Γιατί ξέπεσε το κίνημα των αναρχικών;

Η κύρια αιτία της αποτυχίας και της εξαφάνισης της Διεθνούς των αναρχικών, σε μια περίοδο που η εργατική τάξη έκανε σε πολλές χώρες μεγάλες προόδους, ήταν η θεωρητική της αδυναμία: η αθεράπευτη σχηματοποίηση της προοπτικής της επανάστασης. Η λαθεμένη αντίληψή της για την ταξική πάλη. Η εσφαλμένη ερμηνεία του ρόλου του κράτους. Η μη κατανόηση της πραγματικότητας της δικτατορίας του προλεταριάτου. Η υποτίμηση της σημασίας της οργάνωσης και υπερεκτίμηση του αυθόρμητου κινήματος των μαζών. Η μη κατανόηση της ανάγκης του έμπρακτου καθημερινού ταξικού αγώνα στις συνθήκες του καπιταλιστικού συστήματος. Κάτω από το βάρος αυτών των συγχύσεων και αυταπατών, δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση το αναρχικό κίνημα να σημειώσει επιτυχία.

Το αναρχικό κίνημα με την αναρχική του Διεθνή, που στήριζε όλες τις ελπίδες της στην εξέγερση και σχεδόν παραμελούσε τους καθημερινούς αγώνες των εργατών, ήταν καταδικασμένο να μετατραπεί σε μια στενή αίρεση στο περιθώριο του ταξικού αγώνα. Οι εργάτες των διαφόρων χωρών που ο αριθμός τους και η ταξική τους συνείδηση μεγάλωναν συνεχώς, άρχιζαν να δημιουργούν μαζικά συνδικάτα, πολιτικά κόμματα και συνεταιρισμούς και να διεξάγουν αγώνες για την ικανοποίηση των διάφορων μερικών αιτημάτων τους: δικαίωμα ψήφου, καλύτερους μισθούς, πιο μικρή εργάσιμη μέρα, εργατική νομοθεσία κλπ. Οι αναρχικοί όμως, με το βλέμμα καρφωμένο στην πανάκειά τους – την εξέγερση – και περιφρονώντας τα μερικά αιτήματα που τα θεωρούσαν σαν εξαπάτηση των εργατών, έμειναν στις περισσότερες περιπτώσεις έξω ή και παίρνανε εχθρική στάση προς το ρωμαλέο ρεύμα της ζωής, του αγώνα και της ανάπτυξης της εργατικής τάξης. Δε συμμετείχαν παρά σε μικρό βαθμό στις απεργίες και σαμποτάριζαν τον αγώνα των εργατών για εκλογικά δικαιώματα, που συνεχώς δυνάμωνε. Στον προσανατολισμό αυτό εκδηλώνονταν καθαρά ο αιρετικός χαρακτήρας του αναρχικού κινήματος.

Ο φυσικός πόθος των ευρωπαϊκών μαζών για πολιτική δράση τα χρόνια αυτά, σε μια στιγμή που το προλεταριάτο δυνάμωνε γρήγορα και κέρδιζε βαθμιαία το δικαίωμα ψήφου, ήταν εξαιρετικά ολέθριος για τους αναρχικούς. Ο πόθος αυτός υπέσκαψε τις ίδιες τις βάσεις του «αντιπολιτικισμού» του Μπακούνιν, που στηριζόταν στο γεγονός, ότι γενικά στις λατινικές χώρες οι εργάτες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και το προλεταριάτο των χωρών αυτών ήταν σχετικά ολιγάριθμο και δεν μπορούσε να ελπίζει πως θα πετύχει την πλειοψηφία στις εκλογές. Αυτό ίσχυε και για τη Ρωσία, όπου την 8η δεκαετία ανέπτυξε τη δράση της η τρομοκρατική ναρόντνικη ομάδα «Ναρόντναγια Βόλια», που ήταν έντονα επηρεασμένη από τις αναρχικές ιδέες.

Η αιρετική απομόνωση των αναρχικών εντάθηκε σαν συνέπεια του γεγονότος, ότι το καπιταλιστικό σύστημα στην Ευρώπη και τις Ενωμένες Πολιτείες κατόρθωσε σχεδόν να σταθεροποιηθεί στα τέλη της 7ης δεκαετίας και στα κατοπινά λίγα χρόνια στην περίοδο της γρήγορης ανάπτυξής του ο καπιταλισμός απειλούνταν λιγότερο από τις εξεγέρσεις της εργατικής τάξης. Η καπιταλιστική ανάπτυξη έδωσε γερό χτύπημα στο κίνημα των αναρχικών, που στηριζόταν μονάχα στην προοπτική μιας κοντινής εξέγερσης. Ολα αυτά επιδείνωσαν πάρα πολύ τις καταστροφικές συνέπειες του αναρχικού σεχταρισμού. Η κατάπτωση της Διεθνούς των αναρχικών ήταν αναπόφευκτη.

Ο αναρχισμός, λέγει ο Στάλιν, προβάλλει ιδιαίτερα το άτομο που «η απελευθέρωση αποτελεί, κατά την άποψη του αναρχισμού, το βασικό όρο για την απελευθέρωση των μαζών». Η αντίληψη αυτή αντέταξε τους αναρχικούς στο ρεύμα της ταξικής πάλης. Από την άλλη μεριά, ακρογωνιαίος λίθος του μαρξισμού «είναι οι μάζες, και η απελευθέρωσή τους αποτελεί, κατά την άποψή του, το βασικό όρο για την απελευθέρωση του ατόμου». Χάρη σ’ αυτήν την αντίληψη οι μαρξιστές ακολουθούσαν το ρεύμα του ταξικού αγώνα. «Διακηρύχνοντας την ατομική τρομοκρατία (ο αναρχισμός) αποσπά την προσοχή του προλεταριάτου από τις μεθόδους της οργάνωσης και της πάλης των μαζών. Αποκρούοντας τη δικτατορία του προλεταριάτου στο όνομα μιας «αφηρημένης ελευθερίας», ο αναρχισμός στερεί το προλεταριάτο από το σοβαρό και οξυμένο όπλο του ενάντια στην αστική τάξη, ενάντια στους στρατούς και όλα τα κατασταλτικά της όργανα».

Η θέληση των μαζών να οργανωθούν και να παλέψουν για την ικανοποίηση των άμεσων διεκδικήσεών τους, άσκησε την επίδρασή της πάνω στο αναρχικό κίνημα, όχι μονάχα απ’ έξω, αλλά και από μέσα. Γι’ αυτό το λόγο τα συνέδρια των αναρχικών έγιναν πεδίο μόνιμων διαμαχών γύρω από πραχτικά και θεωρητικά προβλήματα. Μια από τις πιο γνωστές διαμάχες του είδους αυτού ήταν η διαμάχη γύρω από την πρόταση του Παέπε στο Συνέδριο των Βρυξελλών του 1874, να εγκριθεί ένα σχέδιο σχετικά με το λεγόμενο λαϊκό κράτος. Ολα αυτά προκάλεσαν σύγχυση και παρέλυσαν την οργάνωση και επιδείνωσαν τη θεωρητική χρεοκοπία των αναρχικών.

Η άμεση αιτία της κατάρρευσης της Διεθνούς των αναρχικών ήταν η αδιόρθωτη πίστη της στο επικείμενο της προλεταριακής επανάστασης. Οι μαρξιστές, όπως αναγνώρισαν ειλικρινά αργότερα ο Μαρξ και ο Ενγκελς, έσφαλαν και αυτοί σοβαρά σχετικά μ’ αυτό. Ηταν ένα φυσικό λάθος σε μια επαναστατική περίοδο όπου, ανάμεσα στα 1859 και 1871, είχαν γίνει ο αυστρογαλλικός πόλεμος, ο αυστροπρωσικός, ο γαλλογερμανικός, ο εμφύλιος πόλεμος στην Αμερική και μερικοί άλλοι πόλεμοι λιγότερο σοβαροί. Αυτή ήταν η περίοδος της ανατροπής του αυστριακού απολυταρχισμού, της ενοποίησης της Ιταλίας, μιας μακρόχρονης επανάστασης στην Ισπανία, της Κομμούνας του Παρισιού, της κατάργησης της δουλοπαροικίας στη Ρωσία και της γρήγορης ανάπτυξης ενός πλατιού εργατικού κινήματος σ’ όλη την Ευρώπη. Η διαφορά όμως ανάμεσα στους μαρξιστές και τους αναρχικούς συνίστατο στο γεγονός ότι οι μαρξιστές χάρη στην επιστημονική τους θεωρία, μπόρεσαν να διορθώσουν γρήγορα το λάθος που έκαναν σχετικά μ’ αυτό, ενώ οι αναρχικοί, που τους βάραινε ο αστικός ιδεαλισμός, δεν ήταν σε θέση να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.

* Ουίλιαμ Ζ. Φόστερ: «Ιστορία των τριών Διεθνών»

Advertisements

5 thoughts on “Γιατί ξέπεσε το κίνημα των αναρχικών;

  1. Νομίζω ότι το κείμενο είναι λιγάκι παλαιολιθικό . Ασφαλώς και υπάρχουν , ενδεχομένως δομικά , προβλήματα στην κλασική και τρέχουσα αναρχική θεωρία, αλλά η κριτική γίνεται εδώ από Μαρξιστική σκοπιά , παραβλέπω ότι ο επικριτικός Μαρξιστής είναι εδώ ο Στάλιν (!!!!!) , ο οποίος Μαρξισμός κατηγορώντας τον αναρχισμό σαν «καταδικασμένο να μετατραπεί σε μια στενή αίρεση στο περιθώριο του ταξικού αγώνα» , τι έχει προσφέρει ο ίδιος στη σημερινή ταξική πάλη ώστε οι εργαζόμενοι να μην παρακολουθούν εξουθενωμένοι την καταπάτηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους . Πρέπει να τερματισθεί το παραμύθι να γίνεται κριτική στις ιδέες όλων των άλλων εκτός από τις δικές μας , και μάλιστα στη σημερινή τραγική κατάσταση . Αυτό δείχνει αδιαφορία για τα βάσανα των εργαζομένων και ανέργων , μπροστά στην επικράτηση κάθε φορά των «σωστών» μας ιδεών .
    Και κατά τη γνώμη μου , εν πάση περιπτώση, η δήλωση του Προυντόν «ότι ο κομμουνισμός είναι ένα δικτατορικό, αυταρχικό, δογματικό σύστημα [που] αρχίζει από το αξίωμα ότι το άτομο είναι κατώτερο… σε σχέση με τη συλλογικότητα.» , προβάλλοντας έτσι την σημασία του ατόμου έναντι οποιασδήποτε συλλογικότητας που ζητά εξ ορισμού να υποτάξει τα άτομα , είναι ανώτερη ηθικά και θεωρητικά από τη σκοπιά των ανθρώπινων συμφερόντων , σε σχέση με τη δήλωση ότι «ακρογωνιαίος λίθος του μαρξισμού είναι οι μάζες, και η απελευθέρωσή τους αποτελεί, κατά την άποψή του, το βασικό όρο για την απελευθέρωση του ατόμου»

  2. Για την «επιστημονικότητα» του μαρξισμού αφήστε με να διαφωνήσω. Αλλωστε διαφωνώ με κάθε ντετερμινισμό, και φυσικά με τον ιστορικό ντετερμινισμό. Το εργαλείο «αιτία-αποτέλεσμα» δεν εξηγεί τα πάντα.

    Το κείμενο «κατηγορεί» τον αναρχισμό γιατί επενδύει πολλά στην προοπτική της εξέγερσης και της προσωπικής αυτονομίας και σχεδόν εκθειάζει τον μαρξισμό που με τον συνδικαλισμό απαίτησε τακτικά αιτήματα (και κάπως παραμέρισε τα στρατηγικά), δηλαδή καλύτερες συνθήκες, μεταθέτοντας για αργότερα τον στρατηγικό στόχο.

    Μα πόσο θέλει να καταλάβει κάποιος πως και τα δυο είναι απαιτούμενα; Για να μην πω περισσότερα από δυό. Απαιτείται και πίστη και προεργασία για τον στρατηγικό στόχο του μετασχηματισμού της κοινωνίας, και άγρια πολιτική σύγκρουση για καθημερινές βελτιώσεις στις συνθήκες ζωής και εργασίας. Μέσα στο πλαίσιο που θέτει μια συγκεκριμένη κουλτούρα, γεωγραφική περιοχή και πολιτισμικό πλαίσιο, αλλά πάντα σε σύνδεση και συντονισμό με αντίστοιχα διεθνή κινήματα.

    Κι ενώ για να συμβούν αυτά απαιτείται ένα μίνιμου οργάνωσης και πειθαρχίας, στο οποίο ορισμένοι ίσως έχουν αλλεργία, ταυτόχρονα και σε πολύ μεγάλο βαθμό απαιτείται άτεγκτη δημοκρατία και κυνήγι οποιασδήποτε μορφής εξουσιομανίας μέσω και έξω από κάθε κίνημα.

    Εν ολίγοις, σαφώς και το πράγμα δεν είναι απλό. Και το κείμενο νομίζω το υπεραπλοποιεί.

    Κι εκείνο που δεν καταφέρνει να θίξει καθόλου είναι το γεωγραφικό και εθνικό, με την έννοια της πολιτισμικής και κοινωνικής ταυτότητας, πλαίσιο των διεκδικήσεων.

    Και λιγώτερη χρήση της αργκώ του «χώρου» (Ενωμένες, σεχταρισμός) κακό δεν θα ‘κανε. Οταν μάλιστα γίνεται ευρεία χρήση μετοχών (εσφαλμένη) της καθαρεύσουσας…

    Θραξ Αναρμόδιος

  3. To βιβλίο το έχω διαβάσει πριν 20 χρόνια όταν ήμουν πιτσιρικάς και από όσο θυμάμαι είναι εξαιρετικά απολογητικό απέναντι στα σταλινικά εγκλήματα αλλά και ιστορικά αφελές…

    Τώρα φίλε Παύλο όσον αφορά τον Προυντόν έχω δείξει σε άλλο κείμενο μου ότι απέχει πολύ ως φιγούρα για να ενταχτεί στις μεγάλες απελευθερωτικές και απελευθερωμένες πένες.Το μίσος του αδιάκριτα για τους εβραίους ήταν υστερικό (εως και για γενοκτόνια τους είχε καλέσει!), στον Αμερικάνικο εμφύλιο είχε πάρει το μέρος των Νότιων και θεωρούσε τους μαύρους κατώτερη φυλή και όχι τυχαία είναι αναφορά για κάποιες νεοναζιστικές ομάδες στην Γαλλία και στις ΗΠΑ.
    Όχι ότι στο έργο του δεν υπάρχουν σωστά σημεία, αλλά όσο μεγάλωνε τόσο γινόταν πιο συντηρητικός και άκαμπτος..

    Συγκριτικά ο Μαρξ που είχε θέσει ότι η ελευθερία του ενός είναι προϋπόθεση για την ελευθερία όλων φαίνεται πολύ πιο ελευθεριακός.
    Και ούτε το έργο του κηρύττει κάποιο ντετερμινισμό φίλε αναρμόδιε!
    Ίσως πρέπει να ξαναδιαβαστούν το κεφάλαιο (ο πρώτος τόμος που κυκλοφόρησε όσο ζούσε ο Μαρξ) και τα χειρόγραφα του για την αλλοτρίωση για να δουν αρκετοί ότι το έργο του ήταν περισσότερο αναλυτικό και αποκαλυπτικό παρά ντετερμινιστικό και ιδεολογικό.

    Ο Μαρξ άλλωστε μαζί με τον Νιτσε ήταν οι δύο περσόνες του 19ου αιώνα που τα έβαλαν με κάθε μορφή ιδεολογιάς και προτάξαν το άμεσο και το απτό δείχνοντας ποσο οι ιδεολογίες παγιδεύουν τις δυνατότητες και την σκέψη και δράση του κόσμου.
    Το ότι οι οπαδοί του μετέτρεψαν ένα ζωντανό σώμα στοχασμών σε μια ακάμπτη ιδεολογία σιδερένιων νόμων της ιστορίας, εφαρμόζοντας την με ολοκληρωτικό τρόπο τουλάχιστον στην σταλινική εποχή 30-50 στην Ρωσία και τις κατακτημένες αποικίες της, αυτό είναι πρόβλημα αυτών των οπαδών και όχι του μαρξικού έργου.

    Αυτό δεν σημαίνει ότι σε αυτό το έργο δεν υπάρχουν ανεπάρκειες, αδυναμίες, λάθη και μονομέρειες.
    Και αυτές οι αδυναμίες τελικά έθαψαν ότι ζωτικό πήγε να μεταφέρει ο Μαρξ στο έργο του.
    Ο Μαρξ δεν μπόρεσε ποτέ να προσφέρει αναλυτικά εργαλεία που να αποκαλύπτουν σε βάθος την ανθρώπινη φύση, να εξηγούν φαινόμενα μαζικής ψυχολογίας ή να εξηγούν γιατί τελικά επικράτησε ο ταξικός πολιτισμός και τι τον προανήγγειλε.
    Μπορεσε να δει το αδιέξοδο του καπιταλισμού και την εγγενή του τάση να προκαλέι καταστροφικές κρίσεις αλλά δεν καταπιάστηκε με τις ανθρώπινες αδυναμίες, ανεπάρκειες, παραμορφώσεις που αποτρέπουν από το να ανατραπεί σωστά.
    Ούτε ασχολήθηκε για το πότε και γιατί τέτοιες αδυναμίες και ανεπάρκειες —–που δημιουργούν συνολική κοινωνική παθογένεια —–δημιουργούνται και πώς αίρονται.
    Σε όλα αυτά είναι πολύ μπροστά ο Βίλχελμ Ράιχ που εμφανίστηκε κάποιες δεκαετίες μετά τον θάνατο του Μαρξ.
    Αλλά και στοχαστές όπως ο Ντελέζ ο Άρθουρ Καίσλερ ο Σαρτρ ο Μπουκτσίν και αρκετοί άλλοι.
    Είμαστε σε μια εποχή που μπορεί να βγάλει νέους στοχαστές που θα κάνουν αυτούς του 19ου αιώνα να φαίνονται μικροί…
    Να μην κολλάμε σε έναν ή δύο αλλά να μελετάμε όσους πιο πολλούς γίνεται ώστε να μπορούμε να εκτιμήσουμε καλύτερα τι είναι ο καθένας και τι έχει συνεισφέρει.
    Και όλα αυτά για να εφοδιαστούμε καλύτερα ώστε να γίνουμε και μεις καλύτεροι και να δρούμε πιο συνειδητά και σωστά στους κοινωνικούς αγώνες…

  4. Εδω εχω σοβαρές διαφωνίες σχετικά με τις επιτυχίες του συνδικαλιστικου κινήματος και την σχέση τους με τα εξαρτημένα απο κόμματα συνδικάτα. Ιστορικά οι πιο θεμελιωδεις κατακτησεις των εργαζόμενων εγιναν απο αναρχοσυνδικαλιστικά αυτονομα απο κομματα συνδικάτα (8ωρο, ψηφος γυναικων, 5θημερη εργασία, εργασιακες συμβάσεις στην Αμερικη, ενταξη ιατροφαρμακευτικης περιθαλψης στην αμοιβη του εργαζόμενου και αλλα) Το οτι απέτυχε να μαζικοποιηθεί το αναρχικο κινημα στα επιπεδα μαζικοποιησης των οργανωμένων κομμουνιστών εχει να κάνει με την κατάληψη εξουσιας της Ρωσιας Κινας Κουβας κλπ απο κομμουνιστικά ενοπλα κινηματα και οχι τοσο με μια θεωρητικη αδυναμια της αναρχικης η της αναρχοκομμουνιστικής σκέψης (η οποια δεν θιγεται στο κειμενο). Αν φερναμε το κειμενο στα σημερινα-που αυτο νομιζα οτι θα εθιγες ξεκινωντας να το διαβάσω- θα ελεγα οτι μια αποτυχια των μοντέρνων αναρχικων ειναι η απεχθεια τους στην οργάνωση και διοικηση συλλογικοτητων γιατι μπερδεύουν την οργάνωση με σχημα εξουσιας ενω αγνοούνε οτι στις καλυτερες μερες του αναρχικου κινηματος το 1936 στην Ισπανια και πολυ οργανωμενοι ηταν οι αναρχικοι και ψηφιζαν στα σωματεια και στα εργοστάσια και ενοπλοι ηταν και ειχαν οργανωμενο αξιομαχο στρατο….ενω σημερα τεινει να επικρατει απο λαθος αναγνωση ο ατομισμος και το μπαχαλαδικο….μια αναφορα σε Ντουρουτι Κροποτκιν απο τα παλιότερα και Ζιν, Αλμπερτ και αλλους συγχρονους στοχαστες θα βοηθουσε στην πιο μοντέρνα ανάγνωση του θέματος. Επίσης ειναι λιγο αδικο να μιλαμε για αποτυχια σαν να ειμαστε στο τελος μιας διαδικασιας….η ζωη και η καταπιεση συνεχιζονται και τιποτα δεν εχει κριθει ακομα…το μονο μοντέλο που δοκιμάστηκε και απετυχε ειναι ο σταλινισμος …απο την άλλη πλευρα ειναι ο νεοφιλελευθερισμός που επισης απετυχε αλλα δεν το παραδεχεται…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s