Τι είναι ο Αναρχικός Κομμουνισμός; Ι. Οι αντιφατικές έννοιες του Κομμουνισμού

Wayne Price – (NEFAC – προσωπικές απόψεις)

Οι αντιφατικές έννοιες του «κομμουνισμού»: μια διπλή κοινωνία, από τη μια, κοινωνία ελευθερίας και, από την άλλη, κοινωνία ολοκληρωτισμού.

Τι εννοούσαν ο Μπακούνιν, ο Κροπότκιν και ο Μαρξ με τη λέξη κομμουνισμός και πώς ο όρος αυτός αλλοιώθηκε από τους λενινιστές.

Υπήρξε ένα όραμα, ονομαζόμενο «κομμουνισμός» το οποίο διατηρήθηκε ζωντανό από τον Κροπότκιν και άλλους αναρχικούς κομμουνιστές κατά το 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς μοιράστηκαν ουσιαστικά τον ίδιο στόχο: Σε μια α-κρατική, αταξική, κοινωνία κομμουνισμού, τα μέσα παραγωγής θα ήσαν κοινής ιδιοκτησίας (από την κοινότητα), η εργασία θα υπήρχε για να ικανοποιεί τα κοινωνικά κίνητρα παρά το μισθό, και τα καταναλωτικά αγαθά θα ήταν διαθέσιμα σύμφωνα με τις ανάγκες των ανθρώπων.

Αλλά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο «κομμουνισμός» σήμαινε κάτι εξ ολοκλήρου διαφορετικό. Μεγάλα έθνη κυβερνούνταν από αυτοαποκαλούμενα Κομμουνιστικά Κόμματα. Οι οικονομίες τους διευθύνονταν από ολοκληρωτικά κράτη, οι ανίκανοι εργαζόμενοί τους παρήγαγαν προϊόντα που πωλούνταν στην εσωτερική και διεθνή αγορά, και εργάζονταν για ένα μισθό (δηλαδή πωλούσαν την εργατική τους δύναμη ως προϊόν στα αφεντικά τους)..

Αυτή την εποχή, οι «κομμουνιστές» ήταν συνήθως άνθρωποι που υποστήριξαν αυτόν ακριβώς τον τύπο κράτους-κεφαλαιοκρατικής τυραννίας. Σ’ αυτούς συμπεριλαμβάνονταν φιλικά προς τη Μόσχα Κομμουνιστικά Κόμματα, μαοϊκοί, άλλοι σταλινικοί και, περισσότερο, τροτσκιστές. Ονόμαζαν τους εαυτούς τους «κομμουνιστές» και έτσι τους αποκαλούσαν και οι αντίπαλοί τους. Αλλά «αντικομουνιστές» δεν θεωρούνταν απλώς εκείνοι που αντιτάσσονταν σε τέτοια καθεστώτα, αλλά και εκείνοι που υποστήριζαν τον δυτικό ιμπεριαλισμό – μια ομάδα ανθρώπων από φιλελευθέρους έως φρενοβλαβείς φασίστες. Συγχρόνως, οι φιλικοί προς τη Μόσχα κατάγγελλαν τους ελευθεριακούς σοσιαλιστές ως «αντικομουνιστές» και «αντισοβιετικούς». Μερικοί άνθρωποι άρχισαν να αποκαλούνται «αντι-αντικομουνιστές» για να δείξουν ότι δεν συμφωνούσαν με τους κομμουνιστές, αλλά ότι ήταν ενάντια στο κυνήγι μαγισσών του καθεστώτος McCarthy (στις ΗΠΑ).

Τώρα βρισκόμαστε σε μια νέα περίοδο. Η Σοβιετική Ένωση, με το άλλοτε κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα της έχει πλέον καταρρεύσει. Αλλά είναι αλήθεια ότι τέτοια κράτη υπάρχουν ακόμα, τροποποιημένα, στην Κίνα, την Κούβα και αλλού. Και δυστυχώς, εξακολουθούν να εμπνέουν αρκετούς ανθρώπους. Αλλά συνολικά, η δύναμη και το πολιτικό βάρος των Κομμουνιστικών Κομμάτων έχουν μειωθεί. Αντίθετα, υπάρχει αύξηση του αριθμού των ανθρώπων εκείνων που προσδιορίζονται με τον αναρχισμό, ειδικά με την αναρχική κομμουνιστική του παράδοση. Άλλοι άνθρωποι παραμένουν εντυπωσιασμένοι από το έργο του Μαρξ, αλλά ενδιαφέρονται περισσότερο για τις ελευθεριακές και ανθρωπιστικές του όψεις. Τότε, με ποια έννοια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «κομμουνισμός» σήμερα; Παραμένει η έννοια αυτή η ίδια όπως και στις προηγούμενες περιόδους; Θα εξετάσω εδώ την ιστορία καθώς και τη σημασία του όρου.

Ενώ αποκαλούνταν οι ίδιοι «σοσιαλιστές», οι θεμελιωτές του αναρχικού κινήματος Προυντόν και Μπακούνιν, κατήγγειλαν τον «κομμουνισμό». Μια χαρακτηριστική δήλωση του Προυντόν είναι ότι ο κομμουνισμός είναι ένα «δικτατορικό, αυταρχικό, δογματικό σύστημα [που] αρχίζει από το αξίωμα ότι “το άτομο είναι κατώτερο… σε σχέση με τη συλλογικότητα. Ο πολίτης ανήκει στο κράτος…”» (αναφέρεται στον Buber, 1958, σ. 30-31). Ο Μπακούνιν έγραψε: «απεχθάνομαι τον κομμουνισμό επειδή είναι η άρνηση της ελευθερίας… Δεν είμαι κομμουνιστής επειδή ο κομμουνισμός… απαραιτήτως καταλήγει στη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας στα χέρια του κράτους» (αναφέρεται στον Leier, 2006 σ. 191). Ο Προυντόν αποκαλούσε τον εαυτό του «μουτουελιστή» (σ.τ.μ.: οπαδό της αλληλοβοήθειας) και ο Μπακούνιν «κολεκτιβιστή».

Εάν σκεφτούμε ένα μοναστήρι ή έναν στρατό (όπου έχει δοθεί σε όλους τους στρατιώτες η ίδια τροφή, ιματισμός και στέγη), είναι εύκολο να αντιληφθούμε τον «κομμουνισμό» (ή κάποια παραλλαγή του) φαντάζοντάς τον ως κάτι ασυμβίβαστο με τη δημοκρατία, την ελευθερία, και την ισότητα. Στα πρόωρα γραπτά του, ο Μαρξ κατήγγειλε το πρόγραμμα του «χοντροκομμένου κομμουνισμού» στον οποίο «η κοινότητα είναι μόνο κοινότητα εργασίας και με ισότητα μισθών που καταβάλλονται από… την κοινότητα σαν να είναι οικουμενικός καπιταλιστής». (Μαρξ, 1961 σ. 125-126). Εντούτοις, ο Μαρξ και ο Ένγκελς ονόμαζαν τους εαυτούς τους κομμουνιστές, έναν όρο που προτίμησαν περισσότερο από τον ασαφέστερο όρο «σοσιαλιστής» αν και χρησιμοποιούσαν και αυτόν. (Αντιπαθούσαν ειδικά τον όρο «σοσιαλ-δημοκράτης» που χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί μαρξιστές).

Η αντίληψη του Μαρξ για τον κομμουνισμό γίνεται σαφής στην «Κριτική του προγράμματος της Γκότα». Ο κομμουνισμός θα ήταν «η συνεταιριστική κοινωνία που θα βασιζόταν στην κοινή ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής…». (Μαρξ, 1974 σελ. 345). Στην «πρώτη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας» (σελ. 347) θα παραμείνουν η έλλειψη και η ανάγκη για εργασία. «Ασχολούμαστε εδώ με μια κομμουνιστική κοινωνία… όπως προβάλλει από την καπιταλιστική κοινωνία… που φέρει ακόμα τα σημάδια της παλαιάς κοινωνίας…» (σελ. 346). Σε αυτήν την πρόωρη φάση κομμουνισμού, ο Μαρξ υπέθεσε ότι, τα μεμονωμένα άτομα θα έπαιρναν πιστοποιητικά που θα δήλωναν πόση εργασία είχαν κάνει (μείον ένα ποσόν που θα πήγαινε στο κοινό ταμείο). Χρησιμοποιώντας αυτά τα πιστοποιητικά, θα μπορούσαν να αποκτήσουν τα μέσα κατανάλωσης για τα οποία κατανάλωσαν την ίδια εργασία, και αυτά (τα πιστοποιητικά) δεν θα ήταν χρήματα γιατί δεν θα μπορούσαν να συσσωρευτούν. Ωστόσο, αυτό αποτελεί ακόμα ένα αστικό σύστημα δικαιωμάτων και ισότητας, στο οποίο οι ίσες μονάδες της εργασίας ανταλλάσσονται με κάτι άλλο. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες και ανάγκες, η «ισότητα» αυτή εξακολουθεί να οδηγεί σε έναν ορισμένο βαθμό ανισότητας.

Ο Μαρξ διατύπωσε ότι: «σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο κομμουνιστικής κοινωνίας, όταν θα έχει εξαφανιστεί η υποταγή των ατόμων στον διαχωρισμό της εργασίας και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αντίθεση μεταξύ διανοητικής και φυσικής εργασίας, θα έχει επίσης εξαφανιστεί, όταν η εργασία δεν θα είναι πλέον μέσο επιβίωσης, αλλά θα έχει γίνει ζωτικής σημασίας ανάγκη, όταν η ολόπλευρη ανάπτυξη των ατόμων θα έχει επίσης αυξηθεί και οι παραγωγικές τους δυνάμεις και κάθε πηγή συνεταιριστικής ροής του πλούτου θα βρίσκεται σε αφθονία – μόνο τότε θα μπορεί η κοινωνία να διασχίσει πλήρως το στενό ορίζοντα του αστικού δικαίου και να γράψει στις σημαίες της την αρχή: Από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του!» (σελ. 347)

(Για λόγους γνωστούς μόνο στον ίδιο, ο Λένιν ονόμασε την «πρώτη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας» του Μαρξ σοσιαλισμό και το «πιο προχωρημένο στάδιο της κομμουνιστικής κοινωνίας» κομμουνισμό. Το μεγαλύτερο μέρος της αριστεράς έχει ακολουθήσει αυτήν την μπερδεμένη χρήση).

Παρά την απόρριψη του όρου κομμουνισμός εκ μέρους του, σύμφωνα με τον στενό φίλο του James Guillame ο Μπακούνιν υποστήριξε επίσης την ανάπτυξη της μετεπαναστατικής οικονομίας σε δύο φάσεις. Το 1874 ο Guillame έγραψε ένα δοκίμιο, συνοψίζοντας τις απόψεις του Μπακούνιν: «Πρέπει… να καθοδηγηθούμε από την αρχή “από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του”. Όταν, χάρη στην πρόοδο της επιστημονικοποιημένης βιομηχανίας και της γεωργίας, η παραγωγή έρχεται να ξεπεράσει την κατανάλωση, και αυτό θα επιτευχθεί μερικά χρόνια μετά την επανάσταση, δεν θα είναι πλέον απαραίτητο να τσιγκουνευόμαστε στο μερίδιο τροφής κάθε εργαζομένου. Ο καθένας θα πάρει ό,τι χρειάζεται από το άφθονο κοινωνικό απόθεμα των προϊόντων… Στο μεταξύ, κάθε κοινότητα θα αποφασίσει από μόνη της κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου τη μέθοδο που κρίνει πιο καλύτερη για τη διανομή των προϊόντων της εργασίας που σχετίζεται με αυτά». (στον Μπακούνιν, 1980 σελ. 361-362) Αναφέρει διάφορα εναλλακτικά συστήματα ανταμοιβής για τη μεταβατική περίοδο «…συστήματα που θα τεθούν σε πειραματισμό για να δούμε πώς επιλύονται αυτά τα ζητήματα». (σελ. 361).

Οι σημερινές προτάσεις για την Parecon (participatory economy – «συμμετοχική οικονομία»), στην οποία οι εργαζόμενοι ανταμείβονται για την ένταση και τη διάρκεια της εργασίας τους σε μια συνεταιριστική οικονομία, θα μπορούσαν να συσχετισθούν εν πρώτοις με την αντίληψη του Μπακούνιν ή του Μαρξ για την μεταβατική, αρχική φάση, μιας ελεύθερης κοινωνίας. Αλλά, στην ουσία, αντίθετα από τους θιασώτες της Parecon, ο Μαρξ και ο Μπακούνιν αναγνώρισαν ότι αυτό ήταν ζήτημα περιορισμένης υφής. Και για τον Μαρξ και για τον Μπακούνιν, τότε, ο ολοκληρωμένος κομμουνισμός απαιτεί ένα αρκετά υψηλό επίπεδο παραγωγικότητας και πιθανής ευημερίας, μια οικονομία μετά την έλλειψη τροφής (post-scarcity), όταν υπάρχει αφθονία ελεύθερου χρόνου για τους ανθρώπους για να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, στην εργασία και στην κοινότητα, τερματίζοντας τη διάκριση μεταξύ εντολέων και εντολοδόχων. Ωστόσο, ούτε ο Μαρξ ούτε ο Μπακούνιν περιέγραψαν έναν κοινωνικό μηχανισμό που να μπορεί να κινηθεί από τη μια φάση προς την άλλη.

Ο Κροπότκιν απέρριψε την προσέγγιση των δύο φάσεων των μαρξιστών και των αναρχο-κολεκτιβιστών. Αντί αυτής πρότεινε ότι μια επαναστατική κοινωνία πρέπει «να μετασχηματιστεί αμέσως σε μια κομμουνιστική κοινωνία». (1975 σελ. 98), δηλαδή πρέπει να μεταβεί αμέσως σε αυτά που θεώρησε ο Μαρξ ως «προωθημένη» ολοκληρωμένη φάση κομμουνισμού. Ο Κροπότκιν και εκείνοι που συμφώνησαν μαζί του ονομάστηκαν «αναρχικοί κομμουνιστές» (ή «κομμουνιστές αναρχικοί»), αν και συνέχισαν να θεωρούνται μέρος του ευρύτερου σοσιαλιστικού κινήματος.

Δεν είναι δυνατόν, υποστήριξε ο Κροπότκιν, να οργανωθεί μια οικονομία με βάση εν μέρει καπιταλιστικές και εν μέρει με κομμουνιστικές αρχές. Η επιβράβευση των παραγωγών με βάση πόση εκπαίδευση έχουν λάβει ή ακόμα και πόσο σκληρά έχουν εργασθεί, θα αναδημιουργούσε ταξικούς διαχωρισμούς καθώς και την ανάγκη ενός κράτους που να επιτηρεί τα πάντα. Ούτε είναι πραγματικά δυνατό να αποφασιστεί πόσα άτομα έχουν συνεισφέρει σε ένα σύνθετο, συνεταιριστικό σύστημα παραγωγής προκειμένου να ανταμειφθούν σύμφωνα με την εργασία τους.

Αντί αυτού, ο Κροπότκιν πρότεινε ότι μια μεγάλη πόλη, κατά τη διάρκεια μιας επανάστασης, «θα μπορούσε να οργανωθεί σύμφωνα με τις γραμμές του ελεύθερου κομμουνισμού. Η πόλη θα μπορούσε να εγγυηθεί κατοικία, τροφή και ρουχισμό σε κάθε κάτοικο… σε αντάλλαγμα… πέντε εργάσιμες ώρες και… όλα εκείνα τα πράγματα που θεωρούνται πολυτέλειες θα μπορούσαν να αποκτηθούν από τον καθένα εάν το άτομο το άλλο μισό της ημέρας παίρνει μέρος σε κάθε είδος ελεύθερων ενώσεων….». (σ. 118-119) Αυτό θα απαιτούσε την ενοποίηση γεωργικής με βιομηχανικής εργασίας καθώς και της φυσικής και διανοητικής εργασίας. Εδώ παραμένει ένα στοιχείο εξαναγκασμού στην πρόταση του Κροπότκιν. Οι πιθανώς αρτιμελείς ενήλικοι που δεν θα συνέβαλλαν κατά τις πέντε ώρες εργασίας δεν θα δικαιούνταν το «εγγυημένο» ελάχιστο μερίδιό τους.

Ο αναρχικός κομμουνισμός υπερίσχυσε μεταξύ των αναρχικών, τόσο που ήταν σπάνιο να βρεθεί ένας αναρχικός (εκτός από τους ατομικιστές αναρχικούς) που να μην δέχεται τον κομμουνισμό, ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε άλλες διαφωνίες που μπορεί να είχαν μεταξύ τους. Στο μεταξύ, οι μαρξιστές αποκαλούνταν από καιρό σοσιαλδημοκράτες. Όταν ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τα κυριότερα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα επικύρωσαν τον πόλεμο των καπιταλιστών τους. Τότε ο Λένιν κάλεσε την επαναστατική πτέρυγα της διεθνούς σοσιαλδημοκρατίας να διαχωριστεί από τους προδότες του σοσιαλισμού. Ως μέρος αυτού, υποστήριξε ότι το μπολσεβίκικο κόμμα και τα παρόμοια κόμματα πρέπει να ονομάζονται Κομμουνιστικά Κόμματα, επιστρέφοντας στον Μαρξ. Μερικοί από τους οπαδούς του παραπονέθηκαν ότι αυτό ίσως μπέρδευε τους εργαζομένους, κάνοντας τους μπολσεβίκους να ηχούν όπως οι αναρχικοί κομμουνιστές. Ο Λένιν δήλωσε ότι ήταν σημαντικότερο να μην γίνει μπέρδεμα με τους μεταρρυθμιστές σοσιαλδημοκράτες. Έτσι ο Λένιν πήρε το δικό του δρόμο (όπως συνήθως έκανε στο κόμμα του).

Ο όρος «κομμουνιστής» επανακτήθηκε από τους μαρξιστές. Με το παράδειγμα της Ρωσικής Επανάστασης, οι περισσότεροι επαναστάτες έγιναν λενινιστές και οι αναρχικοί περιθωριοποιούνταν όλο και περισσότερο. Ο όρος «κομμουνιστής» έγινε συνήθως η ετικέτα των λενινιστών.

Αναφορές-παραπομπές

Bakunin, Michael (1980). Bakunin on anarchism. (Sam Dolgoff, ed.). Montreal: Black Rose Books.

Buber, Martin (1958). Paths in utopia. Boston: Beacon Hill/Macmillan Kropotkin, Peter (1975). The essential Kropotkin. (E. Capouya & K. Tomkins, eds.). NY: Liveright. Leier, Mark (2006). Bakunin; A biography. NY: Thomas Dunne Books/St. Martin’s Press.

Marx, Karl (1961). Economic and philosophical manuscripts. In Eric Fromm, Marx’s concept of man. NY: Frederick Ungar.

Marx, Karl (1974). The First International and after; Political writings, vol. III. (David Fernbach, ed.). NY: Vintage Books/Random House.

* Το άρθρο αυτό του Wayne Price δημοσιεύτηκε στο http://www.anarkismo.net στις 29 Νοέμβρη 2007. Ο Wayne Price είναι μέλος της NEFAC και πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «The Abolition of the State; Anarchist and Marxist Perspectives» («Η Κατάργηση του Κράτους: Αναρχικές και Μαρξιστικές Προοπτικές») που μπορεί κανείς να αποκτήσει από τους εκδότες Author House ή το Amazon. Ελληνική μετάφραση 18 Γενάρη 2008.

Το παρόν κείμενο και μετάφραση δημοσιεύεται στην κατηγορία Θεωρητικά Κείμενα στην ιστοσελίδα http://ngnm.vrahokipos.net
Εκεί θα καταβληθεί προσπάθεια να δημοσιεύονται από εδώ και στο εξής και άλλα παρόμοια κείμενα, παλαιότερα που διατηρούν την εικαιρότητά τους, αλλά και νέα.

12 σκέψεις σχετικά με το “Τι είναι ο Αναρχικός Κομμουνισμός; Ι. Οι αντιφατικές έννοιες του Κομμουνισμού

  1. Ας ξεπεράσουμε τις ιδεοληψίες του Παρελθόνοτος.
    Ο Προυντόν ήταν φανατικός αντισημίτης που υποστήριξε τους Νότιους στον Αμερικάνικο εμφύλιο.
    Ο Μπακούνιν το ίδιο χωρίς όμως αυτός να είναι ρατσιστής όπως ο Προυντόν.
    Ο Μαρξ μπλέχτηκε με την οικονομική μπούρδα και έφαγε την μισή ζωή του ασχολούμενος με τα αφηρημένα οικονομίκά.
    Λίγη έμπνευση μας δίνουν πια οι φιγούρες του 19ου αιώνα.
    Ας ανακαλύψουμε ότι πρώτα από όλα είμαστε άνθρωποι και μετά έρχονται οι υπόλοιποι αυτοπρισδιοριαμοί.
    Αυτό ξέχασαν οι ιδεολογιες που τελικά χώρισαν τους ανθρώπους βάναυσα.
    Αυτό δεν σημάινει ότι δεν υπάρχει κοινωνικός πόλεμος με τους πλούσιους ή ότι ο καπιταλισμός δεν χρειάζεται να ανατραπεί.
    Αυτό σημαίνει να βρούμε ενότητες πέρα από ιδεολογικούς διχασμούς που θα απελευθερώσουν και το άτομο και την κοινωνία.
    Και αυτά τα γράφω ενώ προσωπικά αυτοπρισδιορίζομαι αναρχικός.

  2. @Anarxikos

    «Ας ανακαλύψουμε ότι πρώτα από όλα είμαστε άνθρωποι και μετά έρχονται οι υπόλοιποι αυτοπρισδιοριαμοί.
    Αυτό ξέχασαν οι ιδεολογιες που τελικά χώρισαν τους ανθρώπους βάναυσα.
    Αυτό δεν σημάινει ότι δεν υπάρχει κοινωνικός πόλεμος με τους πλούσιους ή ότι ο καπιταλισμός δεν χρειάζεται να ανατραπεί.
    Αυτό σημαίνει να βρούμε ενότητες πέρα από ιδεολογικούς διχασμούς που θα απελευθερώσουν και το άτομο και την κοινωνία.
    Και αυτά τα γράφω ενώ προσωπικά αυτοπρισδιορίζομαι αναρχικός.»

    Κι εγώ αυτοπροσδιορίζομαι ως δημοκράτης (νέτο σκέτο).

    Και συμφωνάω πλήρως, εντελώς και απολύτως μαζί σου. Μέχρις κεραίας. Νάσαι καλά φίλε.

    Θραξ Αναρμόδιος

  3. Οποιασδήποτε μορφής ιδεολογία έχει από την αρχή ένα κοινωνικό και οικονομικό σχέδιο να εφαρμόσει θα καταλήξει να γίνει ολοκληρωτισμός. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Θα χρειαστεί να επιτηρήσει την πιστή εφαρμογή του σχεδίου, που προαποφάσισαν κάποιοι σοφοί, πάνω στο σύνολο της κοινωνίας. Και εκεί θα αρχίσουν οι παρενέργειες.

    Για να πολεμήσουμε την αδικία και τα οικονομικά συστήματα που καταλήγουν ολιγαρχικά και ολοκληρωτικά χρειάζεται να προωθήσουμε μία και μόνη ιδέα: της πλήρους πολιτικής ισότητας των πολιτών σε μια κοινωνία. Και να αποδεχθούμε το ρίσκο να αποφασίσουν εκείνοι μόνοι τους πως θέλουν να ζήσουν και να ρυθμίσουν τα οικονομικά ζητήματα και όποια άλλα.

    Ούτε ο καπιταλισμός και οι παραλλαγές του, ούτε ο σοσιαλισμός και οι παραλλαγές του μοίρασαν ή μοιράζουν σωστά και δίκαια την πολιτική ισχύ ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ. Και αυτή η ανισότητα γίνεται η βάση όλων των ανισοτήτων.

    Θραξ Αναρμόδιος

    • Έτσι για να γίνεται κουβέντα, πώς την αντιλαμβάνεσαι στην πράξη την πλήρη πολιτική ισότητα;

      Ελπίζω να μη μιλάς για κάποιου είδους αντιπροσωπευτικό σύστημα. Εννοείς άμεση δημοκρατία; Όπου οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία; Κ τι γίνεται αν σε ένα τέτοιο σύστημα η πλειοψηφία αποφασίσει ότι μόνο όσοι έχουν το χ χαρακτηριστικό θα έχουν τα ψ οικονομικά ή άλλα προνόμια; Το πώς μπορεί να πειστεί η πλειοψηφία να συνεναίσει σε κάτι τέτοιο είναι προφανές κ δε χρειάζεται καμία άσκηση βίας: αρκεί να έχεις ένα studio, έναν αναμεταδότη κ οθόνες σε κάθε σπίτι.

      Με άλλα λόγια, αν δεν υπάρχει έστω ένα μίνιμουμ οικονομικό σχέδιο (για παράδειγμα κατάργηση της μισθωτής εργασίας κ κοινωνική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής) τότε η πλήρης πολιτκή ισότητα μπορεί κάλλιστα να αναπαράγει ανισότητες. Ξέρεις, είμαι από αυτούς που θέλουν πολιτκή ΚΑΙ οικονομική ισότητα.

      • @Εργάτης

        1. Η πολιτική ισότητα στην πράξη

        Η πολιτική δεν είναι επιστήμη ή τέχνη όπως θέλει να μας την παρουσιάζει η σύγχρονη αστική διανόηση τουλάχιστον. Δηλαδή η πολιτική ΔΕΝ είναι τεχνικό ζήτημα. Η πολιτική είναι …πολιτικό ζήτημα (λολ).

        Και η ταυτολογία αυτή σημαίνει ότι η πολιτική είναι γνώμη. Δόξα στην ελληνική γλώσσα, εκ του δοκώ. Εξού και το περίφημο «έδοξε τη βουλή και τω δήμω», δηλαδή «η βουλή και ο δήμος νομίζει ότι…μπλα μπλα». Δηλαδή η βουλή και η γενική συνέλευση της πόλης εκφράζει την δεσμευτική και κατά πλειοψηφία ΓΝΩΜΗ της. Δηλαδή η βουλή και η γενικη συνέλευση κάνει την γνώμη της δεσμευτικό νόμο και κυρωτική διάταξη. Την γνώμη της. Οχι την τεχνοκρατική της άποψη, σαν τον Πλάτωνα και τους ολιγαρχικούς μέχρι σήμερα των οποίων είναι ο μέγας γενάρχης.

        Ο καθένας δικαιούται να έχει γνώμη. Ο κάθε ένας από μας. Και όσο περισσότερο ένα σύστημα σέβεται τις γνώμες όλων τόσο θα τείνει και προς την πολιτική ισότητα. Την περίφημη ισοκρατία (ίση πολιτική ισχύς).

        Τέτοιο σύστημα είναι η δημοκρατία. Η οποία δεν είναι ούτως ειπείν πολίτευμα (διότι σήμερα έχουμε μπλέξει το πολίτευμα με το οικονομικό του δόγμα αξεδιάλεχτα), αλλά μηχανισμός λήψης και επιτήρησης αποφάσεων. Και μάλιστα δυναμικά αυτοθεσμιζόμενος. Αυτόνομος. Που πάει να πει πως φτιάχνει και κυρίως μεταβάλλει διαρκώς, από μόνος του (και χωρίς θεϊκή, αρχοντική ή άλλη έξωθεν παρέμβαση) τους νόμους αλλά και, πολύ σημαντικό, τους θεσμούς της.

        Αρα σε ένα τέτοιο σύστημα το να ορίσω, εγώ ο έσχατος, και μάλιστα από τώρα, το πως στην πράξη αντιλαμβάνομαι την πλήρη πολιτική ισότητα, δεν έχει κανένα νόημα. Οτι και να πω εγώ, ότι και να ευχηθώ, θα είναι αεράκι φευγαλέο. Διότι η δημοκρατία δεν φτιάχνει διαρκώς τους νόμους της μόνο αλλά βελτιώνει και τους θεσμούς της.

        Σαν γενικότητα μόνο και σαν ιδανική περιγραφή, στην δική μου τουλάχιστον φαντασία, η γενική συνέλευση, η κλήρωση για ανάδειξη στα αξιώματα, η εκ περιτροπής υπηρεσία κλπ κλπ, αλλά κυρίως η παιδεία που μια τέτοια συμμετοχή δίνει στα μέλη της κοινότητας, κάνουν πράξη την πολιτική ισότητα και υπόσχονται, με την συλλογική ευφυία που θέτουν σε κίνηση, να βελτιώνουν τις μεθόδους που διασφαλίζουν αυτή την ισότητα.

        2. Δημοκρατία και τεχνικές επηρρεασμού της γενικής συνέλευσης

        Η δημοκρατία δεν είναι άτρωτη πολιτικά. Δεν υπάρχει εξάλλου τέτοιο πράγμα. Πάντα θα κινδυνεύει όπως κινδυνεύει και οποιαδήποτε άλλη πολιτική διαρρύθμιση. Και ειδικά η δημοκρατία που ιστορικά έχει αποδειχτεί πως έχει ΠΑΡΑ ΠΟΛΛΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ. Ακόμη και εκεί που θα περίμενε να βρει μόνο φίλους.

        Γι’ αυτό τον λόγο η μεγαλύτερή της ασφάλεια προέρχεται από την στέρεη παιδεία που παρέχει στους πολίτες της και από την προπαγάνδιση των αρχών της από την σχολική ηλικία. Οπως κάνουν με την «κυρίαρχη ιδεολογία» (την ηγεμονία που λέει ο Γκράμσι) τώρα, δηλαδή το life style στην θέση των αξιών και των ιδανικών των ανθρώπων.

        Ομως πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα προσπαθεί να πάρει το σώμα των πολιτών με το μέρος του, για δόλιους και ιδιοτελείς λόγους. (Για στυλ big brother που περιγράφεις δεν μπορώ να το φανταστώ πως, αλλά τίποτε δεν αποκλείεται).

        Οι παλιές δημοκρατίες είχαν προβλέψει πάνω σε αυτόν τον κίνδυνο ορισμένες άμυνες που εμείς καλούμαστε να τις βελτιώσουμε σήμερα με ότι καλύτερο συλλογικά σκεφτούμε. Μία τέτοια άμυνα ήταν η τιμωρία οποιουδήποτε πρότεινε κάτι στην γενική συνέλευση το οποίο και υιοθετήθηκε αλλά τελικά εκείνη η απόφαση έβλαψε το δημόσιο συμφέρον. Ωστε αυτός που θα απαντήσει ΕΓΩ στο «τις αγορεύειν βούλεται» του κήρυκα να είναι σίγουρος και να τόχει μελετήσει πολλές φορές αυτό που πάει να προτείνει στο σώμα. Κάτι τέτοιο ιδίως σε εμένα με τοΝ μεγάλο στόμα, θα μου έκαμνε πολύ καλό μια και θα με ανάγκαζε να είμαι πολύ προσεχτικός.

        3. Δημοκρατία, οικονομικό δόγμα και γενικό οικονομικό σχέδιο και οικονομική ισότητα.

        Μη νιώθεις καθόλου μόνος που θέλεις ΚΑΙ οικονομική ισότητα. Κι εγώ αυτό θέλω. Και οι περισσότεροι που γνωρίζω το ίδιο θέλουν. Και υποπτεύομαι πως το ίδιο θέλουν και οι περισσότεροι από όσους δεν γνωρίζω. Σχεδόν όλοι δηλαδή.

        Υπάρχουν αρκετά ζητήματα που σχετίζονται με αυτό. Τι είναι ανάγκη, τι είναι επιθυμία (κοινωνικό προϊόν αυτή) κλπ κλπ. Πως τα συμμαζεύει όλα αυτά η δημοκρατική παιδεία, τι αρχές δίνει στον πολίτη και ξανά κλπ κλπ.

        Χωρίς να είμαι πιστός κάποιας θρησκείας στο ζήτημα αυτό τείνω να δεχτώ αυτο που λέει ο βουδισμός πως «όσο λιγώτερες επιθυμίες έχεις τόσο πιο πλούσιος γίνεσαι» (Εν παρόδω συμφωνώ απολύτως με τον βουδισμό στην ρήση πως «όλη αδικία στον κόσμο προέρχεται από τις εγωϊστικές επιθυμίες», δηλαδή την εξύψωση του εγώ πάνω από το εμείς).

        Πέρα ομως από το ότι μια δημοκρατία θα πρέπει να επιχειρήσει να μεγαλώσει γενιές ανθρώπων συμφιλιωμένων με την φύση τους και τις πραγματικές της ανάγκες, ανάλογα και με την εποχή στην οποία ζουν φυσικά, υπάρχει και παραμένει το ζήτημα του πως θα λύσει, αν θα έχει πρόθεση να το λύσει, και με ποιον τρόπο, το πρόβλημα της οικονομικής ανισότητας.

        Δεν παρουσιάζω την εξίσωση πολιτική ισότητα = οικονομική ισότητα ως μεταφυσικό θέσφατο. Είναι ΓΝΩΜΗ μου πολιτική. Την εξέθεσα πολλές φορές όταν μου δόθηκε ευκαιρία. Ας μην ξανακουράσω εδώ.

        Διαφωνώ στο ότι πρέπει να υπάρχει οικονομικό σχέδιο, όχι τόσο γιατί δεν θα τό θελα, αλλά γιατί στην πράξη το να το επιδιώξω από τώρα για μια δημοκρατία, θα ήταν παρόμοιο με το να την καταργώ. Διότι το τι θα κάνει μια δημοκρατία και πως θα τα ρυθμίσει αυτά τα θέματα, θα το αποφασίσει το σώμα των πολιτών της όταν θα έρθει η ώρα. Κι εγώ έχω εμπιστοσύνη στον άνθρωπο (ακόμα).

        Ιστορικά πάντως αυτό που έχουμε από τις ατελείς δημοκρατίες του παρελθόντος μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο δρόμος που πήραν εκείνοι, ο αρχικός έστω, ήταν να θέσουν μια ιδιότυπη οροφή (πλαφόν το λέμε σήμερα) στην συγκέντρωση πλούτου. Και το έκαναν με διάφορους τρόπους.

        Είμαι σίγουρος πως εμείς σήμερα, αξιοποιώντας και εκείνη την αρχαία εμπειρία, αλλά και όλη την πλούσια σκέψη και γνώση που αποκομίσαμε από τις οικονομικές και πολιτικές συγκρούσεις των δύο προηγούμενων αιώνων, θα τα πηγαίναμε πολύ καλύτερα. Κι όπως έλεγαν και οι νέοι της Σπάρτης στους μεγαλύτερους «άμες δ’ εγεσόμεθα πολλώ κάρρονες» (εμείς θα γίνουμε πολύ καλύτεροι).

        Θραξ Αναρμόδιος

        • @Αναρμόδιος

          Η κοινωνική ισορροπία σε μια διαφοροποιημένη κοινωνία δεν είναι δεδομένη, αλλά προκύπτει ως προϊόν συνεχούς διαπραγμάτευσης και εντοπίζεται στις κοινωνικές, ιστορικές διεργασίες και στις λεπτές ισορροπίες που αυτές διαμορφώνουν. Η οικονομική και επαγγελματική διαφοροποίηση εγκαθιδρύουν ένα πολύπλοκο πλέγμα σχέσεων και ορίζουν ομάδες κοινών συμφερόντων και τρόπων ζωής που διατρέχουν τα κοινωνικά σώματα της οποιαςδήποτε κοινωνικής οργάνωσης.Η αρχαία Αθήνα για παράδειγμα κάθε άλλο παρά οικονομική ισότητα είχε.
          Δεν γίνεται να μην υπάρξει κανένα οικονομικό σχέδιο πάντως.Το να προτείνεις ή να επιθυμείς κάτι σαφώς δεν σημαίνει πως θες να επιβάλεις κάτι τέτοιο.Είναι εξαλλου τελείως διαφορετικό το οικονομικό από το πολιτικό σύστημα(όπως και αν ονομάζεται αυτό) το οποίο σαφώς θα πρέπει να ορίζει τον τρόπο λειτουργίας του.
          Μία τελευταία παρατήρηση όσον αφορά τη βουδιστική φράση που παραθέτεις “όσο λιγώτερες επιθυμίες έχεις τόσο πιο πλούσιος γίνεσαι” και “όλη αδικία στον κόσμο προέρχεται από τις εγωϊστικές επιθυμίες” μπορεί να έχει διπλή ανάγνωση πάντως. Του να σκύβεις το κεφάλι…

        • Φίλε Θράκα,
          μου αρέσει η άποψη ότι είναι αδύνατο να βγει ένα λεπτομερές πρόγραμμα που θα οδηγήσει στην ιδανική, τελική κατάσταση της κοινωνίας, το τέλος της ιστορίας, τον κομμουνισμό. Πάντα με ενοχλούσε η «επιστημονική» ανάλυση ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα όχι μόνο είναι εφικτό αλλά είναι κ ιστορική αναγκαιότητα. Δηλαδή, θες δε θες η Γη θα γίνει κόκκινη. Πράγματι, οι επιμέρους θεσμοί πρέπει να οριστούν από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους κ φυσικά να εξελίσσονται ταυτόχρονα με την κοινωνία που τους παρήγαγε.

          Ό λόγος όμως που σε ρώτησα για το πώς φαντάζεσαι την πολιτική ισότητα στην πράξη βρίσκεται στο τέλος του σχολίου μου. Ότι δηλαδή μου φαίνεται αδύνατο να υπάρξει πολιτική ισότητα χωρίς πρώτα (ή έστω ταυτόχρονα) να υπάρχει εξάλειψη των οικονομικών ανισοτήτων. Δε μιλάω για κλείσιμο της ψαλίδας, μιλάω για πλήρη οικονομική ισότητα.

          Το λέω αυτό, γιατί είναι νομίζω μεταφυσικό να πεις ότι «με την κατάλληλη παιδεία μπλα μπλα μπλα», «με την καλλιέργεια δημοκρατικών αρχών μπλα μπλα μπλα…», θα βάλουμε το εμείς πάνω από το εγώ, ενώ ταυτόχρονα θα υπάρχουν ατομικά οικονομικά συμφέροντα αφού δε θα έχει καταργηθεί η οικονομική εκμετάλλευση. Δηλαδή ο εργοδότης που κερδίζει από τη δουλειά των υπαλλήλων του είναι δυνατόν να ψηφίσει μέτρα που ευνοούν αυτούς κ θίγουν τον ίδιο γιατί θα έχει ανιδιοτελή παιδεία; Μάλλον δεν έχεις δει το δικό μου εργοδότη. Τα μέλη μιας κοινότητας προασπίζουν το κοινό συμφέρον ακριβώς γιατί αυτό τους ΣΥΜΦΕΡΕΙ. Κ όσο υπάρχει η συνθήκη της μισθωτής εργασίας, δεν υπάρχουν κοινά συμφέροντα στην κοινότητα, υπάρχουν τα συμφέροντα του αφεντικού κ των εργατών του κ είναι επόμενο ο καθένας να προωθεί τα δικά του (αν κ έτσι όπως μας έχουνε καταντήσει σήμερα η εργατική τάξη γλύφει το μαχαίρι του χασάπη της). Ενώ αν απαγορεύεται το κέρδος από τη δουλειά των άλλων κ τα μέσα παραγωγής ανήκουν στην κ τα διαχειρίζεται η κοινότητα, έχουν διαμορφωθεί οι πρακτικές συνθήκες του κοινού συμφέροντος κ από αυτές σταδιακά θα καλλιεργηθεί κ η πολιτική παιδεία των ανθρώπων.

          ΥΓ. Έχεις ασχοληθεί με Καστοριάδη ε; Αυτή τη ρημάδα την φαντασιακή θέσμιση παλεύω να την τελειώσω μήνες.. 🙂

          • @Εργάτης: «Ό λόγος όμως που σε ρώτησα για το πώς φαντάζεσαι την πολιτική ισότητα στην πράξη βρίσκεται στο τέλος του σχολίου μου. Ότι δηλαδή μου φαίνεται αδύνατο να υπάρξει πολιτική ισότητα χωρίς πρώτα (ή έστω ταυτόχρονα) να υπάρχει εξάλειψη των οικονομικών ανισοτήτων. Δε μιλάω για κλείσιμο της ψαλίδας, μιλάω για πλήρη οικονομική ισότητα.»

            Δεν θέλω να το βλέπω δογματικά και μεταφυσικά αλλά λογικά. Οσο δύναμαι τέλοσπάντων. Και δεν βλέπω πως μπορούμε να εξαλείψουμε την οικονομική ανισότητα, αν δεν βαρέσουμε πρώτα στο κεφάλι την πολιτική ανισότητα, δηλαδή την συγκέντρωση πολιτικής ισχύος σε λίγους, δηλαδή την ολιγαρχία, όπως μ’ αρέσει να τη λέω.

            Οσο πίσω και να πάμε στην καταγεγραμμένη ιστορία και να κοιτάμε και να ψάχνουμε, θα διαπιστώνουμε πως ΠΟΤΕ δεν υπήρξε πολιτική ισότητα σε μια κοινωνία. Και πως εξαιτίας της συγκέντρωσης πολιτικής δύναμης σε μια τάξη ή σε λίγους, έχουμε και το φαινόμενο της οικονομικής ανισότητας. Από τα σπήλαια ακόμη και τις πρώτες μόνιμες εγκαταστάσεις του ανθρώπου, αλλά και τα μεγάλα γεωργικά κράτη της αρχαιότητας όπως τα λένε οι ιστορικοί (Αίγυπτος, Μεσοποταμία κλπ). Πάντα είχαμε πολιτική ανισότητα.

            Υπάρχει όμως ένα βιβλίο, που με κάνει και ονειρεύομαι κάθε που το διαβάζω (τοχω διαβάσει τρεις-τέσσερις φορές, είναι και μικρό -λολ), λέγεται «Η Κύλιξ και το Ξίφος» της Ριάν Αντλερ ή κάπως έτσι. Περιγράφει τις νεολιθικές κοινωνίες συντροφικότητας και συνεργασίας στην Μεσόγειο της νεολιθικής εποχής.

            Μη φανταστείς σπήλαια και αγρίους. Μιλάμε για πόλεις με 100 χιλιάδες κατοίκους και πάνω. Και μάλιστα σε μια περίπτωση ίσως να επρόκειτο και για πολυφυλετική πόλη. Οπου όμως δεν συναντάμε οχυρώσεις, πολεμικές τεχνολογίες κλπ κλπ, αλλά ούτε και οικοδομήματα ή ταφικά ευρήματα τέτοια από τα οποία να βγάζουμε το συμπέρασμα πως είχαμε μεγάλες οικονομικές ανισότητες. Πάνω κάτω ήταν όλοι στην ίδια οικονομική κατάσταση. Αν το βρεις και το διαβάσεις ίσως σε κάνει να ονειρευτείς όπως μ’ έκανε κι εμένα (λολ). Κι αν στο παρελθόν μας ζήσαμε σε μια τέτοια κοινωνία, μπορούμε να ελπίζουμε και στο μέλλον μας.

            Κομβικό σημείο είναι οι γυναίκες. Ναι, οι γυναίκες. Οι γυναίκες είναι που αντιπροσωπεύουν και το ένστικο αυτοσυντήρησης της ανθρωπότητας, την φροντίδα και την δίκαιη κατανομή και μοιρασιά. Εμείς οι άντρες, άστα να πάνε… Είμαστε γεμάτοι επιθετικότητα και τάση συγκέντρωσης γενικώς. Ας μην επεκταθώ όμως σ’ αυτό, δεν είναι του παρόντος.

            Σε τέτοιες κοινωνίες πρέπει να επιδιώξουμε αρχικά να πάμε. Κοινωνίες «συντροφικότητας», όπως τις λέει η συγγραφέας του βιβλίου. Κοινωνίες όχι του «άρχειν ή άρχεσθαι» όπως η δική μας, αλλά του «συνεργάζεσθαι». Και για να το πετύχουμε αυτό πρέπει σιγά-σιγά, μαζί με τον πόλεμό μας στην τωρινή οικονομική ανισότητα και ανθρώπινη οδύνη, να ροκανίζουμε την ολιγαρχία. Να βοηθάμε τους συνανθρώπους μας και τους συμπατριώτες μας να αντιληφθούν πως αυτό είναι το υπ’ αριθμόν 1 πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε.

            Αν πρόκειται να λύσουμε κανένα άλλο μετά…

            Θραξ Αναρμόδιος

            ΥΓ. Καλός ο Καστοριάδης. Τον τιμώ και τον εκτιμώ. Αλλά εγώ είμαι λαϊκός άνθρωπος. Και τα κείμενα αυτά, κι όχι μόνο του Καστοριάδη, θα μπορούσαν να ευεργετήσουν πάρα πολλούς, μα πάρα πάρα πολλούς, αν ήταν γραμμένα έτσι που να μπορούσαν να διαδοθούν στον λαό. Ξέρω είναι παλιά διαμάχη αυτή, και δεν θέλω να την αναζωπυρώσω. Αλλά ο λόγος των διανοουμένων για να φτάσει στον απλό άνθρωπο έχει να διανύσει πολύ δρόμο ακόμη. Αν βρει ποτέ το μονοπάτι… Πρέπει να μιλάμε λαϊκά, στρωτά και κατανοητά, χωρίς διανοουμενισμούς που απογοητεύουν τον αναγνώστη ή τον ακροατή μας. Μόνο τότε φτάνει ο λόγος μας σε περισσότερους. Δείτε τι καλά το κάνει η κάθε σκατο-εκπομπή της τηλεόρασης που συντηρεί την κυρίαρχη ιδεολογία καθημερινά στα μυαλά και τις ψυχές των ελλήνων. Ε, αυτοί οι τηλεοπτικοί προπαγανδιστές είναι πιο μπροστα από μας…

            • Ενδιαφέρον αυτό για το βιβλίο. Μπήκε στον κατάλογο για την επόμενη βολτα μου στο βιβλιοπωλείο. Μητριαρχία ε; Κάτι ξέρει το κόμμα με τη συντρόφισσα Αλέκα… 🙂

  4. @Anarxikos
    Όταν λες «Αυτό ξέχασαν οι ιδεολογιες που τελικά χώρισαν τους ανθρώπους βάναυσα» εννοείς όλες τις ιδεολογίες (κομμουνισμός, φιλελευθερισμός κλπ) ή τις αριστερές ιδεολογίες?
    Αν εννοείς τις αριστερές, τότε μπροστά στον κοινό εχθρό (δηλαδή φασισμό-καπιταλισμό) αυτά προσπερνούνται εύκολα. Μετά είναι το θέμα.
    Αν όμως εννοείς όλες τις ιδεολογίες, τότε λογικό είναι να χωρίζουν τους ανθρώπους αφού οι μεν θέλουν να επιβληθούν στους δε για τους δικούς τους λόγους ο καθένας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s