισχυρό σύμβολο και τελετουργία.

    Η φιλοσοφία των αποκαλούμενων Νεοπλατωνικών, Πλωτίνου, Πορφύριου, Ιάμβλιχου, Πρόκλου, έχει επηρεάσει σημαντικά την σκέψη της ανθρωπότητας και με διάφορους τρόπους. Ανευρίσκεται δε εκεί που κανείς δεν το περιμένει. Και κατά τη γνώμη μου και τους σουρρεαλιστές έστω και με πολύπλοκες διαδικασίες, γιατί δεν μπορώ να θυμηθώ αν οι σουρρεαλιστές είχαν ευθείες αναφορές σε αυτούς…

  3. Ένα άλλο σχόλιο, που ήθελα να κάνω, είναι ότι, πιστεύω, ότι ο μεγάλος και πραγματικός έρωτας δεν ξεπέφτει στο επίπεδο της απλής συντροφικότητας, όπως μια τρέχουσα μόδα θέλει να επιβάλλει…

  4. Εγώ σχολίασα τα περί μακιγιάζ.

    Τώρα για τον έρωτα, περί ορέξεως … δεν έχω να πω κάτι. Καθένας κάτι ερωτεύεται και κάπως ερωτεύεται. Συμφωνώ οτι πρόκειται για μαγεία και όχι για λογικές διεργασίες, αλλά το σε τι έγκειται η μαγεία, είπαμε … περί ορέξεως…

    Τώρα δεν είναι εποχές να λογοκρίνουμε και τον έρωτα! Αρκετή βία υφιστάμεθα.

  5. Κι επειδή έχω αμυδρά την υποψία οτι περνάς μια φάση, την οποία όλοι περνάμε κάποια στιγμή στη ζωή μας, σου συστήνω ανεπιφύλακτα κάποια βιβλία – έτσι κι αλλιώς δηλαδή, ανεξαρτήτου φάσεως 🙂

    Aldo Carotenuto, Έρως και Πάθος, εκδ. ίταμος

    Κωστή Παπαγιώργη, Ίμερος και Κλινοπάλη, εκδ. Καστανιώτη

    Ρολάν Μπάρτ, Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου, εκδ. Ράππα (αυτό οπωσδήποτε!)

    Βάζω και κάτι από το τελευταίο για να πάρεις μια γεύση, αν και είναι όλο εκπληκτικό βιβλίο:

    «Για πολύ καιρό μετά τον κατευνασμό της ερωτικής σχέσης, διατηρώ τη συνήθεια να παραισθάνομαι το πλάσμα που αγάπησα: μερικές φορές νιώθω και πάλι άγχος για ένα τηλεφώνημα που καθυστερεί και, σε κάθε απρόσκλητο τηλεφωνικό συνομιλητή, νομίζω πως αναγνωρίζω τη φωνή που αγαπούσα: είμαι ένας ακρωτηριασμένος που εξακολουθεί να του πονά το κομμένο του πόδι». σ. 55

    • κ.κ.,
      ευχαριστώ για τις προτάσεις σου…
      Ωστόσο, δεν πρόκειται να ομολογήσω τη… φάση της ζωής μου… 🙂
      Σε μερικούς μήνες πάντως, θεού θέλοντος 🙂 , θα σου προσφέρω άφθονο υλικό για σχολιασμούς… 🙂

  6. εεε το βαζω εδω, γιατι που αλλου.. 🙄

    πριν απο περιπου 3 χρονια (στις 11 δεκεμβρη του 08, μεσα στις πιο ωραιες και αγριες μερες της εξεγερσης, οποτε και δεν το πηραμε καν ειδηση, παρα μονο βδομαδες μετα…) εφυγε απο τη ζωη στα 85 της χρονια (νομιζω) η b.page, η βασιλισσα των pin up, που μεσουρανησε στα 40s και στα 50s με τις εξαιρετικες φωτογραφιες της και τη φυσικη αψεγαδιαστη ομορφια της. λενε οτι το μυστικο της απιστευτης γοητειας της υπηρξε ο συδυασμος της αθωοτητας με την προκληση.

    για πολλα χρονια εμεινε στην αφανεια, μεχρι που ξανα-ανακαλυφθηκε γυρω στα 80s με 90s απο το underground του rock´n´roll, εγινε μουσα και cult και λατρευτηκε απο διαφορες μουσικες σκηνες και συγκροτηματα. διαφορα τραγουδια γραφτηκαν για χαρη της, ακομα και απο ελληνικα (!) συγκροτηματα (εχω υποψη μου τουλαχιστον δυο 😉 ), ενω η ζωη της εγινε και ταινια το 2006 («the notorious bettie page»)

    enjoy!
    (elpizw na paizei to link)

    http://www.google.gr/imgres?q=bettie+page+images&hl=el&safe=off&sa=X&biw=1280&bih=809&tbm=isch&prmd=imvns&tbnid=U1NcdaXXhIkveM:&imgrefurl=http://fuzzycrushes.tumblr.com/post/543931662/blueruins-bettie-page&docid=_qinQMiaTUzdPM&imgurl=http://25.media.tumblr.com/tumblr_l1bzqvCPbr1qb7dheo1_400.jpg&w=307&h=473&ei=D3ToTpqrO8eA4gTMzIj8CA&zoom=1

  7. Τα σχόλια σου βρήκαν την κατάλληλη φιλόξενη στέγη… 🙂
    Μια φίλη, πριν μερικά χρόνια, στη γιορτή μου, μου έκανε δώρο άλμπουμ με kinky φωτογραφίες της… 🙂

  8. κι εσυ fan λοιπον της αξιολατρευτης b.page, παυλο! 🙂 και θυμα της δηλητηριωδους σαγηνης της xixixi 🙂
    ναι ειναι αληθεια, ειδικα μεχρι πριν απο λιγο καιρο επαιζαν πολυ τα αλμπουμ με τις φωτογραφιες της.

    εεεε επισης να συμπληρωσω σχετικα με την ταινια που αναφερεται πιο πανω οτι, αν και δεν ειναι τπτ τρομερο (εμπορικο hollywood με τα κλισε του ειναι, οποτε μην περιμενετε και πολλα), αξιζει να τη δει κανεις μονο και μονο για την εξαιρετικη αναπαρασταση της εποχης (50s ατμοσφαιρα, ρουχα, αυτοκινητα κλπ-ολα πολυ καλοφτιαγμενα 🙂 ), αλλα κυριως για την αποδοση του πνευματος και του κλιματος που επικρατουσε τοτε, με τις επιτροπες λογοκρισιας, την εκκλησια και την αστυνομια να ελεγχουν ποιες φωτογραφιες θα επιτρεποταν να κυκλοφορησουν, αλλα και την τεραστια κοινωνικη υποκρισια.

    και στο τελος της ταινιας βεβαια, ειναι συγκλονιστικο, πως, μετα την αυτοκτονια ενος εφηβου που χαζευε μανιωδως τις φωτογραφιες της, γινεται χαμος, δικες και δικαστηρια, η page αποσυρεται και το ριχνει στην εκκλησια, ενω απαγορευονται τα παντα, πολλες φωτογραφιες της καταστρεφονται και στο τσακ σωζονται καποιες κρυφα, για να εχουμε εμεις σημερα την τυχη και τη χαρα να τις θαυμαζουμε (οσοι τις θαυμαζουμε 😉 )

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s