Δομική κρίση, συνολική απάντηση

ΜΙΑ ΣΠΑΝΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΙΣΤΒΑΝ ΜΕΖΑΡΟΣ

Στην περίπτωση του καθηγητή Μέζαρος η επιστημονική εγκυρότητα δένεται αρμονικά με την κοινωνική στράτευση. Μακριά από ακαδημαϊκούς κατακερματισμούς, η μαρξιστική σκέψη αναπτύσσεται εδώ ως προσπάθεια κατανόησης του κοινωνικού όλου και οδηγός για τον επαναστατικό μετασχηματισμό του. Ο Ίστβαν Μέζαρος είναι ουγγρικής καταγωγής και ήταν μαθητής του Λούκατς. Εγκατέλειψε τη χώρα λόγω των απόψεών του, που συγκρούονταν με το καθεστώς και ζει στην Αγγλία, όπου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σάσεξ. Η συνέντευξη που ακολουθεί προσφέρει στους αναγνώστες του Πριν και μια γεύση από τη μεστή παρέμβαση του Μέζαρος στο πρόσφατο διήμερο συζητήσεων του περιοδικού Ουτοπία.

– Αναφέρεστε στη δομική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος. Θα θέλαμε μια σκιαγράφηση των βασικών χαρακτηριστικών της κρίσης αυτής…

– Θέλω να ξεκινήσω από τη βασική διάκριση ανάμεσα στην κρίση του καπιταλισμού και την κρίση του κεφαλαίου. Η κρίση του καπιταλισμού είναι συγκυριακή. Ο καπιταλισμός πορεύεται μέσω κυκλικών κρίσεων και ανασυγκροτείται καταστρέφοντας πλεονάσματα κεφαλαίου. Ο Μαρξ χρησιμοποίησε την έκφραση «καταιγίδα» για να περιγράψει τις κυκλικές κρίσεις του καπιταλισμού. Υπάρχει το κλασικό παράδειγμα της κρίσης του 1929-33, πριν από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εκδηλώνεται μία ακόμη κρίση της αμερικανικής οικονομίας, που «ξεπεράστηκε» μέσα σε αυτόν. Γύρω στα 1951, 1960-67 έχουμε επίσης κυκλικές κρίσεις. Υπάρχει δηλαδή μία κανονικότητα στην επανάληψή τους. Από τη δεκαετία του ’70 όμως σημειώνεται μία δομική αλλαγή. Οι κρίσεις δεν ξεσπούν με τη μορφή της καταιγίδας, δεν είναι κυκλικές. Μάλλον παίρνουν τη μορφή ενός «συνεχούς». Αυτό το κρισιακό συνεχές τέμνεται από ποικιλόμορφους παροξυσμούς. Ένα μέτρο για τη δομική κρίση του κεφαλαίου είναι το επίπεδο της φτώχειας και της ανισότητας. Όμως για την κατανόηση των αντιθέσεων του παγκόσμιου συστήματος πρέπει να επιστρέψουμε στην αρχική διάκριση: ο καπιταλισμός σε καμιά περίπτωση δεν εξαντλεί το κεφαλαιοκρατικό σύστημα. Είναι μεγάλης σημασίας το γεγονός ότι ο μισός πληθυσμός της Γης δεν ζει σε καπιταλισμό, αλλά ζει κάτω από κεφαλαιοκρατικό σύστημα, ώστε η υπερεργασία που συρρέεται εδώ να μετατρέπεται τελικά σε υπεραξία. –

– Η διάκριση που κάνετε θέτει, μεταξύ άλλων, και το ζήτημα της φύσης του συστήματος στις χώρες που ονομάστηκαν σοσιαλιστικές… –

– Ασφαλώς. Στην περίπτωση του σοβιετικού συστήματος είχαμε ένα μετακαπιταλιστικό κοινωνικό σχηματισμό που τελικά ήταν κεφαλαιοκρατικός. Εδώ η μετατροπή της υπερεργασίας σε υπεραξία γίνεται με πολιτικά μέσα. Δεν συμφωνώ με τις απόψεις που χαρακτηρίζουν αυτό το σύστημα κρατικό καπιταλισμό. Ποιο θα ήταν τότε το περιεχόμενο των διαδικασιών που συντελούνται εκεί στα τελευταία 15 χρόνια;

– Μέσα στην κρίση αυτή, ποιοι είναι και πώς λειτουργούν οι ρυθμιστικοί μηχανισμοί του συστήματος; Ο καπιταλισμός μέχρι τώρα σταθερά διέψευδε όσους προφήτευσαν την επικείμενη κατάρρευσή του. Υπήρχαν τελικά όρια αντοχής του κεφαλαίου;

– Ο καπιταλισμός βεβαίως και ρυθμίζει τις κρίσεις, αλλά τελικά δεν τις υπερβαίνει. Σήμερα ο καπιταλισμός εμφανίζεται -κατά έναν τρόπο- ως υβριδιακό σύστημα, αφού χωρίς την παρέμβαση του κράτους δεν θα μπορούσε να επιβιώσει ούτε για μια εβδομάδα. Αυτό αποκαλύπτει τα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα ως απλές φαντασιώσεις. Ακόμη και ο απόστολος του νεοφιλελευθερισμού Μ. Φρίντμαν παραδέχεται ότι η κρατική παρέμβαση είναι τώρα μεγαλύτερη παρά ποτέ. Πρώτη η Ρ. Λούξεμπουργκ επισήμανε τη σημασία της μιλιταριστικής παραγωγής -κατ’ εξοχήν πεδίο της κρατικής παρέμβασης ενάντια στους νόμους της «ελεύθερης» αγοράς- για την αναπαραγωγή του συστήματος. Το κράτος δηλαδή, παίζει ουσιαστικό ρόλο στη διαχείριση των κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης και της ρύθμισης της ανεργίας ας θυμηθούμε τον Χίτλερ αλλά και το «Νιου Ντίλ» του Ρούζβελτ. Έτσι, τα όρια αντοχής του καπιταλισμού είναι τελικά τα όρια της κρατικής παρέμβασης. Όμως ο κρατικός καπιταλισμός -δηλαδή η κατάκτηση εκείνη στην οποία το κράτος θα αναλάμβανε και θα ορθολογικοποιούσε όλες τις σημαντικές οικονομικές λειτουργίες- είναι μία ιδεατή και ανέφικτη κατάσταση. Ο καπιταλισμός παραμένει πάντα θεμελιακά ιδιωτικός.

– Στο σημείο αυτό προβάλλει φυσικά ο ρόλος του υποκειμενικού παράγοντα. Ποιες είναι οι δυνατότητες προβολής μιας, εναλλακτικής στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, λύσης; Από ποιες κοινωνικές δυνάμεις θα μπορούσε να προβληθεί και με ποιους όρους;

– Όσον αφορά την αναγκαιότητα της εναλλακτικής λύσης δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Ακόμη και απολογητές της σημερινής συγκυρίας το αναγνωρίζουν. Το πρόβλημα όμως είναι η δυνατότητα… Φυσικά, το πρόβλημα των κοινωνικών δυνάμεων είναι πολύ σοβαρό. Όμως δεν μπορεί, να υποδείξεις ποιες κοινωνικές δυνάμεις θα δράσουν, αν πριν δεν υποδείξεις τον ίδιο τον τρόπο δράσης τους. Κατ’ αρχήν, πρέπει να αποφευχθούν δύο πράγματα: το πρώτο είναι οι δοκιμασμένες μέθοδοι του παρελθόντος. Όποιος νομίζει ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε στο μέλλον μεθόδους του παρελθόντος είναι πολύ γελασμένος. Το δεύτερο είναι η συνταγή του «λίγο-λίγο». Εδώ αναφερόμαστε στις απόψεις του Λυοτάρ και των λοιπών μεταμοντέρνων, που καταδικάζουν τις «μεγάλες αφηγήσεις» στο όνομα του «μικρού». Πώς όμως μπορούμε να ξέρουμε ότι το «λίγο-λίγο» μπορεί να παράξει στο μέλλον κάτι θετικό και όχι κάτι καταστροφικό; Ο Λυοτάρ φέρνει ως παράδειγμα ένα μικρό χωριό, το Ιβερντόν, όπου οι γνώμες της κοινότητας, μέσω ενός μικρού υπολογιστή καταχωρούνται και λαμβάνονται υπόψη στη διοίκηση. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν μπορεί να γίνει σε εθνικό επίπεδο, πολύ περισσότερο σε διεθνές. Το ζητούμενο λοιπόν σήμερα, είναι η ανάγκη κατανόησης της κοινωνίας που ζούμε και όχι η παράκαμψη του προβλήματος, μέσω του μεταμοντέρνου κατακερματισμού. –

– Η απάντηση λοιπόν πρέπει να είναι συνολική… –

– Ακριβώς. Αν συμφωνήσουμε με τον Μαρξ ότι ο καπιταλισμός είναι ένα οργανικό σύστημα, τότε η πάλη ενάντια σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να είναι συνολική. Να αναφέρεται δηλαδή και στο μικρόκοσμο και στο μακρόκοσμο, να μην περιορίζεται μόνο σε ένα επίπεδο. Εκείνοι που δεν το κατανοούν αυτό θα εγκλωβίζονται αναπόφευκτα στα όρια του μικρόκοσμού τους. Είναι διδακτική η πορεία των συνεργατικών κινημάτων, που ξεκίνησαν στις αρχές του 19ου αιώνα. Εξαφανίσθηκαν ή ενσωματώθηκαν, αφού δέχθηκαν τους κανόνες της αγοράς, δηλαδή τους δομικούς καθορισμούς του κεφαλαιοκρατικού συστήματος.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Αναπαραγωγή σε ηλεκτρονική μορφή, της συνέντευξης του Μέζαρος στο ΠΡΙΝ από το Πολιτικό Καφενείο.

βιογραφικό

Ο Istvan Meszaros, από τους σημαντικότερους μαρξιστές της εποχής μας, γεννήθηκε στη Βουδαπέστη το 1930. Μετά τις σπουδές του στο Λύκειο, πέτυχε με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης και πρώτος στο κολέγιο Eomnos. Έξι μήνες μετά, επιχείρησαν να τον αποβάλουν, επειδή υπερασπίστηκε δημόσια τον ΛΟΥΚΑΤΣ (http://anatolikos.com/oplostasio/ontologia153.htm)  εναντίων των επιθέσεων του Κόμματος.

Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης, εξεπόνησε τη διδακτορική του διατριβή υπό την επίβλεψη του Λούκατς (1954). Το 1951 προσλήφθηκε βοηθός του Λούκατς και στη συνέχεια αναπληρωτής καθηγητής στο Ινστιτούτο Αισθητικής του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης. Το 1956 ο Λούκατς όρισε τον Μέσαρος διάδοχό του και του ζήτησε να αναλάβει το μάθημα της Αισθητικής, το οποίο δίδαξε μέχρις ότου εγκατέλειψε τη χώρα του.

Στην περίοδο 1950-1956, ο Μέσαρος πήρε ενεργό μέρος στις πολιτιστικές και φιλολογικές διαμάχες, πάντοτε από τη μεριά εκείνων που ήταν υπέρ μιας αυθεντικής σοσιαλιστικής εξέλιξης. Ο Μέσαρος υπήρξε εκδότης του “Quarterly” της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών και αρχισυντάκτης του περιοδικού “Estinelet”.

Εγκατέλειψε τη χώρα του μετά τη δεύτερη σοβιετική επέμβαση το 1956 έχοντας πλέον πεισθεί ότι το σύστημα αυτό δεν ήταν δυνατόν να αναμορφωθεί. Έκτοτε ο Μέσαρος δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο, στο Bedford College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο του Sussex. Σήμερα είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Sussex και μέλος της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών.

Με το τεράστιο θεωρητικό του έργο ο Μέσαρος υπερασπίστηκε και ανάπτυξε την μαρξιστική φιλοσοφία και ειδικότερα την μαρξιστική ανάλυση της Ιστορίας. Σημαντική επίσης είναι η συμβολή του στην ανάπτυξη της μαρξιστικής θεωρίας των ιδεολογιών.

Το τελευταίο μνημειώδες βιβλίο του “Beyond Capital” (Πέραν του Κεφαλαίου), αποτελεί κατά κάποιο τρόπο, τη συνέχεια του «Κεφαλαίου» του Μαρξ, δοθέντος ότι διερευνά συνολικά και σε ιδιαίτερο βάθος την πορεία και τις αντιθέσεις του σημερινού καπιταλισμού και, αντίστοιχα, την δυνατότητα αναγέννησης του εργατικού και του κομμουνιστικού κινήματος.

Βιβλία του Μέσαρος κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Επίσης έχουν μεταφραστεί στην Λατινική Αμερική, στην Περσία, στις Ινδίες. Στην Ελλάδα ο Μέσαρος είναι γνωστός από το βιβλίο του “Η Θεωρία του Μαρξ για την Αλλοτρίωση” (εκδ. Ράππα, 1973), από συνεργασίες του στο θεωρητικό περιοδικό “OYTOΠΙΑ”, καθώς και από το αφιέρωμα του ίδιου περιοδικού στο έργο του (τεύχος 37, 1999). Το “ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ” έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, από το Μεξικό και τη Βραζιλία, στις κυριότερες ευρωπαϊκές χώρες, μέχρι την Περσία και τις Ινδίες.

no_longer_safe

http://wp.me/pPn6Y-2ij

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Δομική κρίση, συνολική απάντηση

  1. Αφου τα μικρά βήματα…τα μικρά «πηδηματάκια» τελικά δεν δουλεύουνε και ενσωματώνονται γιατί δε λέει τη κακιά λέξη….οτι μονο ανατρέπεται? οτι θέλει επανάσταση?γιατί?……θα πάρω κανα βιβλίο του να κάνω και γω ενα μικρό βηματάκι…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s